Shloka 38
आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृत: सम्प्रमर्दन: । अहःसंवर्तको वल्लिरनिलो धरणीधर:
āvartano nivṛttātmā saṁvṛtaḥ sampramardanaḥ | ahaḥsaṁvartako vahnir anilo dharaṇīdharaḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—அவர் ஆவர்த்தனன், ஸம்ஸாரச் சக்கரத்தைச் சுழலச் செய்பவன்; ஆனால் நிவ்ருத்தாத்மா, தானே பந்தத்திலிருந்து என்றும் விடுதலையானவன். அவர் ஸம்வ்ருதன், தன் யோகமாயையால் மறைக்கப்பட்டவன்; மேலும் ஸம்ப்ரமர்தனன், ருத்ர முதலிய உக்கிர வடிவங்களால் அனைத்தையும் அடக்கி நசுக்கும் வல்லவன். அவர் அஹஃஸம்வர்த்தகன், சூரிய வடிவில் நாளை எழுப்புபவன்; வஹ்னி, ஹவியை ஏந்துபவன்; அனிலன், பிராண வடிவான காற்று; மற்றும் தரணீதரன், வராஹ-சேஷ வடிவங்களில் பூமியைத் தாங்குபவன்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Supreme Lord is one, yet manifests as many cosmic functions—sun, fire, wind, and world-support—while remaining inwardly free and untouched by bondage. Ethically, it urges reverence and alignment with dharma by recognizing a single divine order behind diverse powers.
Bhīṣma is praising the Lord through a chain of epithets, describing how the same divine reality operates the cosmos (time/day, sacrifice, breath, and the earth’s support) while remaining transcendent and veiled by yogic power.