Shloka 17
Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
ऋणमुन्मुच्य देवानामृषीणां च तथैव च । 8 ॥ विप्राणामतिथीनां च पठचमम्
ṛṇam unmucya devānām ṛṣīṇāṁ ca tathaiva ca | viprāṇām atithīnāṁ ca ||
பீஷ்மர் விளக்கினார்—இல்லறத்தான் வாழ்க்கையின் புனித ஒழுங்கிற்கு உரிய ‘கடன்களை’ உணர்ந்து தீர்க்க வேண்டும்: யாக-யஜ்ஞங்களால் தேவர்க்கடன், வேத ஸ்வாத்யாயத்தால் ரிஷிக்கடன், சிறந்த புத்திரப் பிறப்பும் ஸ்ராத்தமும் மூலம் பித்ருக்கடன், தானத்தால் பிராமணக் கடன், விருந்தோம்பலால் அதிதிக் கடன். இவ்வாறு தூய்மையுடனும் பணிவுடனும் சாஸ்திர விதிப்படி கருமங்களைச் செய்பவன் இல்லறத்தில் தர்மத்திலிருந்து வழுவான் அல்லன்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A householder preserves dharma by repaying fundamental obligations—through worship/sacrifice, Vedic study, generosity, and hospitality—performed with purity and humility.
In Bhīṣma’s instruction on dharma (Anuśāsana Parva), he outlines the householder’s ethical-religious responsibilities, framing them as ‘debts’ that must be discharged to sustain social and cosmic order.