Adhyaya 3

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते उत्तरभागे चतुर्थ उपसंहारपादे शिवपुरवर्णनं नाम द्वितीयो ऽध्यायः सूत उवाच प्रत्याहारं प्रवक्ष्यामि परस्यान्ते स्वयंभुवः / ब्रह्मणः स्थितिकाले तु क्षीणे तस्मिंस्तदा प्रभोः

இவ்வாறு, வாயு உரைத்த ஸ்ரீபிரஹ்மாண்ட மகாபுராணத்தின் உத்தரபாகத்தில் நான்காம் உபசம்ஹாரபாதத்தில் ‘சிவபுர வர்ணனம்’ எனும் இரண்டாம் அதிகாரம். சூதர் கூறினார்—ஸ்வயம்பூ பிரஹ்மாவின் பரம முடிவில், ஆண்டவனின் நிலைநிற்றல் காலம் சுருங்கும் போது நிகழும் ‘பிரத்யாஹாரம்’ நான் விளக்குவேன்.

Verse 2

यथेदं कुरुते व्यक्तं सुसूक्ष्मं विश्वमीश्वरः / अव्यक्तं ग्रसते व्यक्तं प्रत्याहारे च कृत्स्नशः

எவ்வாறு ஈச்வரன் இந்த மிக நுண்ணிய உலகை வெளிப்பட்ட வடிவாக ஆக்குகிறானோ, அவ்வாறே பிரத்யாஹாரத்தில் அவ்யக்தத் தத்துவம் வெளிப்பட்டதையெல்லாம் முழுவதுமாக விழுங்கிவிடுகிறது.

Verse 3

पुरान्तद्व्यणुकाद्यानां संपूर्णे कल्पसंक्षये / उपस्थिते महाघोरे ह्यप्रत्यक्षे तु कस्यचित्

கல்பத்தின் முழு நாசம் நிறைந்து மகாபயங்கரப் பிரளயம் வந்தபோது, த்வ்யணுகம் முதலிய நுண்தத்துவங்களும் லயமடைகின்றன; அது யாருக்கும் நேரில் புலப்படாது.

Verse 4

अन्ते द्रुमस्य संप्राप्ते पश्चिमास्य मनोस्तदा / अन्ते कलियुगे तस्मिन्क्षीणे संहार उच्यते

அப்போது மனுவின் இப்பச்சிம (இறுதி) காலத்தில் ‘த்ரும’த்தின் முடிவு வந்தபோது, மேலும் சோர்ந்து முடியும் கலியுகத்தின் இறுதியில்—அதையே ‘சம்ஹாரம்’ எனக் கூறுவர்.

Verse 5

संप्रक्षाले तदा वृ-त्ते प्रत्याहारे ह्युपस्थिते / प्रत्याहारे तदा तस्मिन्भूततन्मात्रसंक्षये

‘சம்ப்ரக்ஷால’ (முழுமையான கழுவல்) நிகழ்ந்து, பிரத்யாஹாரம் வந்தபோது, அந்த பிரத்யாஹாரத்தில் பூதங்களின் தன்மாத்திரங்களும் நாசமடைகின்றன.

Verse 6

महदादिविकारस्य विशेषान्तस्य संक्षये / स्वभावकारिते तस्मिन्प्रवृत्ते प्रतिसंचरे

மஹத் முதலிய விகாரங்களின், விசேஷ (ஸ்தூல) முடிவுவரை உள்ள விரிவு நாசமடைந்தபோது—ஸ்வபாவத்தால் நிகழும் பிரதிசஞ்சாரம் (மீள்சேர்க்கை) தொடங்குகிறது.

Verse 7

आपो ग्रसंति वै पूर्वं भूमेर्गन्धात्मकं गुमम् / आत्तगन्धा ततो भूमिः प्रलयत्वाय कल्पते

முதலில் நீர், பூமியின் மணம்-சார்ந்த குணத்தை விழுங்குகிறது. மணமற்றதாய் ஆனபின் பூமி பிரளய நிலைக்கு உரியதாகிறது.

Verse 8

प्रणष्टे गन्धतन्मात्रे तोयावस्था धरा भवेत् / आपस्तदा प्रविष्टास्तु वेगवत्यो महास्वनाः

கந்தத் தன்மாத்திரம் அழிந்தபோது, பூமி நீர்நிலையாக மாறுகிறது. அப்போது வேகமுடன் மகாநாதம் எழுப்பும் நீர்த்தத்துவம் அதில் புகுகிறது.

Verse 9

सर्वमापूरयित्वेदं तिष्ठन्ति विचरन्ति च / अपामपि गणो यस्तु ज्योतिःष्वालीयते रसः

இந்த உலகமெங்கும் நிரப்பி, நீர்த்தத்துவம் சில இடங்களில் நிலைத்து, சில இடங்களில் அலைந்து செல்கிறது. நீர்களின் கூட்டமான ரசம் ஜ்யோதிகளில் லயமாகிறது.

Verse 10

नश्यन्त्यापस्तदा तत्र रसतन्मात्रसंक्षयात् / तीव्रतेजोहृतरसाज्योतिष्ट्वं प्राप्नुवन्त्युत

அங்கே ரசத் தன்மாத்திரம் சிதைவதால் நீர்த்தத்துவம் அழிகிறது. தீவிரத் தேஜஸ் ரசத்தைப் பறித்தபின் அவை ஜ்யோதி-நிலையை அடைகின்றன.

Verse 11

ग्रस्ते च सलिले तेजः सर्वतोमुखमीक्षते / अथाग्निः सर्वतो व्याप्त आदत्ते तज्जलं तदा

நீர் விழுங்கப்பட்டபோது, தேஜஸ் எல்லாத் திசைகளிலும் முகமாய்க் கண்டு நிற்கிறது. பின்னர் எங்கும் பரந்த அக்னி அந்த நீரை அப்போது எடுத்துக்கொள்கிறது.

Verse 12

सर्वमापूर्यते ऽर्चिर्भिस्तदा जगदिदं शनैः / अर्चिर्भिः संतते तस्मिंस्तर्यगूर्ध्वमधस्ततः

அப்போது மெதுவாக இந்த உலகமெங்கும் ஜ்வாலைகளால் நிரம்புகிறது. அந்த ஜ்வாலைகளின் தொடர்ச்சியில் குறுக்காகவும் மேலாகவும் கீழாகவும் எல்லாத் திசைகளிலும் பரவுகிறது.

