Shloka 41
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
साध्वी स्त्री सदा अपने पतिको देवताके समान समझती है। पति और पत्नीका यह सहधर्म (साथ-साथ रहकर धर्माचरण करना) रूप धर्म परम मंगलमय है ।।
śrī-maheśvara uvāca | śuśrūṣāṃ paricāraṃ ca devatulyam prakurvatī | vaśyā bhāvena sumanāḥ suvratā sukhadarśanā | ananyacittā sumukhī bhartuḥ sā dharmacāriṇī | yā svāminaḥ kaṭhoravākye doṣadṛṣṭyā ca darśite 'pi prasannā smayamānā tiṣṭhati sā pativratā ||
ஸ்ரீ மகேஸ்வரர் கூறினார்—கற்புடைய மனைவி எப்போதும் கணவனைத் தெய்வமாகக் கருதுகிறாள்; கணவன்-மனைவியின் இந்த இணைத் தர்மமே மிக மங்கலமானது. அன்பினால் கணவனுக்குக் கீழ்ப்படிந்து மனம் மகிழ்வுடன் இருந்து, தெய்வத்திற்குச் செய்வதுபோல் கணவனுக்கு அக்கறையுடன் சேவையும் பராமரிப்பும் செய்து, உயர்ந்த விரதங்களைப் பேணி, கணவனின் மகிழ்ச்சிக்காக இனிய அலங்காரத்தைத் தாங்கி, மனம் கணவனைத் தவிர வேறெங்கும் செல்லாதவளாய், கணவனின் முன்னிலையில் இன்முகத்துடன் நிற்பவள்—அவளே ‘தர்மத்தை நடப்பவள்’ எனக் கருதப்படுகிறாள். மேலும் கணவன் கடுஞ்சொல் கூறினாலும் குற்றம் காணும் பார்வையால் நோக்கினாலும், அமைதியுடன் புன்னகை தாங்கி நிற்பவளே உண்மையான ‘பதிவிரதை’ என அழைக்கப்படுகிறாள்.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse defines an ideal of marital dharma: a wife’s steadfast, single-minded devotion expressed through respectful service, good conduct, and inner serenity—even under provocation—presented as highly auspicious ‘shared dharma’ within household life.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrī Maheśvara speaks in a prescriptive, ethical mode, describing qualities by which a woman is recognized as dharmacāriṇī and pativratā, emphasizing household harmony and disciplined conduct.