Shloka 40
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
सर्प उवाच सर्व एते हास्ववशा दण्डचक्रादयो यथा । तथाहमपि तस्मान्मे नैष दोषो मतस्तव
sarpa uvāca sarva ete hāsvavaśā daṇḍacakrādayo yathā | tathāham api tasmān me naiṣa doṣo mataḥ tava ||
பாம்பு கூறியது—வேடனே! மண்ணால் பானை செய்யும்போது தண்டு, சக்கரம் முதலிய கருவிகள் அனைத்தும் பிறரின் கட்டுப்பாட்டிலேயே இயங்குகின்றன; அதுபோல நானும் மரணத்தின் ஆட்சிக்குள் உள்ளவன். ஆகவே நீ என்மேல் சுமத்தும் குற்றம் என் பார்வையில் உரியது அல்ல.
सर्प उवाच
Educational Q&A
The verse argues about moral responsibility: beings often act under forces beyond their independent control (here, ‘Death’/inevitability), so blame should be assigned carefully, distinguishing intention and autonomy from compulsion and circumstance.
In a dialogue with a hunter, the serpent defends itself against accusation, using the analogy of potter’s tools that function only under an operator’s control, claiming it too is constrained by a higher power (Death) and thus should not be condemned as solely culpable.