
Naimiṣa-satra Praśna–Prativacana (The Sages’ Questions at Naimiṣa and Sūta’s Reply)
அத்தியாயம் 2 முன்னுரை மற்றும் இடநிர்ணய அத்தியாயமாகும். தவோதன ரிஷிகள் அந்த அதிசய சத்ர யாகத்தின் இடம், காலஅளவு, நிகழ்ந்த சூழ்நிலைகள் குறித்து சூதரிடம் கேட்கிறார்கள். சூதர் பதிலாக—இது பிரம்மாவின் ஸிருஷ்டி-சங்கல்பத்துடன் தொடர்புடைய, நீண்டகாலம் நடைபெறும் மிகப் புண்ணியமான யாகம்; நைமிஷத் திருத்தலத்தில் நிலைபெற்றது என்கிறார். பின்னர் நைமிஷத்தின் புனிதத்தைக் கூறும் காரணங்கள் அடுக்கடுக்காக வருகின்றன—பிரம்மாவின் சன்னிதி, அந்தப் பகுதியுடன் தொடர்புடைய மகான்கள் மற்றும் நிகழ்வுகள், மேலும் தர்மசக்கரத்தின் ‘நேமி’ அங்கே சிதைந்ததால் “நைமிஷ” என்ற பெயர் வந்தது என்ற பெயர்விளக்கம். கோமதி, ரோஹிணி போன்ற நதிகளும் வம்சவரிசைகளும் இடச்சின்னங்களாகவும், பின்னர் வரும் வம்சகதைகளுக்கான நினைவுக் கண்ணிகளாகவும் குறிப்பிடப்படுகின்றன. புரூரவஸின் ஆட்சிக்காலக் குறிப்பும் சத்ரத்தின் காலநீளமும் யாககாலத்தை அரசவம்சக் காலத்துடன் இணைக்கின்றன—ஸிருஷ்டிக்காலம், தீர்த்தப் புவியியல், வம்சகாலம் ஆகியவை ஒரே புராணக் கதாமாப்பில் ஒருங்கிணையும் முறையாக.
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे प्रथमे प्रक्रियापादे कृत्यसमुद्देशो नाम प्रथमो ऽध्यायः प्रत्यवोचन्पुनः सूतमृषयस्ते तपोधनाः / कुत्र सत्रं समभत्तेवषामद्भुतकर्मणाम्
இவ்வாறு ஸ்ரீபிரம்மாண்ட மகாபுராணத்தில், வாயு உரைத்த பூர்வபாகத்தின் முதல் பிரக்ரியாபாதத்தில் ‘க்ருத்யஸமுத்தேசம்’ எனும் முதல் அத்தியாயம். பின்னர் தவோధன ரிஷிகள் சூதரை மீண்டும் கேட்டனர்—“அற்புத கர்மம் உடைய உங்கள் ரிஷிகளின் சத்ரம் எங்கே நடைபெற்றது?”
Verse 2
कियन्तं चैव तत्कालं कथं च समवर्त्तत / आचचक्षे पुराणं च कथं तत्सप्रभञ्जनः
அக்காலம் எவ்வளவு நீண்டது, அது எவ்வாறு நிகழ்ந்தது? மேலும் சப்ரபஞ்ஜனன் அந்தப் புராணத்தை எவ்வாறு உரைத்தான்—அதைச் சொல்லுங்கள்.
Verse 3
आचख्यौ विस्तरेणैव पर कौतूहलं हि नः / इति संचोदितः सूतः प्रत्युवाच शुभं वचः
மகாத்மா, விரிவாகக் கூறுங்கள்; எங்களுக்கு மிகுந்த ஆவல். இவ்வாறு தூண்டப்பட்ட சூதர் இனிய நல்வாக்கால் பதிலுரைத்தார்.
Verse 4
शृणुध्वं यत्र ते धीरा मेनिरे मन्त्रमुत्तमम् / यावन्तं चाभवत्कालं यथा च समवर्तत
கேளுங்கள்—அங்கு அந்தத் திடமுள்ளோர் உத்தம மந்திரத்தை ஏற்றனர்; அக்காலம் எவ்வளவு, அது எவ்வாறு நிகழ்ந்தது.
