Shloka 105
धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दम: । अपराजित: सर्वसहो नियन्ता नियमोडयम:
dhanurdharo dhanurvedo daṇḍo damayitā damaḥ | aparājitaḥ sarvasaho niyantā aniyamo 'yamaḥ ||
பீஷ்மர் கூறினார்—அவர் தனுர்தரன்; தனுர்வேதமே அவரே. அவர் தண்டம்; அடக்குபவர்; அடக்கமும் (ஒழுக்கமும்) அவரே. அவர் அபராஜிதன், அனைத்தையும் தாங்குபவன்; அவர் நியந்தா—உயிர்களை அவரவர் கடமையில் நியமிப்பவர்—ஆயினும் அவர் அனியமன், எந்த விதிக்கும் கட்டுப்படாதவர்; அவர் அயம்—அவருக்கு மேலே ஆள்பவர் எவருமில்லை, பரம சுதந்திரன்।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True authority combines martial competence (dhanurdhara, dhanurveda) with ethical governance: punishment (daṇḍa) is meant to discipline and reform (dama), the ruler must be resilient (sarvasaha) and invincible in resolve (aparājita), and the highest sovereignty is self-governed—answerable to no coercive power (aniyama, ayama).
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction by praising an exemplary figure through a chain of epithets, portraying the ideal upholder of order: a master archer and a just disciplinarian who regulates society while remaining supremely independent.