Shloka 16
युधिष्ठिरप्रश्नः—विश्वामित्रस्य ब्राह्मणत्वकौतूहलम् | Yudhiṣṭhira’s Inquiry on Viśvāmitra’s Attainment of Brāhmaṇya
तस्यैतानि च कर्माणि तथान्यानि च कौरव । क्षत्रियस्येत्यतो जातमिदं कौतूहलं मम
yudhiṣṭhira uvāca | tasyaitāni ca karmāṇi tathānyāni ca kaurava | kṣatriyasyety ato jātam idaṃ kautūhalaṃ mama | yo viśvāmitra uttānapādake putra dhruva tathā brahmarṣīṇāṃ (saptarṣīṇāṃ) ca madhye uttaradiśa ākāśam āśritya tārārūpeṇa sadā prakāśitā bhavanti, te kṣatriyā eva rājan | kurunandana! teṣāṃ etāni tathānyāni ca bahūny adbhutakarmāṇi smṛtvā mama hṛdaye jātam etat-jijñāsā-kautūhalaṃ—kathaṃ te brāhmaṇā abhavan?
யுதிஷ்டிரன் கூறினான்—ஓ கௌரவா! க்ஷத்திரியனாக இருந்தபோது அவன் செய்த இச்செயல்களையும் இன்னும் பலவற்றையும் நினைத்தால் எனக்குள் ஆழ்ந்த வியப்பு எழுகிறது. விஸ்வாமித்ரனும், உத்தானபாதனின் மகன் துருவனும்—வடதிசை வானில் பிரம்மரிஷிகள் (சப்தரிஷிகள்) நடுவே நட்சத்திரரூபமாக எந்நாளும் ஒளிர்பவர்கள்—அவர்களும் நிச்சயமாக க்ஷத்திரியர்களே. குருநந்தனே! அவர்களின் இத்தகையவும் இன்னும் பல அற்புதச் செயல்களையும் நினைத்து என் உள்ளம் அறிய விரும்புகிறது—அவர்கள் எவ்வாறு பிராமணர்கள் ஆனார்கள்?
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds a dharmic inquiry: spiritual status (brāhmaṇa-hood in the sense of brahmarṣi attainment) is linked to inner discipline and realized merit, not merely birth. Yudhiṣṭhira’s question sets up reflection on how tapas, conduct, and knowledge can elevate a person beyond their initial social identity.
Yudhiṣṭhira addresses a Kuru elder/relative and expresses wonder: figures like Viśvāmitra and Dhruva are remembered as kṣatriyas and yet are honored among the Brahmarṣis in the northern heavens as stars. He asks how such kṣatriyas came to be regarded as brāhmaṇas (i.e., attained brahmarṣi stature).