Shloka 14
Devanagari script
यदा प्रमाणं प्रसव: स्वभावश्च सुखासुखे । दंशकीटपिपीलानां स्थिरो भव युधिछिर
Translation
யுதிஷ்டிரா! கொசு, பூச்சி, எறும்பு முதலிய உயிர்களை அந்தந்த யோனிகளில் பிறக்கச் செய்து அவர்களுக்கு இன்பத் துன்பங்களை அளிப்பதில், அவரவர் கர்மத்தின்படி உருவான இயல்பே காரணமும் அளவுகோலும் ஆகும். இதை எண்ணி மனம் நிலைபெறு.
Word by Word
यदाwhen
यदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयदा
प्रमाणम्the measure/standard (determinant)
प्रमाणम्:
Karta
TypeNoun
Rootप्रमाण
Formneuter, nominative, singular
प्रसवःbirth/origination
प्रसवः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रसव
Formmasculine, nominative, singular
स्वभावःone's own nature (formed by past action)
स्वभावः:
Karta
TypeNoun
Rootस्वभाव
Formmasculine, nominative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
सुखासुखेin pleasure and pain
सुखासुखे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसुख-असुख
Formneuter, locative, dual
दंशकीटपिपीलानाम्of gnats/biting insects, worms/bugs, and ants
दंशकीटपिपीलानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदंश-कीट-पिपील
Formmasculine, genitive, plural
स्थिरःsteady, firm
स्थिरः:
TypeAdjective
Rootस्थिर
Formmasculine, nominative, singular
भवbe (become)
भव:
TypeVerb
Rootभू
Formimperative, 2, singular, parasmaipada
युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिर:
Sampradana
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
Formmasculine, vocative, singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes