Adhyaya 41
Jaradkāru Encounters the Pitṛs (Jaratkāru-Pitṛdarśana)
Upa-parva: Jaratkāru-Upākhyāna (Episode of Jaratkāru and the Pitṛs)
Sauti narrates that the ascetic Jaratkāru, practicing a severe wandering discipline and visiting sacred fords, subsists with extreme restraint. He witnesses pitṛs suspended upside down in a pit, clinging to a single remaining fiber/root associated with a vīraṇa plant; a rat steadily gnaws at it. Moved by compassion, Jaratkāru questions their identity and offers to rescue them by transferring the merit of his austerities, partially or wholly. The pitṛs decline, explaining that austerity cannot remedy their condition: they have fallen due to saṃtāna-prakṣaya (loss/exhaustion of descendants). They identify Jaratkāru—learned, disciplined, yet without wife or child—as the last remaining ‘thread’ of their lineage. The rat is allegorized as Kāla (Time), eroding the remaining support. They instruct the messenger to tell Jaratkāru to take a wife and beget offspring, asserting that continuity of progeny surpasses other purificatory acts for sustaining ancestral welfare and preventing further descent.
Chapter Arc: वन-आश्रम की शान्ति में एक अशुभ समाचार उतरता है—कृश, शृंगी को बताता है कि राजा परीक्षित् शिकार के पीछे दौड़ते हुए उसके पिता शमीक के आश्रम तक आया और अपमानजनक कृत्य कर गया। → कृश के वर्णन से शृंगी के भीतर बाल-क्रोध भड़क उठता है; वह तपस्वी कुल की मर्यादा भूलकर प्रतिशोध को ही न्याय मानने लगता है। शमीक को कंधे पर मृत सर्प (राजा द्वारा रखा गया) सहित देखकर उसका रोष और तीव्र हो जाता है। → क्रोध-वेग से आविष्ट शृंगी आचमन कर तेजस्वी वाणी से राजा परीक्षित् को शाप देता है—राजा का अंत निकट निश्चित कर देता है। → शमीक शाप सुनकर पुत्र को रोकता/डाँटता है और कहता है कि राजा ने पूर्व में धर्मतः रक्षा की है; ऐसे राजा को बालक द्वारा शाप देना अनुचित है। वह शृंगी के आवेग को ‘दुष्कृत’ बताकर शाप-प्रवृत्ति की निन्दा करता है। → शाप उच्चरित हो चुका है—अब प्रश्न यह रह जाता है कि अपरिवर्तनीय वचन का फल राजा पर कैसे और कब घटेगा, और यह घटना आगे जनमेजय के सर्पयज्ञ तक कैसे पहुँचेगी।
Shlokas
Verse 1
अपन काल बा | अ-#-#कत एकचत्वारिशो< ध्याय: शृंगी ऋषिका राजा परीक्षित्को शाप देना और शमीकका अपने पुत्रको शान्त करते हुए शापको अनुचित बताना सौतिर्वाच एवमुक्त: स तेजस्वी शृज्धी कोपसमन्वित: । मृतधारं गुरु श्रुत्वा पर्यतप्पत मन्युना
சௌதி கூறினார்—கிருஷன் இவ்வாறு சொன்னதும், ஒளிமிக்க முனிவர் ஶ்ருங்கி கோபத்தில் ஆட்கொள்ளப்பட்டார். தம் மதிக்கத்தக்க தந்தையின் தோளில் இறந்த பாம்பு வைக்கப்பட்ட செய்தியைக் கேட்டு, துயரும் சினமும் கலந்த மனக்கலக்கத்தால் உள்ளம் எரிந்தார்.
Verse 2
स तं कृशमभिप्रेक्ष्य सूनृतां वाचमुत्सूजन् । अपृच्छत् तं कथं तात: स मे5द्य मृतथारक:,उसने कृशकी ओर देखकर मधुर वाणीमें पूछा--'भैया! बताओ तो, आज मेरे पिता अपने कंधेपर मृतक कैसे धारण कर रहे हैं?
