Adhyaya 197
Vidurovācā: Śreyas, Mantra, and Conciliation toward the Pāṇḍavas (विदुरोवाच—श्रेयः-मन्त्र-समाधानम्)
Upa-parva: Mantra–Nīti (Vidura’s Counsel to Dhṛtarāṣṭra) — Ādi Parva, late counsel sequence
Vidura addresses Dhṛtarāṣṭra, asserting that beneficial counsel does not take root in those unwilling to listen. He defends the integrity and competence of Bhīṣma and Droṇa as impartial elders equal in regard toward both Dhṛtarāṣṭra’s sons and the Pāṇḍavas, emphasizing their truthfulness, dharmic standing, and absence of malice. Vidura warns against the influence of Duryodhana, Karṇa, and Śakuni as strategically unsound and ethically compromised. He argues pragmatically that the Pāṇḍavas are difficult to defeat in conflict due to their prowess and alliances (including Kṛṣṇa, Balarāma, Sātyaki, and the Drupada–Pāñcāla network). The counsel recommends dharmic handling of inheritance and conciliation, including reputational repair for prior covert wrongdoing associated with Purocana, and proposes strengthening alliances rather than pursuing avoidable antagonism.
Chapter Arc: नारायण के सच्चिदानन्द-स्वरूप का स्मरण कर कथा विवाह-मण्डप में उतरती है—जहाँ दैव-विधान के आगे मनुष्य की चेष्टा मौन हो जाती है। → भाग्य की ‘अनिवर्तनीय ग्रन्थि’ का बोध उभरता है: जो स्वकर्म से लिखा गया, वह टलता नहीं। द्रौपदी के पूर्ववचन/पूर्वजन्म-संकेत और शंकर-विधान का उल्लेख विवाह के असाधारण स्वरूप को और रहस्यमय बनाता है—एक ही कन्या, पाँच पतियों का विधान। → वेदपारग पुरोहित अग्नि-साक्षी में पाणिग्रहण कराकर याज्ञसेनी को पाण्डवों के साथ विधिवत् प्रदक्षिणा कराता है—दैव-निर्णय अब सामाजिक-धार्मिक मुहर पाता है। → विवाह सम्पन्न होने पर द्रुपद महादान करता है—रथ, घोड़े, वस्त्र, आभूषण और विविध धन। पाण्डव पाञ्चालपुर से वैभव सहित प्रस्थान करते हैं; और द्रौपदी अपने शुभ शील-व्रत से सबके हृदय में प्रसन्नता बढ़ाती है। → पाँच-पत्नी-विधान की यह स्वीकृति भविष्य में धर्म, ईर्ष्या और राजनैतिक परिणतियों की नई गाँठें बाँधने को तैयार रहती है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजल बछ। अकाल > भगवान् नारायण सच्चिदानन्दघन हैं; उनके नाम
த்ருபதன் கூறினான்—“ஓ மகரிஷியே! உங்கள் அறிவுரையை முன்பே கேட்க இயலாததால், நான் முன்பு இதை வேறுவிதமாக அமைக்க முயன்றேன்—கிருஷ்ணையை ஒரே தகுதியான கணவருக்கே மணம் முடிக்க. ஆனால் விதாதா அமைத்த விதியை மாற்ற இயலாது; ஆகவே இப்போது நிகழ்ந்த இந்த ஏற்பாட்டையே ஏற்றுக் கடைப்பிடிப்பது உரியது.”
Verse 2
दिष्टस्य ग्रन्थिरनिवर्तनीय: स्वकर्मणा विहितं नेह किंचित् । कृतं निमित्तं हि वरैकहेतो- स्तदेवेदमुपपन्नं विधानम्
த்ருபதன் கூறினான்—“விதியின் முடிச்சை அவிழ்க்க இயலாது. இங்கே தன்முயற்சியால் எதையும் மாற்ற முடியாது. ஒரே வரம் பெறுவதற்காகச் செய்த சாதனையே ஐந்து கணவர்களைப் பெறுவதற்குக் காரணமாகிவிட்டது; ஆகவே தெய்வம் முன்கூட்டியே நிர்ணயித்த விதியையே ஏற்றுக் கடைப்பிடிப்பது உரியது.”