Verse 5
सिसृक्षमाणो विश्वं हि यजते विसृजत्पुरा / सत्रं हि ते ऽतिपुण्यं च सहस्रपरिवत्सरान्
உலகை படைக்க விரும்பி, படைப்பிற்கு முன்பே அவர் யாகம் செய்தார்; அவர்களுடைய அந்த மிகப் புண்ணியமான சத்ரம் ஆயிரம் ஆண்டுகள் நீடித்தது.
Verse 6
तपोगृहपतेर्यत्र ब्रह्मा चैवाभवत्स्वयम् / इडाया यत्र पत्नीत्वं शामित्रं यत्र बुद्धिमान्
தபோகிரஹத்தின் தலைவனாகத் தானே பிரம்மா ஆன இடம்; அங்கு இடா மனைவியாக நிலைபெற்றாள், அங்கு புத்திமான் சாமித்ரன் இருந்தான்.
Verse 7
मृत्युश्चके महातेजास्तस्मिन्सत्रे महात्मनाम् / विबुधाश्चोषिरे तत्र सहस्रपरिवत्सरान्
அந்த மகாத்மர்களின் சத்திரத்தில் மகாதேஜஸுடைய மிருத்யுவும் வந்தான்; தேவர்கள் அங்கே ஆயிரம் ஆண்டுகள் தங்கினர்.
Verse 8
भ्रमतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिरशीर्यत / कर्मणा तेन विख्यातं नैमिषं मुनिपूजितम्
சுழலும் தர்மசக்கரத்தின் நெமி எங்கே சிதைந்ததோ, அந்தக் கர்மத்தால் அத்தலம் ‘நைமிஷம்’ எனப் புகழ்பெற்று, முனிவர்களால் வணங்கப்பட்டது.
Verse 9
यत्र सा गोमती पुण्या सिद्धचारणसेविता / रोहिणी स सुता तत्र गोमती साभवत् क्षणात्
சித்தரும் சாரணரும் சேவித்த புனிதமான கோமதி எங்கே இருந்ததோ, அங்கே ரோஹிணியின் மகள் கணநேரத்தில் கோமதியாக ஆனாள்.
Verse 10
शक्तिर्ज्येष्ठा समभवद्वसिष्ठस्य महात्मनः / रुन्धत्याः सुतायात्रादानमुत्तमतेजसः
மகாத்மா வசிஷ்டரின் மூத்த மகனாக சக்தி பிறந்தான்; அவன் ருந்ததியின் மகன், உயர்ந்த தேஜஸுடன் ஒளிர்ந்து காப்பவனும் தானமளிப்பவனும் ஆனான்.
Verse 11
कल्माषपादो नृपतिर्यत्र शक्रश्च शक्तिना / यत्र वैरं समभवद्विश्वामित्रवसिष्ठयोः
கல்மாஷபாதன் என்னும் அரசன் இருந்த இடத்தில், சக்தியின் காரணமாக சக்ரன் (இந்திரன்) கூட வந்தான்; அங்கேயே விஸ்வாமித்ரன்-வசிஷ்டர் பகை எழுந்தது.
Verse 12
अदृश्यन्त्यां समभवन्मुनिर्यत्र पराशरः / पराभवो वसिष्ठस्य यस्य ज्ञाने ह्यवर्त्तयत्
அத்ருஷ்யந்தீயின் நிகழ்வில் எங்கு முனி பராசரர் தோன்றினாரோ; அவருடைய ஞானப் பெருமையால் வசிஷ்டரின் தோல்வியும் நிகழ்ந்தது।
Verse 13
तत्र ते मेनिरे शैलं नैमिषे ब्रह्मवादिनः / नैमिषं जज्ञिरे यस्मान्नैमिषीयास्ततः स्मृताः
அங்கே நைமிஷத்தில் பிரம்மவாதிகள் அந்த மலைக்குப் பெருமை அளித்தனர்; நைமிஷத்தில் பிறந்ததால் அவர்கள் ‘நைமிஷீயர்’ என நினைக்கப்படுகின்றனர்।
Verse 14
तत्सत्रमभवत्तेषां समा द्वादश धीमताम् / पुरूरवसि विक्रान्ते प्रशासति वसुंधराम्
அந்த ஞானிகளின் சத்திர யாகம் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் நடைபெற்றது; வீரமிகு புரூரவா பூமியை ஆளும் காலத்தில்.
Verse 15
अष्टादश समुद्रस्य द्वीपानश्रन् पुरूरवाः / तुतोष नैव रत्नानां लोभादिति हि नः श्रुतम्
புரூரவா கடலின் பதினெட்டு தீவுகளை அனுபவித்தான்; ஆனால் ரத்தினங்களின் ஆசையால் அவன் திருப்தியடையவில்லை என்று நாம் கேட்டோம்।
Verse 16
उर्वशी चकमे तं च देवदूतप्रचोदिता / आजहार च तत्सत्रमुर्वश्या सह संगतः
தேவதூதரின் தூண்டுதலால் ஊர்வசி அவனை விரும்பினாள்; ஊர்வசியுடன் இணைந்து அவன் அந்த சத்திர யாகத்திற்குச் சென்றான்।
Verse 17
तस्मिन्नरपतौ सत्रे नैमिषीयाः प्रचक्रिरे / यं गर्भं सुषुवे गङ्गा पावकाद्दीप्ततेजसम्
அந்த நரபதியின் சத்திரத்தில் நைமிஷீய முனிவர்கள் யாகத்தைத் தொடங்கினர். கங்கை, பாவகனிடமிருந்து பிறந்த ஒளிமிகு கருவை ஈன்றாள்.
Verse 18
तत्तुल्यं पर्वते न्यस्तं हिरण्यं समपद्यत / हिरण्मयं ततश्चके यज्ञवाटं महात्मनाम्
அதற்கு ஒப்பான பொன் மலைமேல் வைக்கப்பட்டிருந்தது வெளிப்பட்டது. அப்போது மகாத்மர்களுக்கான யாகமண்டபம் பொன்மயமாக அமைந்தது.
Verse 19
विश्वकर्मा स्वयन्देवो भावनो लोकभावनः / स प्रविश्य ततः सत्रे तेषाममिततेजसाम्
தானே தேவனான விஸ்வகர்மா—படைப்பாளர், உலகங்களைப் போஷிப்பவன்—அந்த அளவற்ற ஒளியுடைய முனிவர்களின் சத்திரத்தில் நுழைந்தான்.
Verse 20
ऐडः पुरूरवा भेजे तं देशं मृगयां चरन् / तं दृष्ट्वा महादाश्वर्यं यज्ञवाटं हिरण्मयम्
ஐடப் புரூரவா வேட்டையாடிச் சென்றபோது அந்த நாட்டை அடைந்தான். அங்கே பேரைஸ்வர்யம் நிறைந்த பொன்மய யாகவாடத்தைப் பார்த்தான்.
Verse 21
लोभेन हतविज्ञानस्तदादातुमुपाक्रमत् / नैमिषेयास्ततस्तस्य चुक्रुधुर्नृपतिं भृशम्
பேராசையால் அவன் அறிவு மங்க, அதை எடுத்துக்கொள்ள முயன்றான். அப்போது நைமிஷீய முனிவர்கள் அந்த அரசன் மீது கடும் கோபமுற்றனர்.
Verse 22
निजघ्नुश्चापि तं क्रुद्धाः कुशवज्रैर्मनीषिणः / तपोनिष्ठाश्च राजानं मुनयो देवचोदिताः
சினமுற்ற ஞானிகள் குசவஜ்ரங்களால் அவனைத் தண்டித்து வீழ்த்தினர்; தேவரால் தூண்டப்பட்ட தவநிஷ்ட முனிவர்கள் அரசனையும் தண்டித்தனர்.
