Shloka 63
स्वापन: स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत् । वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वर:
bhīṣma uvāca | svāpanaḥ svavaśo vyāpī naikātmā naikakarmakṛt | vatsaro vatsalo vatsī ratnagarbho dhaneśvaraḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—பிரளயக் காலத்தில் அவர் எல்லா உயிர்களையும் அறியாமை நித்திரையில் ஆழ்த்துபவர்; தன்னாட்சி கொண்ட சுதந்திரன்; ஆகாயம்போல் அனைத்திலும் பரவி நிற்பவர். யுகம் யுகமாக உலகங்களின் உயர்விற்காக பல ரூபங்களை ஏற்கிறார்; படைப்பு-காப்பு-அழிவு என்றும், அவதார லீலைகளாகவும் பல செயல்களை நிகழ்த்துகிறார். அவரே ‘வத்ஸரம்’—அதில் எல்லாரும் தங்கியும் தங்கள் காலநடையைப் பெறுகின்றனர்; பக்தர்களிடம் மிகுந்த பாசமுடையவர்; வ்ரஜத்தில் கன்றுகளைப் பேணுபவர்; ரத்தினங்களைத் தாங்கும் கடல்போல் ‘ரத்னகர்பன்’; மேலும் எல்லாச் செல்வங்களின் ஈசன்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Supreme is simultaneously the cosmic principle governing time, creation, and dissolution, and also the intimate, loving protector of devotees. Recognizing this unity supports dharma: reverence for the moral order of the universe and trust in the Lord’s compassionate nearness.
In Anuśāsana Parva, Bhishma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and extols the Supreme through a sequence of divine epithets (commonly aligned with the Viṣṇu-sahasranāma tradition). This verse is one segment of that praise, listing names that highlight both universal sovereignty and pastoral tenderness.