Verse 3
यथैव कृष्णोक्तवती पुरस्ता- चैक पतिं मे भगवान् ददातु । स चाप्येवं वरमित्यब्रवीत् तां देवो हि वेत्ता परमं यदत्र
த்ருபதன் கூறினான்—“கிருஷ்ணா முன்பு கூறியதுபோல—‘பகவான் எனக்கு ஒரே கணவரை அருள்வாராக’—அதே வரத்தையே அந்தத் தேவன் அவளுக்கு அளித்தான். ஆகவே இதில் உள்ள உயர்ந்த மறைபொருள் என்னவென்பதை முழுமையாக அறிந்தவர் அந்தப் பகவானே.”
Verse 4
यदि चैवं विहित: शंकरेण धर्मोउधर्मो वा नात्र ममापराध: । गृह्नन्त्विमे विधिवत् पाणिमस्या यथोपजोष॑ं विहितैषां हि कृष्णा
துருபதன் கூறினான்— இது உண்மையிலேயே சங்கரனால் விதிக்கப்பட்டதாயின், அது தர்மமோ அதர்மமோ எனினும் இதில் எனக்கு குற்றமில்லை. இப்பாண்டவர்கள் விதிமுறையுடன், மனமுவந்து, கிருஷ்ணா (த்ரௌபதி)யின் கைப்பிடிப்பைச் செய்யட்டும்; ஏனெனில் விதாதாவே கிருஷ்ணாவை இவர்களின் மனைவியாக நியமித்துள்ளார்.
Verse 5
वैशम्पायन उवाच ततोड<ब्रवीद् भगवान् धर्मराज- मद्यैव पुण्याहमुत व: पाण्डवेय । अद्य पौष्यं योगमुपैति चन्द्रमा: पार्णिं कृष्णायास्त्वं गृहाणाद्य पूर्वम्
வைசம்பாயனன் கூறினான்— அப்போது பகவான் வியாசர் தர்மராஜ யுதிஷ்டிரனிடம் சொன்னார்— ‘பாண்டுவின் மகனே! இன்று உங்களுக்கெல்லாம் புண்ணிய நாள். இன்று சந்திரன் போஷணமளிக்கும் புஷ்ய நட்சத்திரத்தில் சேர்கிறது; ஆகவே இன்று முதலில் நீயே கிருஷ்ணா (த்ரௌபதி)யின் கைப்பிடிப்பைச் செய்.’
Verse 6
ततो राजा यज्ञसेन: सपुत्रो जन्यार्थमुक्त बहु तत् तदग्र्यम् । समानयामास सुतां च कृष्णा- माप्लाव्य रत्नैर्बहुभिरविंभूष्य
வியாசரின் ஆணையை கேட்ட அரசன் யஜ்ஞசேனன் (துருபதன்) மக்களுடன் சேர்ந்து திருமணத்திற்கென கூறப்பட்ட பல சிறந்த பொருட்களை வரவழைத்தான். பின்னர் தன் மகள் கிருஷ்ணா (த்ரௌபதி)யை நீராட்டி, பல ரத்தின ஆபரணங்களால் அலங்கரித்தான்.
Verse 7
ततस्तु सर्वे सुहददो नृपस्य समाजग्मु: सहिता मन्त्रिणश्व द्रष्टं विवाहं परमप्रतीता द्विजाश्न पौराश्न यथा प्रधाना:
பின்னர் அரசனின் அனைத்து நெருங்கிய உறவினரும், அமைச்சர்களும், பிராமணர்களும், நகரவாசிகளும் மிகுந்த மகிழ்ச்சியுடன் திருமணத்தைப் பார்க்கக் கூடி வந்து, முதன்மை பெற்றவர்களை முன்னிலைப்படுத்தி அமர்ந்தனர்.
Verse 8
ततोअस्य वेश्माग्रयजनोपशोभितं विस्तीर्णपद्मोत्पलभूषिताजिरम् । बलौघरत्नौघविचित्रमाबभौ नभो यथा निर्मलतारकान्वितम्
அதன்பின் துருபதனின் அரண்மனை உயர்ந்தோர் கூடியதால் மேலும் ஒளிர்ந்தது. அதன் முற்றம் விரிந்த தாமரை, நீலத்தாமரை முதலியவற்றால் அலங்கரிக்கப்பட்டிருந்தது. ஒரு புறம் படைத் தொகுதிகள் அணிவகுத்து நின்றன; மறுபுறம் ரத்தினக் குவியல்கள் காட்சியளித்தன. இவ்வாறு அந்த அரண்மனை, தெளிந்த வானில் நட்சத்திரங்கள் நிறைந்ததுபோல், வியத்தகு அழகைத் தாங்கியது.
