Next Verse

Shloka 1

Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva

Lalitopākhyāna Context

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मन्त्रराजसाधनप्रकारकथनन्नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच अनाद्यनन्तमव्यक्तं व्यक्तानामादिकारणम् / आनन्दबोधैकरसं तन्महन्मन्महे महः

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne mantrarājasādhanaprakārakathanannāmāṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca anādyanantamavyaktaṃ vyaktānāmādikāraṇam / ānandabodhaikarasaṃ tanmahanmanmahe mahaḥ

இவ்வாறு ஸ்ரீபிரஹ்மாண்ட மகாபுராணத்தின் உத்தரபாகத்தில் ஹயக்ரீவ–அகஸ்த்ய உரையாடலில் லலிதோபாக்யானத்தில் ‘மந்திரராஜ சாதன முறைகள்’ எனும் முப்பத்தெட்டாம் அதிகாரம். அகஸ்த்யர் கூறினார்— அனாதி, அனந்த, அவ்யக்தமானதும், எல்லா வெளிப்பட்டவற்றிற்கும் ஆதிகாரணமானதும், ஆனந்த–போதம் ஒரே ரசமாக விளங்கும் அந்த பரம மகத்தேஜஸ்ஸை நாம் வணங்குகிறோம்।

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), quotative particle (इति-प्रयोगः)
śrī-brahmāṇḍa-mahā-purāṇein the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
śrī-brahmāṇḍa-mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक) + mahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुषः (श्रीब्रह्माण्डं महापुराणम्)
uttara-bhāgein the latter section
uttara-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootuttara (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular; तत्पुरुषः (उत्तरः भागः)
hayagrīva-agastya-saṃvādein the dialogue of Hayagrīva and Agastya
hayagrīva-agastya-saṃvāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Roothayagrīva (प्रातिपदिक) + agastya (प्रातिपदिक) + saṃvāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th), Singular; तत्पुरुषः (हयग्रीवागस्त्ययोः संवादः)
lalitā-upākhyānein the Lalitā narrative
lalitā-upākhyāne:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootlalitā (प्रातिपदिक) + upākhyāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th), Singular; तत्पुरुषः (ललितायाः उपाख्यानम्)
mantra-rāja-sādhana-prakāra-kathana-nāmanamed “the description of the methods of mantra-king practice”
mantra-rāja-sādhana-prakāra-kathana-nāma:
Visheshana (विशेषण/adjectival to adhyāyaḥ)
TypeAdjective
Rootmantra (प्रातिपदिक) + rāja (प्रातिपदिक) + sādhana (प्रातिपदिक) + prakāra (प्रातिपदिक) + kathana (प्रातिपदिक) + nāman (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular; बहुपद-तत्पुरुषसमासः—“मन्त्रराजस्य साधनप्रकारकथनम्” इति नाम यस्य (अध्यायस्य)
aṣṭā-triṃśaḥthirty-eighth
aṣṭā-triṃśaḥ:
Visheshana (विशेषण/adjectival to adhyāyaḥ)
TypeAdjective
Rootaṣṭā (प्रातिपदिक) + triṃśat (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular; द्विगुसमासः (अष्टात्रिंशत् = 38th)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
agastyaḥAgastya
agastyaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootagastya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
anādi-anantam-avyaktamthe beginningless, endless, unmanifest (one)
anādi-anantam-avyaktam:
Karma (कर्म/object of manmahe)
TypeAdjective
Rootanādi (प्रातिपदिक) + ananta (प्रातिपदिक) + avyakta (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; कर्मधारयः (अनादि च अनन्तं च अव्यक्तं च)
vyaktānāmof the manifested (entities)
vyaktānām:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootvyakta (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
ādi-kāraṇamthe primal cause
ādi-kāraṇam:
Karma (कर्म/object of manmahe)
TypeNoun
Rootādi (प्रातिपदिक) + kāraṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular; तत्पुरुषः (आदिः कारणम्)
ānanda-bodha-eka-rasamwhose essence is one—bliss and consciousness
ānanda-bodha-eka-rasam:
Karma (कर्म/object of manmahe)
TypeAdjective
Rootānanda (प्रातिपदिक) + bodha (प्रातिपदिक) + eka (प्रातिपदिक) + rasa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular; तत्पुरुषः/कर्मधारय-प्रायः—“आनन्दबोधः एव एकः रसः यस्य”
tatthat
tat:
Karma (कर्म/object of manmahe)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular; demonstrative pronoun (तद्)
mahatgreat
mahat:
Visheshana (विशेषण to tat)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular
manmahewe worship
manmahe:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootman (धातु)
FormPresent (लट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 1st person (उत्तमपुरुष), Plural (बहुवचन)
mahaḥthe great light/splendour
mahaḥ:
Karma (कर्म/object of manmahe)
TypeNoun
Rootmahas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular