Shloka 23
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra
The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War
Devanagari script
अवाचीने पुरद्वारे दशाक्षौहिणिकायुतम् / नाम्ना तालभुजं दैत्यं रक्षणार्थमकल्पयत्
Transliteration
avācīne puradvāre daśākṣauhiṇikāyutam / nāmnā tālabhujaṃ daityaṃ rakṣaṇārthamakalpayat
Translation
நகரின் தென் வாயிலில் காவலுக்காக ‘தாலபுஜ’ என்னும் அசுரனை பத்து அக்ஷௌஹிணி சேனையுடன் நியமித்தான்।
Word by Word
अवाचीनेin the eastern (side)
अवाचीने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअवाचीन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्; adjective used locatively = 'in the eastern/forward (direction)'
पुर-द्वारेat the city-gate
पुर-द्वारे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरस्य द्वारे)
दश-अक्षौहिणि-क-आयुतम्accompanied by ten akṣauhiṇīs
दश-अक्षौहिणि-क-आयुतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदश (संख्या-प्रातिपदिक) + अक्षौहिणी (प्रातिपदिक) + क (तद्धित) + आयुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः/निर्माणः: 'दशाक्षौहिणिक' = दश-अक्षौहिणी-सम्बद्धः (तद्धित), तस्य 'आयुतम्' = युतम्/युक्तम्; used as qualifier of 'दैत्यम्'
नाम्नाby name
नाम्ना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; instrumental of specification
ताल-भुजम्Tālabhuja (name)
ताल-भुजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootताल (प्रातिपदिक) + भुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (तालः इव भुजः यस्य / तालभुजः) as proper name
दैत्यम्a demon
दैत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
रक्षण-अर्थम्for protection
रक्षण-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootरक्षण (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; द्वितीया-एकवचनरूपेण अव्ययवत् प्रयोगः = 'for the purpose of protection'
अकल्पयत्appointed/arranged
अकल्पयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकॢप् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/past), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; causative sense in context 'appointed/arranged'