Verse 9
ततस्तु ते कौरवराजपुत्रा विभूषिता: कुण्डलिनो युवान: । महार्हवस्त्राम्बरचन्दनो क्षिता: कृताभिषेका: कृतमड्लक्रिया:
அதன்பின் குரு அரசவம்சத்தின் அந்த இளவரசர்கள் ஆபரணங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டு, காதணிகள் அணிந்து, விதிப்படி அபிஷேகம் பெற்றனர். மங்களச் சடங்குகளை நிறைவேற்றி, விலையுயர்ந்த ஆடைகள் அணிந்து, குங்குமப்பூ (கேசரம்) மற்றும் சந்தனத்தால் பூசப்பட்டு அவர்கள் மிகச் சிறப்பாகத் திகழ்ந்தனர்—முன்னிருந்த பொது மற்றும் புனிதக் கடமைகளுக்குத் தகுந்த மரியாதையுடன் தயாரானார்கள்.
Verse 10
पुरोहितेनाग्निसमानवर्चसा सहैव धौम्येन यथाविधि प्रभो । क्रमेण सर्वे विविशुस्ततः सदो महर्षभा गोष्ठमिवाभिनन्दिन:
வைசம்பாயனர் கூறினார்—ஓ அரசே! அக்கினியைப் போன்ற ஒளியுடைய புரோகிதர் தௌம்யருடன் சேர்ந்து, அவர்கள் அனைவரும் விதிப்படி, வரிசையாக, மகிழ்ச்சியுடன் அந்தச் சடங்கு மண்டபத்திற்குள் நுழைந்தனர்—பெரும் காளைகள் கோசாலைக்குள் நுழைவதுபோல்.
Verse 11
ततः समाधाय स वेदपारगो जुहाव मन्त्रैज्वलितं हुताशनम् । युधिष्ठिरं चाप्युपनीय मन्त्रवि- ज्रियोजयामास सहैव कृष्णया
பின்னர் வேதங்களில் தேர்ந்த, மந்திரங்களில் வல்ல புரோகிதர் சடங்கை ஒழுங்குபடுத்தி, ஜ்வலிக்கும் ஹோமஅக்கினியில் மந்திரங்களுடன் ஆஹுதிகளைச் செலுத்தினார். அதன் பின் யுதிஷ்டிரரை முன்னே அழைத்து, கிருஷ்ணை (த்ரௌபதி) உடன் அவர்களின் பாணிக்ரஹணத்தை விதிப்படி நடத்தி திருமணப் பந்தத்தை உறுதிப்படுத்தினார்.
Verse 12
प्रदक्षिणं तौ प्रगृहीतपाणी समानयामास स वेदपारग: । ततो<भ्यनुज्ञाय तमाजिशोभिनं पुरोहितो राजगृहाद् विनिर्यया
வேதங்களில் தேர்ந்த புரோகிதர் அவர்களின் கைகளை இணைத்து, புனித அக்கினியைச் சுற்றி வலம் வரச் செய்தார். பின்னர் போரில் ஒளிரும் அந்த வீரருக்கு (யுதிஷ்டிரருக்கு) முறையாக விடை அளித்து, புரோகிதர் அரச மாளிகையிலிருந்து வெளியேறினார்.
Verse 13
क्रमेण चानेन नराधिपात्मजा वरस्त्रियस्ते जगृहुस्तदा करम् । अहन्यहन्युत्तमरूपधारिणो महारथा: कौरववंशवर्धना:
இவ்வரிசையிலேயே அரசனின் புதல்வர்கள்—அழகிய தோற்றம் கொண்ட மகாரதர்கள், குரு வம்சத்தை வளர்ப்போர்—ஒவ்வொரு நாளும் ஒருவராக அந்தச் சிறந்த மகளிரான த்ரௌபதியின் கையை மணவிழாவில் பற்றிக் கொண்டனர்.
Verse 14
इदं च तत्राद्भुतरूपमुत्तमं जगाद देवर्षिरतीतमानुषम् । महानुभावा किल सा सुमध्यमा बभूव कनन््यैव गते गतेडहनि
வைசம்பாயனன் கூறினான்—அங்கே தேவर्षியும் மனித அளவைக் கடந்த பரம அதிசயமான ஒரு அற்புதத்தை உரைத்தான்: அந்த சுமத்தியமா மகாநுபாவை, நாட்கள் செல்லச் செல்ல, திருமணத்தின் இரண்டாம் நாளுக்குப் பிறகும், மீண்டும் மீண்டும் கன்னித்தன்மையையே அடைந்தாள்.