Verse 13

ज्योतिषो ऽपि गुणं रूपं वायुरत्ति प्रकाशकम् / प्रलीयते तदा तस्मिन्दीपार्चिरिव मारुते

ஒளியின் பிரகாசமளிக்கும் குணரூபத்தையும் காற்று விழுங்குகிறது; அப்போது அது அதிலேயே லயமாகிறது, காற்றில் விளக்கின் சுடர்போல்।

Verse 14

प्रनष्टे रूपतन्मात्रे हृतरूपो विभावसुः / उपशाम्यति तेजो हिवायुराधूयते महान्

ரூப-தன்மாத்திரை அழிந்தபோது விபாவசு (அக்னி) ரூபமற்றதாகிறது; தேஜஸ் அடங்குகிறது, மகாவாயு வலிமையாக வீசுகிறது।

Verse 15

निरालोके तदा लोके वायुभूते च तेजसि / ततस्तु मूलमासाद्य वायुः संबन्धमात्मनः

அப்போது உலகம் ஒளியற்றதாகி, தேஜஸும் காற்றுருவாகிறது; பின்னர் காற்று தன் மூலத்தை அடைந்து தன் ஆத்ம-தொடர்பை நிலைநிறுத்துகிறது।

Verse 16

ऊर्ध्वञ्चाधश्च तिर्यक्च दोधवीति दिशो दश / वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते च तत्

மேல், கீழ், குறுக்காக—பத்து திசைகளும் அலைகின்றன; ஆகாயம் காற்றின் குணமான ஸ்பரிசத்தையும் விழுங்குகிறது।

Verse 17

प्रशाम्यति तदा वायुः खन्तु तिष्ठत्यनावृतम् / अरूपमरसस्पर्शमगन्धं न च मूर्तिमत्

அப்போது காற்று அடங்குகிறது; ஆனால் ஆகாயம் மறையாது நிலைக்கிறது—ரூபமற்றது, ரசமற்றது, ஸ்பரிசமற்றது, கந்தமற்றது, மூர்த்தியற்றது।

Verse 18

सर्वमापूरयच्छब्दैः सुमहत्तत्प्रकाशते / तस्मिंल्लीने तदा शिष्टमाकाशं शब्दलक्षणम्

ஒலியால் அனைத்தையும் நிரப்பி அந்த மஹத்தத்துவம் பிரகாசிக்கிறது. அதில் லயமானபோது அப்போது ஒலி-லட்சணமுடைய ஆகாயமே மீதமிருக்கும்.

Verse 19

शब्दमात्रं तदाकाशं सर्वमावृत्य तिष्ठति / तत्र शब्दं गुमं तस्य भूतदिर्ग्रसते पुनः

அந்த ஆகாயம் ஒலிமட்டுமேயாக இருந்து அனைத்தையும் மூடி நிற்கிறது. அங்கே அதன் மறைந்த ஒலியை மீண்டும் தாமஸமான பூதாதி விழுங்குகிறது.

Verse 20

भूतेन्द्रियेषु युगपद्भूतादौ संस्थितेषु वै / अभिमानात्मको ह्येष भूतादिस्तामसः स्मृतः

பூதங்களும் இந்திரியங்களும் ஒரே நேரத்தில் பூதாதியில் நிலைபெறும்போது, ‘அபிமானம்’ எனும் இயல்புடைய இந்த பூதாதி தாமஸம் எனக் கூறப்படுகிறது.

Verse 21

भूतादिर्ग्रसते चापि महान्वै बुद्धिलक्षणः / महानात्मा तु विज्ञेयः संकल्पो व्यवसायकः

பூதாதி ‘மஹான்’ என்பதையும் விழுங்குகிறது; அது புத்தி-லட்சணமுடையது. அந்த மஹானாத்மாவை சங்கல்பமும் உறுதி-நிச்சயமும் என அறிய வேண்டும்.

Verse 22

बुद्धिर्मनश्च लिङ्गं च महानक्षर एव च / पर्यायवाचकैः शब्दैस्तमाहुस्तत्त्व चिन्तकाः

புத்தி, மனம், லிங்கம், மஹான், அక్షரம்—இவ்வாறான பர்யாயச் சொற்களால் தத்துவத்தைச் சிந்திப்போர் அவனையே குறிப்பிடுகின்றனர்.

Verse 23

संप्रलीनेषु भूतेषु गुणसाम्ये ततो महान् / लीयन्ते गुणसाम्यं तु स्वात्मन्येवावतिष्ठते

பிரளயத்தில் எல்லாப் பூதங்களும் லயமடைந்து குணசாம்ய நிலையை அடையும்போது, மகத்தத்துவமும் லயமடைகிறது; ஆனால் குணசாம்யம் தன் ஆத்மச్వరூபத்திலேயே நிலைத்திருக்கிறது।

Verse 24

लीयन्ते सर्वभूतानां कारणानि प्रसंगमे / इत्येष संयमश्चैव तत्त्वानां कारणैः सह

எல்லாப் பூதங்களின் காரணங்களும் முறையே லயமடைகின்றன; காரணங்களுடன் கூடிய தத்துவங்களின் இந்தக் கட்டுப்பாடே ‘சம்யமம்’ எனக் கூறப்படுகிறது।

Verse 25

तत्त्वप्रसंयमो ह्येष स्मृतो ह्यावर्तको द्विजाः / धर्माधर्मौं तपो ज्ञानं शुभं सत्यानृते तथा

ஓ த்விஜர்களே! இந்தத் தத்துவப் பிரசம்யமம் ‘ஆவர்த்தகம்’ என ஸ்மிருதிகளில் கூறப்படுகிறது; தர்மம்-அதர்மம், தவம், ஞானம், சுபம், மேலும் சத்தியம்-அசத்தியமும் அதில் மீண்டும் ஒடுங்குகின்றன।

Verse 26

ऊर्ध्वभावो ह्यधोभावः सुखदुःखे प्रियाप्रिये / सर्वमेतत्प्रपञ्चस्थं गुणमात्रात्मकं स्मृतम्

மேல்நிலை, கீழ்நிலை, இன்பம்-துன்பம், பிரியம்-அப்ரியம்—இவை அனைத்தும் பிரபஞ்சத்தில் உள்ளவை; இவை குணமாத்திரத்தின் இயல்பே எனக் கூறப்படுகிறது।

Verse 27

निरिन्द्रियाणां च तदा ज्ञानिनां यच्छुभाशुभम् / प्रकृत्यां चैव तत्सर्वं पुण्यं पापं प्रतिष्ठति

அப்போது இந்திரியமற்ற ஞானிகளுக்குரிய சுப-அசுபம் எதுவாயினும், அது அனைத்தும்—புண்ணியம் பாவம் உட்பட—பிரகிருதியிலேயே நிலைபெறுகிறது।

Verse 28

यात्यवस्था तु साचैव देहिनां तु निरुच्यते / जन्तूनां पापपुण्यं तु प्रकृतौ यत्प्रतिष्ठितम्

உடலுடையோரின் ‘யாத்யவஸ்தை’ இதுவே என இங்கு உரைக்கப்படுகிறது; உயிர்களின் பாப‑புண்ணியம் பிரகிருதியிலேயே நிலைபெற்றுள்ளது.

Verse 29

अवस्थास्थानि तान्येव पुण्यपापानि जन्तवः / योजयन्ते पुनर्देहान्परत्वेन तथैव च

அதே புண்ணிய‑பாபங்கள் நிலையிலே நிலைத்து, உயிர்களை மீண்டும் மீண்டும் உடல்களோடு இணைக்கின்றன; அப்பாற்பட்ட (பர) பலனையும் அதேபோல் அளிக்கின்றன.