அவன் கிருஷனை நோக்கி, இனிய உண்மையான சொற்களால் கேட்டான்—“அண்ணா, சொல்லுங்கள்; இன்று என் தந்தை எவ்வாறு தோளில் இறந்த உடலைச் சுமக்கிறார்?”
Verse 3
कृश उवाच राज्ञा परिक्षिता तात मृगयां परिधावता । अवसक्तः पितुस्तेड्द्य मृत: स्कन्धे भुजड्रम:
கிருஷன் கூறினார்—“குழந்தையே, இன்று அரசன் பரீக்ஷித் வேட்டையைத் துரத்திக்கொண்டு வந்தார். அவர் உன் தந்தையின் தோளில் ஒரு இறந்த பாம்பை வைத்தார்.”
Verse 4
शुंग्युवाच किं मे पित्रा कृतं तस्य राज्ञोअनिष्टं दुरात्मन: । ब्रूहि तत् कृश तत्त्वेन पश्य मे तपसो बलम्
ஶ்ருங்கி கூறினார்—“கிருஷா, உண்மையைத் தெளிவாகச் சொல்; என் தந்தை அந்தத் தீய மனமுடைய அரசனுக்கு என்ன தீங்கு செய்தார், அவன் இவ்வாறு வெறுப்புற்றான்? சொல்—பின் என் தவத்தின் வலிமையைப் பார்ப்பாய்.”
Verse 5
कृश उवाच स राजा मृगयां यात: परिक्षिदभिमन्युज: । ससार मृगमेकाकी विद्ध्वा बाणेन शीघ्रगम्
கிருஷர் கூறினார்—அபிமன்யுவின் மகன் அரசன் பரீக்ஷித் ஒருமுறை வேட்டைக்குச் சென்றான். தனியாகவே வேகமாக ஓடும் ஒரு மானைத் துரத்தி அம்பால் குத்தினான்; ஆனால் அந்தப் பெரும் காட்டில் அலைந்தும் காயமடைந்த அந்த விலங்கு எங்கும் காணப்படவில்லை. பின்னர் மௌனவிரதம் கடைப்பிடிக்கும் உன் தந்தையைப் பார்த்த அரசன் அதைப்பற்றி கேட்டான்.
Verse 6
न चापश्यन्मृगं राजा चरंस्तस्मिन् महावने । पितरं ते स दृष्टवैव पप्रच्छानभि भाषिणम्
அந்தப் பெரும் காட்டில் அலைந்தும் அரசனுக்கு அந்த மான் காணப்படவில்லை. அப்போது மௌனம் கடைப்பிடித்த உன் தந்தையைப் பார்த்தவுடன் அரசன் கேட்டான்; ஆனால் அவர் பதில் சொல்லவில்லை.
Verse 7
त॑ स्थाणुभूतं तिष्ठन्तं क्षुत्पिपासाश्रमातुर: । पुनः पुनर्मगं नष्ट पप्रच्छ पितरं तव
பசி, தாகம், களைப்பால் துன்புற்ற அரசன், தூணைப் போல அசையாமல் நின்ற உன் தந்தையிடம், தப்பி ஓடி மறைந்த மானைப் பற்றி மீண்டும் மீண்டும் கேட்டான்.
Verse 8
स च मौनव्रतोपेतो नैव तं॑ प्रत्यभाषत । तस्य राजा धनुष्कोट्या सर्प स्कन्धे समासजत्
அவர் மௌனவிரதம் கொண்டிருந்ததால் அரசனுக்கு எவ்விதப் பதிலும் அளிக்கவில்லை. அப்போது அரசன் வில்லின் முனையால் ஒரு இறந்த பாம்பைத் தூக்கி அவர் தோளில் வைத்தான்.
Verse 9
शड्विंस्तव पिता सो5पि तथैवास्ते यतव्रत: । सो<पि राजा स्वनगरं प्रस्थितो गजसाह्दयम्
உன் தந்தை—இப்போது இருபத்தாறு வயதிலும்—அதேபடி கட்டுப்பாட்டான விரதத்தில் நிலைத்திருக்கிறார். அந்த அரசனும், யானை போன்ற உறுதியான நெஞ்சுடன், தன் நகரமான ஹஸ்தினாபுரத்திற்குப் புறப்பட்டுச் சென்றான்.