Verse 23
कुशवज्रौर्विनिष्पिष्टः स राजा व्यजहात्तनुम् / और्वशेयैस्ततस्तस्य युद्धं चक्रे नृपो भुवि
குசவஜ்ரங்களால் நசுக்கப்பட்ட அந்த அரசன் உடலை விட்டான்; பின்னர் அவனுக்காக அவுர்வசேயர்கள் பூமியில் போர் செய்தனர்.
Verse 24
नहुषस्य महात्मानं पितरं यं प्रचक्षते / स तेष्ववभृथेष्वेव धर्म्मशीलो महीपतिः
நஹுஷனின் மகாத்மையான தந்தை எனப் புகழப்படும் அந்த தர்மசீல மன்னன், அவர்களின் அவப்ருத ஸ்நானங்களிலேயே இருந்தான்.
Verse 25
आयुरायभवायाग्र्यमस्मिन् सत्रे नरोत्तमः / शान्तयित्वा तु राजानं तदा ब्रह्मविदस्तथा
இந்த சத்திரத்தில் நரோத்தமன் ஆயுராயபவாய முன்னணியில் இருந்தான்; அப்போது பிரம்மவிதர்கள் அரசனை அமைதிப்படுத்தினர்.
Verse 26
सत्रमारेभिरे कर्त्तुं पृथ्वीवत्सा त्ममूर्तयः / बभूव सत्रे तेषां तु ब्रह्मचर्यं महात्मनाम्
பூமியை வத்ஸமாகக் கருதி, அந்த ஆத்மமூர்த்தியான மகாத்மர்கள் சத்திரத்தைத் தொடங்கினர்; அவர்களின் சத்திரத்தில் மகாத்மர்களின் பிரம்மச்சரியம் நிலைத்தது.
Verse 27
विश्वं सिसृक्षमाणानां पुरा विस्वसृजामिव / वैखानसैः प्रियसखैर्वाल खिल्यैर्मरीचिभिः
உலகை படைக்க விரும்பிய அந்தப் பழம்பெரும் உலகஸ்ருஷ்டர்களைப் போல, வைகானஸப் பிரிய நண்பர்களும் வாலகில்ய மெரீசிகளும் உடன்.
Verse 28
अजैश्च मुनिभिर्जातं सूर्यवैश्वानरप्रभः / वितृदेवाप्सरःसिद्धैर्गन्धर्वोरगचारणैः
அஜ முனிவர்களிடமிருந்து தோன்றியவன்; சூரியன், வைஷ்வானரன் போல் ஒளிவீசுபவன்; மேலும் வித்ருதேவர், அப்சரைகள், சித்தர்கள், கந்தர்வர், உரகர், சாரணர் சூழ.
Verse 29
भारतैः शुशुभे राजा देवैरिन्द्रसमो यथा / स्तोत्रशस्त्रैर्गृहैर्देवान्पितॄन्पित्र्यैश्च कर्मभिः
பாரதர்களால் அரசன், தேவர்களால் இந்திரன் போலவே ஒளிர்ந்தான்; ஸ்தோத்திரம், சாஸ்திரம், இல்லறச் சடங்குகள் மூலம் தேவர்களையும் பித்ருக்களையும் பித்ரிய கர்மங்களால் வழிபட்டான்।
Verse 30
आनर्चुःस्म यथाजाति गन्धर्वादीन् यथाविधि / आराधने स सस्मार ततः कर्मान्तरेषु च
அவர்கள் தத்தம் மரபின்படி கந்தர்வ முதலியவர்களை விதிப்படி அர்ச்சித்தனர்; அவன் ஆராதனையில், பின்னர் பிற கர்மங்களின் இடையிலும் நினைவு கொண்டான்।
Verse 31
जगुः सामानि गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः / व्याजह्रुर्मुनयो वाचं चित्राक्षरपदां शुभाम्
கந்தர்வர்கள் சாமகானம் பாடினர்; அப்சரைக் குழுக்கள் நடனமாடின; முனிவர்கள் நல்வழி தரும், வண்ணமயமான எழுத்து-சொற்களால் அமைந்த வாக்கை உரைத்தனர்।
Verse 32
मन्त्रादि तत्र विद्वांसो जजपुश्च परस्परम् / वितण्डावचनैश्चैव निजघ्नुः प्रतिवादिनः
அங்கே அறிஞர்கள் ஒருவருக்கொருவர் மந்திரங்களை ஜபித்து, வாதவிவாதச் சொற்களால் எதிர்வாதிகளைத் தோற்கடித்தனர்.