Verse 30

धर्माधर्मौं तु जन्तूनां गुणमात्रात्मकावुभौ / कारणैः स्वैः प्रचीयेते कायत्वेनेह जन्तुभिः

உயிர்களின் தர்மமும் அதர்மமும்—இரண்டும் குணமாத்திர வடிவமே; தத்தம் காரணங்களால் இங்கு உயிர்கள் உடல்நிலையாக அவற்றைச் சேர்த்துக் கொள்கின்றனர்.

Verse 31

सचेतनाः प्रलीयन्ते क्षेत्रज्ञाधिष्ठिता गुणाः / सर्गे च प्रतिसर्गे च संसारे चैव जन्तवः

க்ஷேத்ரஜ்ஞன் ஆதாரமாக நிற்கும் சைதன்யமுடைய குணங்கள் பிரளயத்தில் லயமாகின்றன; சிருஷ்டி‑பிரதிசிருஷ்டி மற்றும் சம்சாரத்தில் உயிர்கள் தொடர்ந்து சுழல்கின்றன.

Verse 32

संयुज्यन्ते वियुज्यन्ते कारणैः संचरन्ति च / राजसी तामसी चैव सात्त्विकी चैव वृत्तयः

காரணங்களால் அவர்கள் சேர்கின்றனர், காரணங்களால் பிரிகின்றனர், காரணங்களாலேயே சஞ்சரிக்கின்றனர்; ராஜஸீ, தாமஸீ, சாத்த்விகீ—இவையே வೃತ್ತிகள்.

Verse 33

गुणमात्राः प्रवर्तन्ते पुरुषाधिष्ठता स्त्रिधा / उर्द्ध्वदेशात्मकं सत्त्वमधोभागात्मकं तमः

குணமாத்திரைகளே செயல்படுகின்றன; புருஷனின் ஆதிஷ்டானம் மூன்று விதமாகக் கூறப்படுகிறது. சத்துவம் மேல்நோக்கி, தமஸ் கீழ்நோக்கி இயல்புடையது.

Verse 34

तयोः प्रवर्त्तकं मध्ये इहैवावर्त्तकं रजः / इत्येवं परिवर्तन्तेत्रयश्चेतोगुणात्मकाः

அவ்விரண்டிற்கும் நடுவில் ரஜஸ் இங்கே தூண்டியும் சுழற்றியும் செய்கிறது. இவ்வாறு சித்தத்தின் மூன்று குணங்களும் மாறிமாறி இயங்குகின்றன.

Verse 35

लोकेषु सर्वभूतानां तन्न कार्यं विजानता / अविद्याप्रत्ययारंभा आरभ्यन्ते हि मानवैः

உலகங்களில் எல்லா உயிர்களுக்கும் உரிய அந்த உண்மைக் காரியத்தை அறிந்திருந்தும், மனிதர்கள் அவித்தியையால் எழும் எண்ணங்களிலிருந்தே செயல்களைத் தொடங்குகின்றனர்.

Verse 36

एतास्तु गतयस्तिस्रः शुभात्पापात्मिकाः स्मृताः / तमसो ऽभिभवाज्जन्तुर्याथातथ्यं न विन्दति

இந்த மூன்று கதிகளும் நன்மையிலிருந்து பாவமயமானதுவரை எனக் கூறப்படுகின்றன. தமஸ் மேலோங்கினால் ஜீவன் யதார்த்தத்தை அறியாது.

Verse 37

अतत्त्वदर्शनात्सो ऽथ विविधं वध्यते ततः / प्राकृतेन च बन्धेन तथ्यावैकारिकेण च

தத்துவத்தை காணாததால் அவன் பின்னர் பலவிதமாக கட்டுப்படுகிறான்—பிரகிருதியின் பந்தத்தாலும், விகாரத்தால் உண்டான (உண்மைபோல் தோன்றும்) பந்தத்தாலும்.

Verse 38

दक्षिणाभिस्ततीयेन बद्धो ऽत्यन्तं विवर्त्तते / इत्येते वै त्रयः प्रोक्ता बन्धा ह्यज्ञानहेतुकाः

தட்சிணா-ஆசை எனும் மூன்றாம் பந்தத்தில் கட்டப்பட்ட ஜீவன் மிகுந்த அளவில் அலைந்து திரிகிறது. இம்மூன்றும் அஞ்ஞானமே காரணமான பந்தங்கள் என உரைக்கப்படுகின்றன.

Verse 39

अनित्ये नित्यसंज्ञा च दुःखे च सुखदर्शनम् / अस्वे स्वमिति च ज्ञानमशुचौ शुचिनिश्चयः

அநித்தியத்தில் நித்தியமென எண்ணுதல், துக்கத்தில் சுகமென காணுதல்; தன்னதல்லாததில் ‘என்னது’ எனும் அறிவு, அசுசியில் சுசி எனத் தீர்மானித்தல்—இவையே மயக்கம்.

Verse 40

येषामेते मनोदोषा ज्ञानदोषा विपर्ययात् / रागद्वेषनिवृत्तिश्च तज्ज्ञानं समुदाहृतम्

விபரீதத்தால் யாரிடத்தில் இம்மனக் குற்றங்களும் அறிவுக் குற்றங்களும் உண்டோ; மேலும் ராக-த்வேஷ நிவிருத்தி நிகழுமோ—அதுவே ‘ஞானம்’ எனப் புகழப்படுகிறது.

Verse 41

अज्ञानं तमसो मूरं कर्मद्वयफलं रजः / कर्म जस्तु पुनर्देहो महादुःखं प्रवर्त्तते

அஞ்ஞானம் தமஸின் மூலமாகும்; ரஜஸ் கர்மத்தின் இருவகை பலனாகும். கர்மத்தால் மீண்டும் தேகம் உண்டாகி, மகாதுக்கம் பெருகத் தொடங்குகிறது.

Verse 42

श्रोत्रजा नेत्रजा चैव त्वग्जिह्वाघ्राणजा तथा / पुनर्भवकरी दुःखात्कर्मणा जायते तृषा

செவி, கண், தோல், நாக்கு, மூக்கு ஆகியவற்றால் எழும் விஷயத் தாகம்—கர்மத்தால் துக்கத்திலிருந்து பிறந்து மறுபிறவியை உண்டாக்குகிறது.