Verse 10
सौतिर्वाच श्र॒त्वैवमृषिपुत्रस्तु शवं कन्धे प्रतिक्ठितम् कोपसंरक्तनयन: प्रज्वलन्निव मन्युना
சௌதி கூறினார்—ஓ சௌனகா! தன் தந்தையின் தோளில் இறந்த பாம்பு வைக்கப்பட்டதாகக் கேட்டவுடன், முனிவரின் மகன் ஸ்ருங்கி கோபத்தால் எரிந்தெழுந்தான். சினத்தால் அவன் கண்கள் சிவந்தன; மன்யுவின் தீயால் எரிவதுபோல் தோன்றினான்।
Verse 11
आविष्ट: स हि कोपेन शशाप नृपतिं तदा । वार्युपस्पृश्य तेजस्वी क्रोधवेगबलात्कृत:
கோபத்தில் ஆட்கொள்ளப்பட்ட அந்த ஒளிமிக்க சிறுவன் அப்போது அரசனைச் சபித்தான். முதலில் நீரால் ஆசமனம் செய்து, பின்னர் கையில் நீரை எடுத்துக் கொண்டு—சினத்தின் வேகமும் வலிமையும் தூண்ட—பரீக்ஷித்துக்கு எதிராக சாபவாக்கை உரைத்தான்।
Verse 12
शुंग्युवाच योडसौ वृद्धस्य तातस्य तथा कृच्छुगतस्य ह । स्कन्धे मृतं समास्राक्षीत् पन्नगं राजकिल्बिषी
ஸ்ருங்கி கூறினான்—தர்மச் சிக்கலில் இருந்த என் முதிய தந்தையின் தோளில் இறந்த பாம்பை வைத்த அந்தப் பாவி அரசன், பிராமணரை அவமதித்த குருவம்சத்தின் களங்கம் பரீக்ஷித். இன்று முதல் ஏழு இரவுகளுக்குப் பின், என் வாக்கின் வலிமையால் தூண்டப்பட்டு, மிகுந்த கோபத்தில் எரியும் பேரொளி கொண்ட விஷநாகங்களில் சிறந்த தக்ஷகன் அவனை யமலோகத்துக்கு அனுப்புவான்।
Verse 13
त॑ं पापमतिसंक्रुद्धस्तक्षक: पन्नगेश्वर: | आशीविषस्तिग्मतेजा मद्धाक्यबलचोदित:
மிகுந்த கோபத்தில் தக்ஷகன்—நாகங்களின் அதிபதி, கூரிய ஒளி கொண்ட விஷநாகன்—என் வாக்கின் வலிமையால் தூண்டப்பட்டு, ஏழு இரவுகளுக்குப் பின் அந்தப் பாவியை யமனின் இல்லத்துக்கு அழைத்துச் செல்வான்।
Verse 14
सप्तरात्रादितो नेता यमस्य सदन प्रति । द्विजानामवमन्तारं कुरूणामयशस्करम्
இன்று முதல் ஏழு இரவுகளுக்குப் பின் அவன் யமனின் இல்லத்திற்குக் கொண்டு செல்லப்படுவான்—இருமுறை பிறந்தவர்களை அவமதித்தவன், குருக்களுக்கு அவப்பெயர் விளைத்தவன்।
Verse 15
सौतिरुवाच इति शतप्त्वातिसंक्रुद्ध: शृंगी पितरमभ्यगात् । आसीनं गोव्रजे तस्मिन् वहन्तं शवपन्नगम्
சௌதி கூறினார்—இவ்வாறு கடும் கோபத்தில் சாபம் உரைத்த பின், ஶ்ருங்கி தன் தந்தையிடம் சென்றான். அங்கு அந்த கோவ்ரஜத்தில், தோளில் ஒரு இறந்த பாம்பைச் சுமந்தவாறே அமர்ந்திருந்த தந்தையை அவன் கண்டான்.