Verse 33
ऋषयश्चैव विद्वांसः शब्दार्थन्यायकोविदाः / न तत्र हारितं किञ्चिद्विविशुर्ब्रह्मराक्षसाः
அங்கே ரிஷிகளும் அறிஞர்களும் சொல்-பொருள்-நியாயத்தில் தேர்ந்தவர்கள்; அங்கே எதுவும் கொள்ளையடிக்கப்படவில்லை, ஆயினும் பிரஹ்மராக்ஷஸர்கள் நுழைந்தனர்.
Verse 34
नैव यज्ञहरा दैत्या नैव वाजमुखास्त्रिणः / प्रायश्चित्तं दरिद्रं च न तत्र समजायत
அங்கே யாகத்தைப் பறிக்கும் தைத்யர்களும் இல்லை; வாஜமுக அஸ்திரதாரிகளும் இல்லை; அங்கே பிராயச்சித்தமும் வறுமையும் தோன்றவில்லை.
Verse 35
शक्तिप्रज्ञाक्रियायेगैर्विधिराशीष्वनुष्टितः / एवं च ववृधे सत्रं द्वादशाब्दं मनीषिणाम्
சக்தி, ஞானம், செயல்-யோகத்தின் துணையால் விதிப்படி ஆசீர்வாதச் சடங்குகள் நிறைவேற்றப்பட்டன; இவ்வாறு முனிவர்களின் சத்திரம் பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் வளர்ந்தது.
Verse 36
ऋषीणां नैमिषीयाणां तदभूदिव वज्रिणः / वृद्धाद्या ऋत्विजो वीरा ज्योतिष्टोमान् पृथक्पृथक्
நைமிஷாரண்ய ரிஷிகளுக்கு அது வஜ்ரதாரி இந்திரனைப் போலத் தோன்றியது; முதியோர் முதலிய வீர ரித்விஜர்கள் தனித்தனியாக ஜ்யோதிஷ்டோம யாகங்களைச் செய்தனர்.
Verse 37
चक्रिरे पृष्ठगमनाः सर्वानयुतदक्षिणान् / समाप्तयज्ञो यत्रास्ते वासुदेवं महाधिपम्
அவர்கள் பின்னே சென்று பத்தாயிரம் தக்ஷிணைகளுடன் எல்லா தானங்களையும் செய்தனர்; யாகம் நிறைவுற்ற இடத்தில் மகாதிபதி வாசுதேவன் வீற்றிருந்தான்.
Verse 38
पप्रच्छुरमितात्मानं भवद्भिर्यदहं द्विजः / प्रचोदितः स्ववंशार्थं स च तानब्रवीत्प्रभुः
உங்களால் தூண்டப்பட்ட நான், த்விஜன், என் குலத்தின் பொருட்டு அந்த அளவற்ற ஆத்மையுடைய மகாபுருஷனை வினவினேன்; அப்போது ஆண்டவன் அவர்களிடம் உரைத்தான்.
Verse 39
शिष्यःस्वयंभुवो देवः सर्वं प्रत्यक्षदृग्वशी / अणिमादिभिरष्टाभिः सूक्ष्मैरङ्गैः समन्वितः
அவன் ஸ்வயம்பூ தேவனின் சீடன்; அனைத்தையும் நேரில் காண்பவன், இந்திரியங்களை அடக்குபவன்; அணிமா முதலிய எட்டு நுண் சித்திகளால் கூடியவன்.