Verse 43

सतृष्णो ऽभिहितो बालः स्वकृतैः कर्मणः फलैः / तैलवीडकवज्जीवस्तत्रैव परिवर्त्तते

தாக்கமுள்ள தாகத்தால் மூடப்பட்ட பாலன், தன் செய்த கர்மப் பலனால் கட்டுண்டு, எண்ணெய் பிழியும் ஆட்டுக்கல்லைப் போல உயிர் அங்கேயே சுழல்கிறது।

Verse 44

तस्मान्मूलमनर्थानामज्ञान मुपदिश्यते / तं शत्रुमवधार्यैकं ज्ञाने यत्नं समाचरेत्

ஆகையால் எல்லா அனர்த்தங்களின் வேர் அறியாமை என உபதேசிக்கப்படுகிறது; அந்த ஒரே பகைவரை உணர்ந்து ஞானத்திற்காக முயல வேண்டும்।

Verse 45

ज्ञानाद्धि त्यजते सर्वं त्यागाद्बुद्धिर्विरज्यते / वैराग्याच्छुध्यते चापि शुद्धः सत्त्वेन मुच्यते

ஞானத்தால் அனைத்தையும் துறக்கிறான்; துறவால் புத்தி ஆசையற்றதாகிறது; வைராக்யத்தால் அது தூய்மையடைகிறது; தூயவன் சத்த்வத்தால் விடுதலை பெறுகிறான்।

Verse 46

अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि रागं भूतापहारिणम् / अभिष्वङ्गाय योगः स्याद्विषयेष्ववशात्मनः

இனி உயிர்களைப் பறிக்கும் ராகத்தை நான் கூறுவேன்; பொருள்களில் அடங்காத ஆன்மாவுக்கு ஆசக்தியே (அவற்றோடு) யோகம் ஆகிறது।

Verse 47

अनिष्टमिष्टमप्रीतिप्रीतितापविषादनम् / दुःखलाभे न तापश्च सुखानुस्मरणं तथा

அனிஷ்டம்-இஷ்டம் எனும் இரண்டிலும் வெறுப்பும் விருப்பும், அதனால் உண்டாகும் தாபமும் மனவாடலும்; துக்கம் வந்தாலும் தாபமில்லாமை, அதுபோல சுகத்தை நினைவு கூறுதல்—(இவையே).

Verse 48

इत्येष वैषयो रागः संभूत्याः कारणं स्मृतः / ब्रह्मादौ स्थावरान्ते वै संसारेह्यादिभौतिके

இவ்வாறு புலன்விஷய ஆசை (வைஷய ராகம்) பிறப்பிற்குக் காரணம் என ஸ்மிருதி கூறுகிறது; பிரம்மா முதலாக நிலைபெற்ற உயிர்கள் வரை இந்த ஆதிபௌதிகச் சம்சாரத்தில்।

Verse 49

अज्ञानपूर्वकं तस्मादज्ञानं तु विवर्जयेत् / यस्य चार्षे न प्रमाणं शिष्टाचारं तथैव च

ஆகையால் அறியாமையால் உண்டாகும் அறியாமையை விலக்க வேண்டும்; அதற்கு ரிஷி-பிரமாணமும் இல்லை, சிஷ்டாசாரமும் இல்லை.

Verse 50

वर्णाश्रमविरुद्धो यः शिष्टशास्त्रविरोधकः / एष मार्गो हि निरये तिर्य्यग्योनौ च कारणम्

வர்ணாஶ்ரமத்திற்கு விரோதமாகவும், சிஷ்ட-சாஸ்திரத்திற்கு எதிராகவும் நடப்பவன்—அந்த வழியே நரகத்திற்கும் திர்யக்-யோனிக்கும் காரணமாகும்।

Verse 51

तिर्य्यग्यो निगतं चैव कारणं तत्त्ररुच्यते / त्रिविधो यातनास्थाने तिर्य्यग्योनौ च षड्विधे

திர்யக்-யோனிக்குச் செல்லும் காரணமும் அங்கே கூறப்படுகிறது; யாதனா-ஸ்தானத்தில் அது மூன்று வகை, திர்யக்-யோனியில் ஆறு வகை எனக் கருதப்படுகிறது।

Verse 52

कारणे विषये चैव प्रतिघातस्तु सर्वशः / अनैश्वर्यं तु तत्सर्वं प्रतिघातात्मकं स्मृतम्

காரணத்திலும் விஷயத்திலும் எங்கும் தடையுண்டாகிறது; அந்த முழு அதிகாரமின்மை (அனைஶ்வர்யம்) தடையின்மயமே என ஸ்மிருதி கூறுகிறது।

Verse 53

इत्येषा तामसी वृत्तिर्भूतादीनां चतुर्विधा / सत्त्वस्थमात्रकं चित्तं यथासत्त्वं प्रदर्शनात्

இவ்வாறு பூதாதிகளின் தாமஸிக வೃತ್ತி நான்கு வகையாகும். சத்த்வத்தில் நிலைபெற்ற சித்தம் சத்த்வத்திற்கேற்ப வெளிப்படுகிறது.

Verse 54

तत्त्वानां च यथातत्त्वं दृष्ट्वा वै तत्त्वदर्शनात् / सत्त्वक्षेत्रज्ञनानात्वमेतन्नानार्थदर्शनम्

தத்த்வதரிசனத்தால் தத்த்வங்களை அவ்வாறே கண்டால், சத்த்வமும் க்ஷேத்ரஜ்ஞனும் வேறுபடுதல் அறியப்படும்; இதுவே நானார்த்ததரிசனம்.

Verse 55

नानात्वदर्शनं ज्ञानं ज्ञानाद्वै योग उच्यते / तेन बद्धस्य वै बन्धो मोक्षो मुक्तस्य तेन च

நானாத்வத்தைப் பார்தலே ஞானம்; ஞானத்திலிருந்தே யோகம் எனப்படுகிறது. அதுவே பந்தப்பட்டவனுக்கு பந்தமும், விடுதலையானவனுக்கு மோட்சமும் ஆகிறது.

Verse 56

संसारे विनिवृत्ते तु मुक्तो लिङ्गेन मुच्यते / निःसंबन्धो ह्यचैतन्यः स्वात्मन्येवावतिष्ठते

சம்சாரத்திலிருந்து விலகியபோது, முக்தன் லிங்கம் (சூக்ஷ்ம தேகம்) என்பதிலிருந்தும் விடுபடுகிறான். தொடர்பற்றவனாய், அசைதன்யம் போன்ற நிலையில், தன் ஆத்மாவிலேயே நிலைகொள்கிறான்.

Verse 57

स्वात्मन्यवस्थितश्चापि विरूपाख्येन लिख्यते / इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं समासाज्ज्ञान मोक्षयोः

தன் ஆத்மாவில் நிலைத்திருந்தாலும், அவன் ‘விரூப’ என்ற பெயரால் குறிப்பிடப்படுகிறான். இவ்வாறு ஞானமும் மோட்சமும் ஆகியவற்றின் இலக்கணங்கள் சுருக்கமாக உரைக்கப்பட்டன.

Verse 58

स चापि त्रिविधः प्रोक्तो मोक्षो वै तत्त्वदर्शिभिः / पूर्वं वियोगो ज्ञानेन द्वितीये रागसंक्षयात्

தத்துவதரிசிகள் மோட்சம் மூன்று வகை என உரைத்தனர். முதலில் ஞானத்தால் வியோகம்; இரண்டாவது ராகக் க்ஷயத்தால்.