Verse 15
कृते विवाहे द्रुपदो धनं ददौ महारथेभ्यो बहुरूपमुत्तमम् | शतं रथानां वरहेममालिनां चतुर्युजां हेमखलीनमालिनाम्
வைசம்பாயனன் கூறினான்—திருமணச் சடங்குகள் நிறைவேறியபின், துருபதன் மகாரதிகளான பாண்டவர்களுக்கு மிகுந்த செல்வமும் பலவகைச் சிறந்த பரிசுகளும் அளித்தான். அழகிய பொன் மாலைகளால் அலங்கரிக்கப்பட்டும் பொன் பதித்த கட்டுகளால் ஒளிர்ந்தும், நான்கு குதிரைகள் பூட்டப்பட்ட நூறு தேர்களை வழங்கினான்.
Verse 16
शतं गजानामपि पद्मिनां तथा शतं गिरीणामिव हेमश्ज्ञिणाम् । तथैव दासीशतम ग्र्ययौवनं महाहवेषाभरणाम्बरस्रजम्
வைசம்பாயனன் கூறினான்—அவன் பத்மம் முதலிய நற்குறிகளுடன் கூடிய நூறு சிறந்த யானைகளையும், மலைபோல் உயர்ந்து பொன் அலங்காரங்களால் ஒளிரும் இன்னொரு நூறு யானைகளையும் அளித்தான். மேலும் விலைமதிப்புள்ள அலங்காரப் பொருட்கள், ஆடைகள்-ஆபரணங்கள், மாலைகள் அணிந்த இளமையின் உச்சியில் உள்ள நூறு பணிப்பெண்களையும் பரிசளித்தான்.
Verse 17
पृथक् पृथग दिव्यदृशां पुनर्ददौ तदा धनं सौमकिरग्निसाक्षिकम् | तथैव वस्त्राणि विभूषणानि प्रभावयुक्तानि महानुभाव:
வைசம்பாயனன் கூறினான்—அப்போது சோமக குலத்தில் பிறந்த மகாநுபாவன் துருபதன், அக்னியைச் சாட்சியாக வைத்து, ஒளிவீசும் பாண்டவர்களில் ஒவ்வொருவருக்கும் தனித்தனியாக மிகுந்த செல்வத்தை மீண்டும் அளித்தான்; அதுபோல அரசப் பெருமையைச் சுட்டும் விலைமதிப்புள்ள ஆடைகளும் ஆபரணங்களும் வழங்கினான்.
Verse 18
कृते विवाहे च ततस्तु पाण्डवा: प्रभूतरत्नामुपलभ्य तां श्रियम् । विजहुरिन्द्रप्रतिमा महाबला: पुरे तु पाज्चालनृपस्य तस्य ह
வைசம்பாயனன் கூறினான்—திருமணம் முறையாக நிறைவேறியபின், இந்திரனை ஒத்த மகாபலமுடைய பாண்டவர்கள், மிகுந்த ரத்தினச் செல்வத்துடன் லக்ஷ்மி வடிவான த்ரௌபதியைப் பெற்று, பாஞ்சால அரசன் துருபதனின் நகரத்தில் இன்பமுடன் வாழ்ந்தனர்.
Verse 197
(सर्वेज्प्यतुष्यन् नृप पाण्डवेया- स्तस्या: शुभ: शीलसमाधिवृत्तै: । सा चाप्येषा याज्ञसेनी तदानीं विवर्धयामास मुद स्वसुव्रतैः ।।
வைசம்பாயனர் கூறினார்—அரசே, அவளின் நற்பண்பு, மனத் திடத்தன்மை, நயமான நடத்தை ஆகியவற்றால் பாண்டுவின் புதல்வர்கள் அனைவரும் மிகுந்த மகிழ்ச்சி அடைந்தனர். அக்காலத்தில் யாஜ்ஞசேனி த்ரௌபதியும் தன் சிறந்த விரத-நியமங்களாலும் ஒழுக்கமிக்க வாழ்வாலும் பாண்டவர்களின் ஆனந்தத்தை மேலும் பெருக்கினாள்।
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether royal policy should follow impartial, welfare-oriented counsel (Bhīṣma/Droṇa/Vidura) or be captured by factional preference that prioritizes immediate advantage, risking adharma and long-term instability.
Sustainable governance requires śravaṇa (receptive listening) to well-wishing advisers, impartiality toward kin, and preference for conciliation when objectives can be achieved without escalation; ignoring such counsel erodes legitimacy and welfare.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter functions as pragmatic-ethical instruction, implying outcomes through rāja-nīti logic: adherence yields stability and reputational repair, while rejection amplifies conflict risk.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.