Shloka 54
अपूजयं च मनसा रौक्मिणेय सदा द्विजान् | रुक्मिणीनन्दन! वे सारी वस्तुएँ नूतन और सुदृढ़ रूपमें उपलब्ध हैं, यह देखकर मुझे बड़ा आश्चर्य हुआ और मैंने मन-ही-मन द्विजोंकी सदा ही पूजा की ।।
apūjayaṃ ca manasā raukmiṇeya sadā dvijān | rukmiṇīnandana! ye sarvā vastūni nūtana-sudṛḍha-rūpeṇa upalabdhāni, iti dṛṣṭvā mama mahad āścaryaṃ jātaṃ, mayā ca mana eva dvijān sadā pūjitāḥ || ity ahaṃ raukmiṇeyasya pṛcchato bharatarṣabha ||
வாயு கூறினார்—ருக்மிணியின் புதல்வனே ரௌக்மிணேயா! நான் மனத்தினுள் எப்போதும் இருமுறை பிறந்தவர்களான பிராமணர்களை வணங்கிக் கொண்டிருந்தேன். எல்லாப் பொருள்களும் புதிதாய் செய்யப்பட்டதுபோலும் உறுதியாகவும் குன்றாதவையாகவும் கிடைத்ததைப் பார்த்து நான் பெரிதும் வியந்தேன்; அப்போது உள்ளத்திலேயே இருமுறை பிறந்தோர்க்கு இடையறாத வணக்கத்தைச் செலுத்தினேன். பாரதகுலச் சிறந்தவனே, ரௌக்மிணேயன் கேட்டபோது நான் இவ்வாறு உரைத்தேன்.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights inward reverence (manasā pūjā) toward the dvijas/Brahmins as a dharmic attitude: gratitude and respect are not merely external rituals but can be sincerely maintained in the mind, especially upon witnessing order, abundance, and well-maintained provisions.
Vāyu addresses Kṛṣṇa (Raukmiṇeya, son of Rukmiṇī), describing his astonishment at finding all items available in a fresh and sturdy condition; moved by this auspicious sight, he honors the Brahmins mentally. The closing line frames this as part of Vāyu’s reply while being questioned, addressed to “Bharatarṣabha.”