Shloka 142
रुद्र-स्तवराजः (Rudra-Stavarāja) — Exempla of Śiva’s Boons and the Hymn’s Phalaśruti
कला: काष्ठा लवा मात्रा मुहूर्ताहःक्षपा: क्षणा: । विश्वेक्षेत्र प्रजाबीज॑ लिड्रमाद्यस्तु निर्गम:
vāyudeva uvāca | kalāḥ kāṣṭhā lavā mātrā muhūrtāhaḥkṣapāḥ kṣaṇāḥ | viśvakṣetraṁ prajābījaṁ liṅgam ādyas tu nirgamaḥ ||
வாயுதேவர் கூறினார்— கலா, காஷ்டா, லவ, மாத்ரா, முஹூர்த்தம், பகல்-இரவு, க்ஷணம்—இவை காலத்தின் அளவுகளும் பிரிவுகளும். அவரே பிரபஞ்சம் எனும் மரத்தின் ஆதார நிலம்; அவரே எல்லா உயிர்களுக்கும் விதை-காரணம்; வெளிப்படாததை அறியச் செய்யும் நுண்ணிய ‘லிங்க’மும் அவரே; படைப்பில் முதலில் வெளிப்படுபவரும் அவரே.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse presents a metaphysical teaching: Time is articulated through its traditional subdivisions, and behind these measures stands a primordial principle—support of the cosmos, seed of beings, subtle sign of the unmanifest, and the first manifestation in creation.
Vāyudeva is describing cosmic principles rather than a battlefield event: he enumerates units of time and then characterizes the foundational source that underlies the universe and initiates the process of manifestation.