Verse 59

तृष्णाक्ष यात्तृतीयस्तु व्याख्यातं मोक्षकारणम् / लिङ्गाभावात्तु कैवल्यं कैवल्यात्तु निरञ्जनम्

மூன்றாவது மோட்சக் காரணம் தृष்ணை (ஆசை) க்ஷயமென விளக்கப்பட்டது. லிங்கம் இல்லாமையால் கைவல்யம்; கைவல்யத்தால் நிரஞ்சனம்.

Verse 60

निरञ्जनत्वाच्छुद्धस्तु नितान्यो नैव विद्यते / अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि वैराग्यं दोषदर्शनात्

நிரஞ்சனத்தால் அவர் தூயவர்; அவருக்கு ஒப்பான வேறு நித்தியன் இல்லை. இனி குற்றதரிசனத்தால் உண்டாகும் வைராக்யத்தை உரைப்பேன்.

Verse 61

दिव्ये च मानुषे चैव विषये पञ्चलक्षणे / अप्रद्वेषो ऽनभिष्वङ्गः कर्त्तव्यो दोषदर्शनात्

தெய்வீகமும் மனிதமும் ஆகிய பஞ்சலட்சண விஷயங்களில் குற்றம் கண்டு, வெறுப்பும் பற்றும் இன்றிருத்தல் கடமை.

Verse 62

तपप्रीतिविषादानां कार्यं तु परिवर्जनम् / एवं वैराग्यमास्थाय शरीरी निर्ममो भवेत्

தபம், ப்ரீதி, விஷாதம்—இவற்றைத் துறத்தல் வேண்டும். இவ்வாறு வைராக்யத்தை ஏற்றால் உடலுடையவன் நிர்மமனாகிறான்.

Verse 63

अनित्यमशिवं दुःखमिति वुद्ध्यानुचिन्त्य च / विशुद्धं कार्यकरणं सत्त्वस्यातिनिषैवया

இது ‘நிலையற்றது, அசிவம், துக்கமயம்’ என்று புத்தியால் இடையறாது சிந்தித்தால், மிகுந்த சாதனையால் சத்துவத்தின் காரிய-கரணம் தூய்மையடையும்।

Verse 64

परिपक्वकषायो हि कृत्स्नान्दोषान्प्रपश्यति / ततः प्रयाणकाले हि दोषैर्नैमित्तिकैस्तथा

கஷாயம் முற்றியவன் எல்லா தோஷங்களையும் தெளிவாகக் காண்கிறான்; பின்னர் பிரயாணக் காலத்திலும் அதுபோல நைமித்திக தோஷங்களையும் காண்கிறான்।

Verse 65

ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः / स शरीरमुपाश्रित्य कृत्स्नान्दोषान्रुणद्धि वै

உடலில் கொந்தளித்த உஷ்ணம், தீவிர வாயுவால் தூண்டப்பட்டு, அந்த உடலையே ஆதாரமாகக் கொண்டு எல்லா தோஷங்களையும் அடக்கி நிறுத்துகிறது।

Verse 66

प्राणक्थानानि भिन्दन्हि छिन्दन्मर्माण्यतीत्य च / शैत्यात्प्रकुपितो वायुरूर्द्ध्वं तूत्क्रमते ततः

அது பிராணஸ்தானங்களைப் பிளந்து, மர்மங்களை வெட்டி கடந்து செல்கிறது; குளிர்ச்சியால் கொந்தளித்த வாயு அப்போது மேலே எழுந்து வெளியேறுகிறது।

Verse 67

स चायं सर्वभूतानां प्राणस्थानेष्ववस्थितः / समासात्संवृते ज्ञाने संचृत्तेषु च कर्मसु

இந்த வாயு எல்லா உயிர்களின் பிராணஸ்தானங்களில் நிலைகொண்டுள்ளது; சீக்கிரமே ஞானம் மறைக்கப்பட்டு, கர்மங்கள் சுருங்கும்போது।

Verse 68

स जीवो नाभ्यधिष्ठानः कर्मभिः स्वैः पुराकृतैः / अष्टाङ्गप्रणवृत्तिं वै स विच्यावयते पुनः

அந்த ஜீவன் நாபி-ஆதாரத்தில் நிலைத்து, தன் முன்செய் கர்மங்களால் அஷ்டாங்கப் பிராண இயக்கத்தை மீண்டும் அசைக்கின்றான்.

Verse 69

शरीरं प्रजहन्सोंऽते निरुच्छ्वासस्ततो भवेत् / एवं प्राणैः परित्यक्तो मृत इत्यभिधीयते

இறுதியில் அவன் உடலை விட்டு நீங்கும்போது மூச்சு நின்றுவிடும்; இவ்வாறு பிராணங்கள் விட்டு விட்டவனை ‘மரித்தவன்’ எனக் கூறுவர்.

Verse 70

यथेह लोके स्वप्ने तं नीयमानमितस्ततः / रञ्जनं तद्विधेयस्य ते तान्यो न च विद्यते

இவ்வுலகில் கனவில் அவன் இங்கும் அங்கும் இழுத்துச் செல்லப்படுவது போல, கர்மத்திற்குட்பட்டவனுக்கு அதுவே அனுபவ-ரஞ்சகம்; அதற்கு அப்பால் வேறில்லை.

Verse 71

नृष्णाक्षयस्तृतीयस्तु व्याख्यातं मोक्षलक्षणम् / शब्दाद्ये विषये दोषदृष्टिर्वै पञ्चलक्षणे

மூன்றாவது ‘த்ருஷ்ணா-க்ஷயம்’—இதுவே மோக்ஷத்தின் இலக்கணம் என விளக்கப்பட்டது; சப்தம் முதலிய விஷயங்களில் குற்றநோக்கு காணுதல் ஐந்து இலக்கணங்களில் ஒன்று.

Verse 72

अप्रद्वेषो ऽनभिष्वङ्गः प्रीतितापविवर्जनम् / वैराग्यकारणं ह्येते प्रकृतीनां लयस्य च

த்வேஷமின்மை, பற்றின்மை, அன்பு-வெப்பம் (தாபம்) இவற்றிலிருந்து விடுபடுதல்—இவை வைராக்யத்தின் காரணங்கள்; மேலும் பிரகிருதிகளின் லயத்திற்கும் காரணங்கள்.

Verse 73

अष्टौ प्रकृतयो ज्ञेयाः पूर्वोक्ता वै यथाक्रमम् / अव्यक्ताद्यास्तु विज्ञेया भूतान्ताः प्रकृतेर्भवाः

முன்னர் கூறிய வரிசைப்படி எட்டு பிரகிருதிகள் அறியத்தக்கவை. அவ்யக்தம் முதலாகப் பூதாந்தம் வரை இவை அனைத்தும் பிரகிருதியிலிருந்து தோன்றியவை.