Verse 16
स तमालक्ष्य पितरं शृूज्गी स्कन्धगतेन वै । शवेन भुजगेनासीद् भूय: क्रोधसमाकुल:,कंधेपर रखे हुए मुर्दे साँपसे संयुक्त पिताको देखकर शुंगी पुनः क्रोधसे व्याकुल हो उठा
தந்தையின் தோளில் வைக்கப்பட்டிருந்த இறந்த பாம்பைக் கண்டதும், ஶ்ருங்கி மீண்டும் கோபத்தில் கலங்கினான்.
Verse 17
दुःखाच्चाश्रूणि मुमुचे पितरं चेदमब्रवीत् । श्र॒ुत्वेमां धर्षणां तात तव तेन दुरात्मना
துயரத்தில் அவன் கண்ணீர் சிந்தி, தந்தையிடம் கூறினான்—“தாதா! அந்த துராத்மன் உமக்கு செய்த அவமதிப்பை கேட்டவுடன், நான் கோபத்தில் அவனைச் சபித்துவிட்டேன்.”
Verse 18
राज्ञा परिक्षिता कोपादशपं तमहं नृपम् यथाहति स एवोग्रं शापं कुरुकुलाधम: । सप्तमे5हनि त॑ पापं तक्षकः पन्नगोत्तम:
அவன் கூறினான்—“அரசன் பரீக்ஷித்தால் எழுந்த கோபத்தில், அவன் தகுதியின்படியே நான் அவனுக்கு உக்கிரமான சாபம் உரைத்தேன். குருகுலத்தின் அந்தத் தாழ்ந்தவன் கொடிய சாபத்திற்கே உரியவன். இன்றிலிருந்து ஏழாம் நாளில், பன்னகங்களில் சிறந்த தக்ஷகன் அந்தப் பாவியை யமலோகத்திற்குக் கொண்டு செல்லுவான்.” இவ்வாறு கோபத்தில் எரிந்த மகன் சொன்னபோது, தந்தை ஶமீகன் பதிலுரைத்தான்.
Verse 19
वैवस्वतस्यथ सदनं नेता परमदारुणम् | तमब्रवीत् पिता ब्रह्मंंस्तथा कोपसमन्वितम्
அப்போது அவன், வைவர்ஸ்வதன் (யமன்) எனும் கடும் வழிநடத்தி அழைத்துச் செல்லும் மிகக் கொடூரமான அவன் தாமத்தைப் பற்றிக் கூறி, கோபம் நிறைந்தவனாகத் தன் பிராமணத் தந்தையிடம் உரைத்தான். மகனின் சொற்களை கேட்ட ஶமீகன் பதிலளித்தான்.
Verse 20
शमीक उवाच न मे प्रियं कृतं तात नैष धर्मस्तपस्विनाम् | वयं तस्य नरेनन््द्रस्य विषये निवसामहे
சமீகர் கூறினார்—மகனே, நீ இட்ட சாபம் எனக்கு விருப்பமல்ல; இது தவஸ்விகளின் தர்மமன்று. நாம் அந்த நரேந்திரனின் நாட்டில் வாழ்கிறோம்; அவன் நீதியுடன் ஆளுவதால் பாதுகாக்கப்படுகிறோம். ஆகவே அவனைச் சபித்தது எனக்கு உகந்ததல்ல.
Verse 21
न्यायतो रक्षितास्तेन तस्य शापं न रोचये । सर्वथा वर्तमानस्य राज्ञो हास्मद्विधैः सदा
சமீகர் கூறினார்—அவன் நீதியின்படி நம்மை காக்கிறான்; ஆகவே அந்த அரசன் மீது சாபம் எனக்கு உகந்ததல்ல. நம்மைப் போன்ற தவஸ்விகளுக்கு இந்நிகழ் அரசனைப் பற்றிக் எப்போதும் பொறுமையும் மன்னிப்பும் தான் உரியது; நீதியான பாதுகாப்புக்கு பதிலாகச் சாபம் இடுவது தவஸ்விகளின் வழியன்று.
