Shloka 19
Umā’s Inquiry and the Manifestation of the Third Eye (उमा–प्रश्नः तृतीयनेत्रोत्पत्तिः)
“जब स्वामी सुखपूर्वक सो जाते उस समय आवश्यक कार्य आ जानेपर भी मैं उन्हें कभी नहीं जगाती थी। इससे मेरे मनको विशेष संतोष प्राप्त होता था ।।
na āyasayāmi bhartāraṁ kuṭumbārthe ’pi sarvadā | guptagūḍhā sadā cāsmi susammṛṣṭa-niveśanā ||
பீஷ்மர் கூறினார்—என் கணவர் சுகமாக உறங்கும்போது அவசியமான காரியம் வந்தாலும் நான் அவரை ஒருபோதும் எழுப்பவில்லை; அதனால் எனக்கு உள்ளார்ந்த ஆழ்ந்த திருப்தி உண்டாயிற்று. குடும்பப் பராமரிப்பிற்காகவும் நான் அவரைத் தொந்தரவு செய்யவில்லை. வீட்டின் ரகசியங்களை மறைத்து வைத்து, வீடும் முற்றமும் எப்போதும் துடைத்து சுத்தமாகவும் ஒழுங்காகவும் வைத்திருந்தேன்.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights household dharma expressed through considerate restraint: not disturbing a spouse unnecessarily, maintaining confidentiality of family matters, and keeping the home clean and orderly—small daily disciplines presented as ethical virtues.
In Bhishma’s discourse on conduct (Anuśāsana Parva), a model of domestic behavior is described in first person: the speaker recounts how she served her husband by avoiding needless disturbance, safeguarding private affairs, and maintaining the household—illustrating idealized norms of family life.