Verse 74

वर्णाश्रमाचारयुक्तः शिष्टः शास्त्राविरोधनः / वर्णाश्रमाणां धर्मो ऽयं देवस्थानेषु कारणम्

வர்ணாஶ்ரம ஆசாரத்துடன் கூடியவனாக, சிஷ்டனாக, சாஸ்திர விரோதமின்றி இருப்பதே—வர்ணாஶ்ரமங்களின் இந்த தர்மம் தேவஸ்தானங்களில் காரணமாகும்.

Verse 75

ब्रह्मादीनि पिशाचान्तान्यष्टौ स्थानानि देवता / ऐश्वर्यमाणिमाद्यं हि कारणं ह्यष्टलक्षणम्

பிரம்மா முதலாகப் பிசாசு வரை தேவதைகளின் எட்டு நிலைகள் (வகைகள்) உள்ளன. ஐஸ்வர்யம், அணிமை முதலியவை—எட்டு லக்ஷணங்களுடைய காரணத் தத்துவம் ஆகும்.

Verse 76

निमित्तमप्रतीघाते दृष्टे शब्दादिलक्षणे / अष्टावेतानि रूपाणि प्राकृतानि यथाक्रमम्

தடையின்மையில் நிமித்தம், சப்தம் முதலிய லக்ஷணங்களில் புலனாகத் தோன்றுதல்—இவ்வாறு எட்டு ரூபங்கள் இயற்கை (பிரகிருதி) சார்ந்தவை, வரிசைப்படி.

Verse 77

क्षेत्रज्ञेष्वनुसज्जन्ते गुणमात्रत्मकानि तु / प्रावृट्काले पृथग्मेघं पश्यन्तीव सचक्षुषः

குணமாத்திரத் தன்மையுடையவை க்ஷேத்ரஜ்ஞர்களில் பற்றிக்கொள்கின்றன; மழைக்காலத்தில் கண்களுள்ளோர் தனித்தனியான மேகங்களைப் பார்ப்பதுபோல்.

Verse 78

पश्यन्त्येवं विधाः सिद्धा जीवं दिव्येन चक्षुषा / खादतश्चान्नपानानि योनीः प्रविशतस्तथा

இவ்வகைச் சித்தர்கள் தெய்வக் கண்களால் ஜீவனைப் பார்க்கின்றனர்; அவன் அன்னபானங்களை உண்டு, பின்னர் யோனிகளில் புகுகின்றவனாகவும் தோன்றுகிறான்.

Verse 79

तिर्यगूर्ध्वमधस्ताच्च धावतो ऽपि यथाक्रमम् / जीवः प्राणस्तथा लिङ्गं करणं च चतुष्टयम्

அவன் குறுக்காகவும் மேலாகவும் கீழாகவும் வரிசையாய் ஓடினாலும்—ஜீவன், பிராணன், லிங்கம், கரணம் எனும் நான்கு பெயர்களால் கூறப்படுகிறான்.

Verse 80

पर्यायवाचकैः शब्दैरेकार्थैः सो ऽभिलष्यते / व्यक्ताव्यक्तप्रमाणो ऽयं स वै भुङ्क्ते तु कृत्स्नशः

ஒரே பொருளைக் குறிக்கும் பரியாயச் சொற்களால் அவனே சுட்டப்படுகிறான்; வெளிப்படும்-மறையும் அளவுகளோடு உள்ள இவன் அனைத்தையும் முழுமையாக அனுபவிக்கிறான்.

Verse 81

अव्यक्तानुग्रहान्तं च क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं च यत् / एवं ज्ञात्वा शुचिर्भूत्वा ज्ञानाद्वै विप्रमुच्यते

அவ்யக்தத்தின் அருள்-எல்லை வரை நிற்கின்றதும், க்ஷேத்ரஜ்ஞனால் ஆதிஷ்டிதமுமானதையும் இவ்வாறு அறிந்து, தூய்மையடைந்து, ஞானத்தாலேயே விடுதலை பெறுகிறான்.

Verse 82

नष्टं चैव यथा तत्त्वं तत्त्वानां तत्त्वदर्शने / यथेष्टं परिनिर्याति भिन्ने देहे सुनिर्वृते

தத்துவங்களின் தத்துவதரிசனத்தில் தத்துவம் அழிவதுபோல்; உடல் பிரிந்தபின், பேர்நிர்வாண அமைதியில், அவன் விருப்பம்போல் புறப்படுகிறான்.

Verse 83

भिद्यते करणं चापि ह्यव्यक्तज्ञानिनस्ततः / मुक्तो गुणशरीरेण प्रणाद्येन तु सर्वशः

அப்போது அவ்யக்தத்தை அறிந்த ஞானியின் கரணமும் பிளக்கப்படுகிறது; அவர் குண-உடலிலிருந்து விடுபட்டு எங்கும் பிரணாதி (பிராணநாதம்) யில் லயிக்கிறார்.

Verse 84

नान्यच्छरीरमादत्ते दग्धे वीजे यथाङ्कुरः / ज्ञानी च सर्वसंसाराविज्ञशारीरमानसः

எரிந்த விதையிலிருந்து முளை எழாததுபோல், ஞானி வேறு உடலை ஏற்கமாட்டார்; அவரின் உடலும் மனமும் சம்சார அஞ்ஞானத்திலிருந்து விடுபட்டிருக்கும்.

Verse 85

ज्ञानाच्चतुर्द्दशाबुद्धः प्रकृतिस्थो निवर्तते / प्रकृतिं सत्यमित्याहुर्विकारो ऽनृतमुच्यते

ஞானத்தால் பதினான்கு நிலைகளின் அறிவைப் பெற்றபின், பிரகிருதியில் நிலைத்தவன் விலகுகிறான்; பிரகிருதியை ‘சத்தியம்’ என்றும், அதன் விகாரத்தை ‘அசத்தியம்’ என்றும் கூறுவர்.

Verse 86

असद्भावो ऽनृतं ज्ञेयं सद्भावः सत्य मुच्यते / अनामरूपं क्षेत्रज्ञनामरूपं प्रचक्षते

அசத்பாவம் ‘அசத்தியம்’ என அறியப்பட வேண்டும்; சத்பாவம் ‘சத்தியம்’ எனப்படும். க்ஷேத்ரஜ்ஞன் பெயர்-வடிவமற்றவன்; (க்ஷேத்ரம்) பெயர்-வடிவமுடையது எனக் கூறுவர்.

Verse 87

यस्मात्क्षेत्रं विजानाति तत्मात्क्षेत्रज्ञ उच्यते / क्षेत्रं प्रत्ययते यस्मात्क्षेत्रज्ञः शुभ उच्यते

க்ஷேத்ரத்தை அறிந்ததால் அவர் ‘க்ஷேத்ரஜ்ஞன்’ எனப்படுகிறார்; மேலும் யாரால் க்ஷேத்ரத்தின் பிரத்யயம் (நேரடி உணர்வு) உண்டாகிறதோ, அந்த க்ஷேத்ரஜ்ஞன் ‘சுபன்’ எனப்படுகிறார்.