Verse 22
क्षन्तव्यं पुत्र धर्मो हि हतो हन्ति न संशय: । यदि राजा न संरक्षेत् पीडा न: परमा भवेत्
மகனே, மன்னித்தல் வேண்டும்; தர்மம் காயப்படுத்தப்பட்டால் அது திரும்பத் தாக்கும்—இதில் ஐயமில்லை. அரசன் காக்காவிட்டால் நமக்கு மிகுந்த துன்பம் உண்டாகும்.
Verse 23
न शक््नुयाम चरितुं धर्म पुत्र यथासुखम् । रक्ष्यममाणा वयं तात राजभिर्धथर्मदृष्टिभि:
மகனே, அரசன் இல்லாமல் நாம் விரும்பியபடி நிம்மதியாக தர்மத்தை நடத்த இயலாது. அன்புக் குழந்தையே, தர்மநோக்குடைய அரசர்களின் பாதுகாப்பினாலேயே நாம் தர்ம வழியில் நடக்க முடிகிறது.
Verse 24
चरामो विपुलं धर्म तेषां भागो<$स्ति धर्मत: । सर्वथा वर्तमानस्य राज्ञ: क्षन्तव्यमेव हि
நாம் மிகுதியாக தர்மத்தை ஆற்றுகிறோம்; தர்மநியாயத்தால் அதில் அவர்களுக்கும் (அரசர்களுக்கும்) பங்கு உண்டு. ஆகவே, மகனே, இந்நிகழ் அரசனின் குற்றம் எல்லாவிதத்திலும் மன்னிக்கத்தக்கதே.
Verse 25
परिक्षित्तु विशेषेण यथास्य प्रपितामह: । रक्षत्यस्मांस्तथा राज्ञा रक्षितव्या: प्रजा विभो
ஓ பரீக்ஷித்! நீ எங்களை விசேஷமாகக் காக்கிறாய்; உன் பிதாமகனின் பிதாமகன் ஒருகாலத்தில் காத்ததுபோல. ஆகவே, ஓ வல்லவனே, அரசன் தன் குடிகளை அதேபோல் காக்க வேண்டும்.
Verse 26
तेनेह क्षुधितेनाद्य श्रान्तेन च तपस्विना । अजानता कृतं मन्ये व्रतमेतदिदं मम
இன்று இங்கே நடந்தது, பசியும் களைப்பும் கொண்ட அந்தத் தபஸ்வியால் அறியாமலே செய்யப்பட்டதென்று நான் கருதுகிறேன். என் இந்த மௌனவிரதத்தை அவர் அறியவில்லை; அதனால் தான் அவர் என்னிடம் அவ்வாறு நடந்தார் என நினைக்கிறேன்.
Verse 27
अराजके जनपदे दोषा जायन्ति वै सदा | उद्वृत्तं सततं लोकं राजा दण्डेन शास्ति वै
அரசன் இல்லாத நாட்டில் எப்போதும் குற்றங்களும் குழப்பங்களும் தோன்றும்—திருடர்களின் அச்சம் முதலியவை. தர்மத்தின் எல்லைகளைத் துறந்து இடையறாது கட்டுப்பாடின்றி நடப்பவர்களை அரசன் தண்டத்தின் மூலம் அடக்கி ஒழுங்குபடுத்துகிறான்.
Verse 28
दण्डात् प्रतिभयं भूय: शान्तिरुत्पद्यते तदा । नोडिग्नश्वरते धर्म नोद्विग्नश्वरते क्रियामू
தண்டத்தால் அச்சம் உண்டாகிறது; அந்த அச்சத்தால் உடனே அமைதி நிலைபெறுகிறது. அச்சத்தால் கலங்கியவன் தர்மத்தை முறையாகப் பின்பற்ற முடியாது; விதிப்படி செய்ய வேண்டிய கருமங்களையும் செய்ய இயலாது.
