Shloka 141

मानसतीर्थ-शौचप्रशंसा | Praise of the ‘Mental Tīrtha’ and the Marks of Purity

Devanagari script

व्याख्यातो ह्ानुपूर्व्येण उपवासफलात्मक: । दरिद्रेर्मनुजै: पार्थ प्राप्त यज्ञफलं यथा

Transliteration

vyākhyāto hy ānupūrvyena upavāsaphalātmakaḥ | daridrair manujaiḥ pārtha prāptaṃ yajñaphalaṃ yathā || bharataśreṣṭha! yaḥ tubhyaṃ yajñānām uttamaṃ vidhānaṃ kramaśaḥ vistārapūrvakaṃ vyākhyātaṃ, tasmin upavāsasya phale prakāśo dattaḥ | kuntīnandana! daridrā manuṣyāḥ ebhiḥ upavāsātmakair vratānuṣṭhānaiḥ yajñānāṃ phalaṃ prāptavantaḥ ||

Translation

பீஷ்மர் கூறினார்— ஓ பார்த்தா! உபவாசத்தின் பலனே சாரமாயுள்ள இந்த நியமத்தை நான் முறையே விளக்கியுள்ளேன். யாகத்தின் பலன் எவ்வாறு பெறப்படுகிறதோ, அதுபோலவே ஏழை மனிதர்களும் இவ்வுபவாச-விரதங்களால் யாகபலனையே பெற்றுள்ளனர். ஓ பரதசிரேஷ்டா! யாகங்களின் உயர்ந்த விதியை உனக்குப் படிப்படியாக விரிவாக எடுத்துரைத்தேன்; அதனுள் உபவாசத்தால் உண்டாகும் புண்ணியத்தையும் தெளிவாக்கினேன். ஓ குந்திநந்தனா! செல்வமற்றவர்களும் இவ்வுபவாச விரதங்களை அனுஷ்டித்து யாகத்திற்குச் சமமான பலனை அடைகின்றனர்.

Word by Word

• [{'term': 'vyākhyātaḥ', 'definition': 'explained, expounded'}, {'term': 'ānupūrvyena', 'definition': 'in proper order

• sequentially'}, {'term': 'upavāsa', 'definition': 'fasting

• religious abstinence'}, {'term': 'phala', 'definition': 'fruit

• merit'}, {'term': 'upavāsaphalātmakaḥ', 'definition': 'having as its essence the fruit/merit of fasting'}, {'term': 'daridra', 'definition': 'poor

• lacking wealth'}, {'term': 'manuja', 'definition': 'human being

• man'}, {'term': 'pārtha', 'definition': 'son of Pritha (Kunti)

• Arjuna'}, {'term': 'prāptam / prāptavantaḥ', 'definition': 'obtained

• attained'}, {'term': 'yajña', 'definition': 'sacrifice

• ritual offering'}, {'term': 'yajñaphala', 'definition': 'the fruit/reward of sacrifice'}, {'term': 'bharataśreṣṭha', 'definition': 'best among the Bharatas (address to Yudhishthira/Arjuna depending on context)'}, {'term': 'vidhāna', 'definition': 'ordinance

• prescribed procedure'}, {'term': 'vrata', 'definition': 'vow

• religious observance'}, {'term': 'anuṣṭhāna', 'definition': 'performance

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• Partha (Arjuna)
• Kuntinandan(a) (Arjuna)
• Bharata-shreshtha (best of the Bharatas)
• Yajna (sacrifice)
• Upavasa (fasting)
• Daridra manuja (poor people)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Fasting-based vows can yield merit comparable to that of elaborate sacrifices, making spiritual reward accessible even to those who lack wealth.

What is happening in the narrative?

Bhishma continues instructing the listener (addressed as Partha/Kuntinandana and ‘best of the Bharatas’) by summarizing that he has explained sacrificial ordinances in order and highlighting that the fruit of sacrifice can be attained through upavasa-vratas, even by the poor.