Verse 88

क्षेत्रज्ञः स्मर्यते तस्मात्क्षेत्रं तज्ज्ञैर्विभाष्यते / क्षेत्रं त्वत्प्रत्ययं दृष्टं क्षेत्रज्ञः प्रत्ययः सदा

ஆகையால் அவர் ‘க்ஷேத்ரஜ்ஞன்’ என நினைக்கப்படுகிறார்; அறிந்தோர் ‘க்ஷேத்ரம்’ என விளக்குகின்றனர். ஓ த்ரஷ்டா! க்ஷேத்ரம் உன் பிரத்யயத்தைச் சார்ந்ததாகத் தெரிகிறது; க்ஷேத்ரஜ்ஞன் எப்போதும் பிரத்யயமே.

Verse 89

क्षपणात्कारणाच्चैव क्षतत्राणात्तथैव च / भोज्यत्वविषयत्वाच्च क्षेत्रं क्षेत्रविदो विदुः

அழிவை உண்டாக்குவதாலும், காரணமாக இருப்பதாலும், காயத்திலிருந்து காப்பதாலும்; மேலும் அனுபவிக்கத்தக்கதும் விஷயமுமானதாலும்—க்ஷேத்ரவிதர்கள் இதை ‘க்ஷேத்ரம்’ என அறிகின்றனர்.

Verse 90

महदाद्यं विशेषान्तं सर्वैरूप्यं विलक्षणम् / विकारलक्षणं तद्वै सो ऽक्षरः क्षरमेति च

மஹத் முதலாக விசேஷாந்தம் (ஸ்தூல பூதங்கள்) வரை, எல்லா ரூபங்களாக இருந்தும் தனித்தன்மையுடன் விளங்குவது மாற்றத்தின் இலக்கணம் உடையதே; அதுவே ‘அக்ஷரம்’ என்றும் சொல்லப்பட்டாலும் க்ஷரமாக மாறுகிறது.

Verse 91

तमेवानुविकारं तु यस्माद्वै क्षरते पुनः / तस्माच्च कारणाच्चैव ज्ञरमित्यभिधीयते

அதே ஒன்று மாற்றங்களைத் தொடர்ந்து மீண்டும் மீண்டும் க்ஷரிப்பதால்—அந்த காரணத்தினாலேயே அது ‘ஜ்ஞர’ என அழைக்கப்படுகிறது.

Verse 92

संसारे नरकेभ्यश्च त्रायते पुरुषं च यत् / दुःखत्राणात्पुनश्चापि क्षेत्रमित्यभिधीयते

சம்சாரத்திலும் நரகங்களிலும் இருந்து புருஷனை காக்கும், மேலும் துயரத்திலிருந்து விடுவிக்கும்—அதுவும் ‘க்ஷேத்ரம்’ என அழைக்கப்படுகிறது.

Verse 93

सुखदुःखमहंभावाद्भोज्यमित्यभिधीयते / अचेतनत्वाद्विषयस्तद्विधर्मा विभुः स्मृतः

இன்ப–துன்பமும் ‘நான்’ என்ற அகம்பாவமும் சேர்ந்ததால் அது ‘போக்யம்’ என அழைக்கப்படுகிறது. அசேதனமாதலால் அதுவே விஷயம்; அதற்கு மாறான தர்மமுடைய விபு (பரமன்) என ஸ்மரிக்கப்படுகிறார்.

Verse 94

न क्षीयते न क्षरति विकारप्रसृतं तु तत् / अक्षरं तेन वाप्युक्तम क्षीणत्वात्तथैव च

அது குறையவும் இல்லை, சிதையவும் இல்லை; ஆனால் மாற்றங்களில் பரவியதுபோல் தோன்றுகிறது. ஆகவே அது ‘அக்ஷரம்’ என கூறப்படுகிறது; ஏனெனில் அது அக்க்ஷீணமானது.

Verse 95

यस्मात्पूर्यनुशेते च तस्मात्पुरुष उच्यते / पुरप्रत्ययिको यस्मात्पुरुषेत्यभिधीयते

அவன் ‘புரி’ எனும் உடல்-நகரில் உறைகின்றதால் ‘புருஷன்’ எனப்படுகிறான். மேலும் ‘புர’ என்ற கருத்தின் ஆதாரமாதலால் அவன் ‘புருஷ’ எனவும் அழைக்கப்படுகிறான்.

Verse 96

पुरुषं कथयस्वाथ कथितो ऽज्ञैर्विभाष्यते / शुद्धो निरञ्जनाभासो ज्ञाता ज्ञानविवर्जितः

‘புருஷனை விளக்குக’ எனச் சொல்லப்படும்போது அறியாதோர் பலவாறு பேசுகின்றனர். அவர் தூயவர், நிரஞ்சன ஒளிச் சொரூபர்; அவர் அறிபவர், ஆயினும் (பொருள் சார்ந்த) அறிவிலிருந்து விடுபட்டவர்.

Verse 97

अस्तिनास्तीति सो ऽन्यो वा बद्धो मुक्तो गतःस्थितः / नैर्हेतुकात्त्वनिर्देश्यादहस्तस्मिन्न विद्यते

அது ‘உண்டு’ ‘இல்லை’, ‘வேறு’ என்று; ‘பந்தம்’ ‘மோட்சம்’, ‘சென்றது’ ‘நின்றது’ என்று—இவ்வகை கூறுகள் அதில் பொருந்தாது. அது காரணமற்றதும் வரையறுக்க இயலாததும்; அதில் பிடிக்கத்தக்க ‘கை’ (ஆதாரம்) இல்லை.

Verse 98

शुद्धत्वान्न तु दृश्यो वै द्रष्टृत्वात्समदर्शनः / आत्मप्रत्ययकारित्वादन्यूनं वाप्यहेतुकम्

தூய்மையால் அவர் காணப்படுபவர் அல்ல; காண்பவராக இருப்பதால் சமதரிசி. ஆத்மப் பிரத்தியயத்தை உண்டாக்குவதால் அவர் குறையற்றவர்; காரணமற்றவரும் அல்ல.

Verse 99

भावग्राह्यमनुमानाच्चिन्तयन्न प्रमुह्यते / यदा पश्यति ज्ञातारं शान्तार्थं दर्शनात्मकम्

அனுமானத்தால் உணரத்தக்க தத்துவத்தைத் தியானிப்பவன் மயங்கான். அவன் தரிசனமே வடிவான, அமைதியின் பொருளான அறிபவனை காணும் போது.

Verse 100

दृश्यादृश्येषु निर्देश्यं तदा तद्दुर्द्धरं वरम् / विज्ञाता न च दृश्येत वृथक्त्वेनेह सर्वशः

காண்பதும் காணாததும் எனச் சுட்டிக் கூறும்போது, அந்த உயர்ந்த தத்துவம் மிகக் கடினமாகப் பிடிபடும். அறிபவன் இங்கு எங்கும் தனித்ததாகக் காணப்படுவதில்லை.