Verse 29
राज्ञा प्रतिष्ठितो धर्मों धर्मात् स्वर्ग: प्रतिष्ठित: । राज्ञो यज्ञक्रिया: सर्वा यज्ञाद् देवा: प्रतिष्ठिता:
அரசனால் தர்மம் நிலைபெறுகிறது; தர்மத்தின் மீது சொர்க்கமே உறுதியாகிறது. அரசனையே சார்ந்தே எல்லா யாகக் கிரியைகளும் நடைபெறுகின்றன; யாகத்தால் தேவர்கள் நிலைபெற்று போஷிக்கப்படுகின்றனர்.
Verse 30
देवाद् वृष्टि: प्रवर्तेत वृष्टरोषधय: स्मृता: । ओषधिभ्यो मनुष्याणां धारयन् सततं हितम्
தேவர்கள் மகிழ்ந்தால் மழை பெய்யத் தொடங்குகிறது; மழையால் மூலிகைகளும் அன்னமும் உண்டாகின்றன. அவற்றினால் மனிதரைத் தாங்கி, இடையறாது அவர்களின் நலனைப் பேணி, நாட்டை ஆளும் அரசன் மனிதருக்கே விதாதா—தாங்குபவன், போஷிப்பவன்—ஆகிறான்.
Verse 31
मनुष्याणां च यो धाता राजा राज्यकर: पुन: । दशश्रोत्रियसमो राजा इत्येवं मनुरब्रवीत्
மனிதருக்குத் தாதா—தாங்கி போஷிப்பவன்—ஆகி, மேலும் நாட்டை முறையாக நடத்தும் அரசன், பத்து ஸ்ரோத்ரியர்களுக்கு ஒப்பானவன் என்று மனு கூறினார்.
Verse 32
तेनेह क्षुधितेनाद्य श्रान्तेन च तपस्विना । अजानता कृतं मन्ये व्रतमेतदिदं मम
இன்று இதைச் செய்தது அந்தப் பசியும் களைப்பும் கொண்ட தவசியே என்று நான் கருதுகிறேன்; அறியாமையால்—என் இந்த மௌன விரதத்தை அவன் அறியவில்லை.
Verse 33
कस्मादिदं त्वया बाल्यात् सहसा दुष्कृतं कृतम् । न हाहति नृप: शापमस्मत्त: पुत्र सर्वथा,तुमने मूर्खतावश बिना विचारे क्यों यह दुष्कर्म कर डाला? बेटा! राजा हमलोगोंसे शाप पानेके योग्य नहीं हैं
குழந்தைத்தனத்தால் நீ ஏன் திடீரென இந்தத் தீச்செயலைச் செய்தாய்? மகனே, அரசன் எங்களிடமிருந்து சாபம் பெறத் தகுதியற்றவன்.
Verse 40
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपव॑के अन्तर्गत आस्तीकपर्वमें परीक्षित्-उपाख्यानविषयक चालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் ஆதிபர்வத்தில் உள்ள ஆஸ்தீகபர்வத்தின் பரீக்ஷித்-உபாக்யானம் பற்றிய நாற்பதாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Verse 41
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि परिक्षिच्छापे एकचत्वारिंशो5ध्याय:
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் ஆதிபர்வத்தில் உள்ள ஆஸ்தீகப் பகுதியில், அரசன் பரீக்ஷித்தின் சாப நிகழ்வைச் சார்ந்த நாற்பத்தொன்றாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது.
Frequently Asked Questions
The chapter presents a dharma-sankat between exclusive ascetic pursuit (tapas-centered renunciation) and the ethically binding duty to sustain lineage for ancestral welfare, framing marriage/progeny as a responsibility rather than a distraction.
Merit from austerity is not portrayed as universally substitutable; certain harms are structurally tied to social and generational obligations. The episode teaches that dharma is role-sensitive and that continuity (saṃtāna) can be a primary instrument of order and care.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-commentary functions through symbolism (the rat as Kāla and the root as lineage-support), emphasizing interpretive recognition that understanding duty toward ancestors is integral to the epic’s broader mokṣa-and-dharma framework.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.