Shloka 143
Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)
न शक्या रक्षितुं नार्यस्ता हि नित्यमसंयता: । वाणीके द्वारा एवं वध और बन्धनके द्वारा रोककर अथवा नाना प्रकारके क्लेश देकर भी स्त्रियोंकी रक्षा नहीं की जा सकती; क्योंकि वे सदा असंयमशील होती हैं
na śakyā rakṣituṃ nāryas tā hi nityam asaṃyatāḥ |
பீஷ்மர் கூறினார்—பெண்களை ‘காவல் வைத்து’ காக்க இயலாது; அவர்கள் எப்போதும் அடக்கமற்றவர்கள் எனக் கூறப்படுகின்றனர். வார்த்தையால் தடுத்து, தண்டத்தின் பயத்தால் கட்டுப்படுத்தி, கொலை அல்லது கட்டுப்பாடு மூலம், அல்லது பலவகைத் துன்பங்களை அளித்தாலும்—அவர்களின் நடத்தையை உண்மையில் பாதுகாக்க முடியாது என்று அவர் வலியுறுத்தினார்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse argues that coercive measures—confinement, threats, punishment, even violence—do not constitute genuine ‘protection’ of moral conduct; it frames the matter as rooted in self-restraint (saṃyama) rather than external force, though it does so through a generalized and polemical claim about women.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues delivering didactic counsel on dharma and social conduct; here he voices a strong, proverbial-sounding assertion about the limits of guarding women, embedded within broader normative discourse on household and societal regulation.