Verse 101

स्वेनात्मना तथात्मानं कारणात्मा नियच्छति / प्रकृतौ कारणे तत्र स्वात्मन्येवोपतिष्ठति

காரணாத்மா தன் ஆத்மாவாலேயே ஆத்மாவை அடக்கி நடத்துகிறான். அங்கே காரணமான பிரகிருதியில், தன் சொந்த ஆத்மஸ்வரூபத்திலேயே நிலைகொள்கிறான்.

Verse 102

अस्तिनास्तीति सो ऽन्यो वा इहामुत्रेति वा पुनः / एकत्वं वा पृथक्वं वा क्षेत्रज्ञः पुरुषो ऽपि वा

‘உண்டு’ ‘இல்லை’, ‘அது வேறு’, ‘இங்கேயா அங்கேயா’—மீண்டும் ‘ஒன்றா தனித்ததா’—இத்தகைய எண்ணங்களில் க்ஷேத்ரஜ்ஞ புருஷனும் (கருதப்படுகிறான்).

Verse 103

आत्मा वा स निरात्मा वा चेतनो ऽचेतनो ऽपि वा / कर्त्ता वा सो ऽप्यकर्त्ता वा भोक्ता वा भोज्यमेव च

அவன் ஆத்மாவாகவும், அனாத்மாவாகவும்; சேதனனாகவும், அசேதனனாகவும் இருக்கலாம். அவன் கர்த்தாவாகவும், அகர்த்தாவாகவும்; போக்தாவாகவும், போக்யமாகவும் இருக்கிறான்.

Verse 104

यद्गत्वा न निवर्त्तन्ते क्षेत्रज्ञं तु निरञ्जनम् / अवाच्यं तदनाख्यानादग्राह्यं वादहेतुभिः

எவரை அடைந்த பின் மீண்டும் திரும்புதல் இல்லை—அவர் மாசற்ற க்ஷேத்ரஜ்ஞன். அவர் சொல்லப்படாதவன்; ஏனெனில் அவரை விவரிக்க இயலாது; வாத-தர்க்க காரணங்களாலும் அவர் அறியப்படார்.

Verse 105

अप्रतर्क्यमचिन्त्यत्वादवा येत्वाच्च सर्वशः / नालप्य वचसा तत्त्वमप्राप्य मनसा सह

அது தர்க்கத்திற்குப் புலப்படாதது; சிந்தனைக்கும் எட்டாதது; முற்றிலும் அறிய இயலாதது. வாக்கால் அதைச் சொல்ல முடியாது; மனத்தாலும் அதை அடைய முடியாது.

Verse 106

क्षेत्रज्ञे निर्गुणे शुद्धे शान्ते क्षीणे निरञ्जने / व्यपेतसुखदुःखे च निरुद्धे शान्तिमागते

க்ஷேத்ரஜ்ஞன் நிர்குணன், தூயவன், அமைதியானவன், சுருங்கிய (அஹங்காரமற்ற)வன், மாசற்றவன் ஆகி; இன்ப-துன்பம் நீங்கியவனாய், அடக்கப்பட்டவனாய், அமைதியில் நிலைபெறும்போது—

Verse 107

निरात्मके पुनस्तस्मिन्वाच्यावाच्यं न विद्यते / एतौ संहारविस्तारौ व्यक्ताव्यक्तौ ततः पुनः

ஆனால் அந்த நிராத்ம (நிர்விசேஷ) நிலையில் சொல்லத்தக்கதும் சொல்ல இயலாததும் என்ற வேறுபாடு இல்லை. பின்னர் அதிலிருந்தே சங்காரம் மற்றும் விரிவாக்கம்—வ்யக்தம், அவ்யக்தம்—இரண்டும் தோன்றுகின்றன.

Verse 108

सृज्यते ग्रसते चैव व्यक्तौ पर्यवतिष्ठते / क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं सर्वं पुनः सर्गे प्रवर्त्तते

இந்த உலகம் படைக்கப்படுகிறது; மீண்டும் விழுங்கப்பட்டு லயமடைகிறது; வெளிப்பட்ட நிலையில் நிலைத்திருக்கும். க்ஷேத்ரஜ்ஞன் ஆதீனமாகிய அனைத்தும் மீண்டும் ஸர்கத்தில் இயங்குகிறது.

Verse 109

अधिष्ठानं प्रपद्येत तस्यान्ते बुद्धिपूर्वकम् / साधर्म्यवैधर्म्यकृतः संयोगो विदितस्तयोः / अनादिमांश्च संयोगो महापुरुषजः स्मृतः

அதன் முடிவில் அறிவுடன் ஆதிஷ்டானத்தை அடைகிறது. ஒற்றுமை–வேற்றுமையால் உண்டான அவ்விரண்டின் சேர்க்கை அறியப்பட்டது. அந்தச் சேர்க்கை ஆதியற்றது; மகாபுருஷனால் உண்டானது என ஸ்மிருதி கூறுகிறது.

Verse 110

यावच्च सर्गप्रति सर्गकालस्तावज्जगत्तिष्ठति संनिरुध्य / पूर्वं हि तस्यैव च बुद्धिपूर्वं प्रवर्त्तते तत्पुरुषार्थंमेव

ஸர்க–ப்ரதிஸர்க காலம் நீடிக்கும் வரையில் உலகம் கட்டுப்பட்டுத் தங்கி நிற்கிறது. முன்பே அதனுடைய அறிவுடனான அதே புருஷார்த்தமே செயல்படுகிறது.

Verse 111

एषा निसर्गप्रतिसर्गपूर्वा प्राधानिकी चेश्वरकारिता वा / अनाद्यनन्ता ह्यभिमानपूर्वकं वित्रासयन्ती जगदभ्युपैति

இது நிஸர்க–ப்ரதிஸர்கத்திற்கு முன்பிருந்தது; பிரதானத்திலிருந்து வந்ததோ அல்லது ஈசுவரனால் நிகழ்த்தப்பட்டதோ. இது ஆதியற்றதும் முடிவற்றதும்; அகந்தையுடன் உலகை அச்சுறுத்தி வெளிப்படுகிறது.

Verse 112

इत्येष प्राकृतः सर्गस्तृतीयो हेतुलक्षणः / उक्तो ह्यस्मिंस्तदात्यन्तं कालं ज्ञात्वा प्रमुच्यते

இவ்வாறு காரண-லட்சணமுடைய மூன்றாவது ப்ராக்ருத ஸர்கம் கூறப்பட்டது. இதில் அந்த பரம (அத்யந்த) காலத்தை அறிந்து மனிதன் விடுதலை பெறுகிறான்.

Verse 113

इत्येष प्रतिसर्गो वस्त्रिविदः कीर्त्तितो मया / विस्तरेणानुपूर्व्याच भूयः किं वर्त्तयाम्यहम्

இவ்வாறு, ஹே சூதா, பிரதிஸர்கத்தை நான் கூறினேன். இனி விரிவாகவும் வரிசையாகவும் மீண்டும் நான் என்ன சொல்வேன்?