Verse 40
तिर्यग्वातादिभिर्वर्षैः सर्वां ल्लोकान्बिभर्ति यः / सप्तस्कन्धा भृताः शाखाः सर्वतोयाजराजरान्
திரியக் காற்று முதலிய மழைகளால் எல்லா உலகங்களையும் தாங்கி வளர்ப்பவன்; ஏழு ஸ்கந்தங்களும் தாங்கப்பட்ட கிளைகளும் உடையவன்; எங்கும் நீரால் நிறைந்த, ஜரையற்ற அமரன்.
Verse 41
विषयैर् मरुतो यस्य संस्थिताः सप्तसप्तकाः / व्यूहत्रयाणां सूतानां कुर्वन् सत्रं महाबलः
யாருடைய ஆட்சிக்குள் விஷயங்களில் நிலைத்த மருதர்கள் ஏழு-ஏழு குழுக்களாக அமைந்துள்ளனரோ; அந்த மகாபலன், மூன்று வ்யூஹங்களின் சூதர்களுக்காக சத்ர யாகத்தை நடத்துகிறான்.
Verse 42
तेजसश्वाप्युपायानां दधातीह शरीरिणः / प्राणाद्या वृत्तयः पञ्च धारणानां स्ववृत्तिभिः
அவன் தேஜஸின் உபாயங்களையும் இங்கு உடலுடையோரில் நிலைநிறுத்துகிறான்; பிராணன் முதலிய ஐந்து வ்ருத்திகள் தத்தம் செயல்களால் தாரணையை நடத்துகின்றன.
Verse 43
पूर्यमामः शरीराणां धारणं यस्य कुर्वते / आकाशयोनिर्द्विगुणः शाब्दस्पर्शसमन्वितः
நிரம்பிக் கொண்டிருக்கும் உடல்களின் தாரணையை யார் செய்கிறாரோ, அந்த ஆகாச-யோனி இரட்டிப்பானது; சப்தமும் ஸ்பர்சமும் உடையது.
Verse 44
वाचोरणिः समाख्याता शब्दशास्त्रविचक्षणैः / भारत्यार्ः श्लक्ष्णया सर्वान्मुनीन्प्रह्लादयन्निव
சப்தசாஸ்திரத்தில் தேர்ந்தோர் இதனை ‘வாசோரணி’ என அழைத்தனர்; சரஸ்வதியின் மென்மையான வாக்கால் எல்லா முனிவரையும் மகிழ்விப்பதுபோல்.
Verse 45
पुराणज्ञाः सुमनसः पुराणाश्रययुक्तया / पुराम नियता विप्राः कथामकथयद्विभुः
புராணம் அறிந்த, மனம் மகிழ்ந்த, புராணாச்ரயத்துடன் கூடிய கட்டுப்பாடுடைய அந்த விப்ரர்களிடம், விபு அந்தப் பழங்கதையை உரைத்தான்.
Verse 46
एतत्सर्वं यथावृत्तमाख्यानं द्विजसत्तमाः / ऋषीणां च परं चैतल्लोकतत्त्वमनुत्तमम्
ஓ சிறந்த த்விஜர்களே! இது அனைத்தும் நடந்தபடியே கூறப்பட்ட ஆக்யானம்; இது ரிஷிகளின் பரமமும், உலகத் தத்துவத்தின் ஒப்பற்ற ஞானமும் ஆகும்.
Verse 47
ब्रह्मणा यत्पुरा प्रोक्तं पुराणं ज्ञानमुत्तमम् / देवतानामृषीणां च सर्वपापप्रमोचनम्
பிரம்மனால் முன்னொரு காலத்தில் உரைக்கப்பட்ட உயர்ந்த ஞானமயமான புராணம் இது; தேவர்கள், ரிஷிகள் அனைவருக்கும் உரியது; எல்லாப் பாவங்களையும் போக்குவது.
Verse 48
विस्तरेणानुपूर्व्या च तस्य वक्ष्याम्यनुक्रमम्
அதன் வரிசையை நான் விரிவாகவும் முறையாகவும் இப்போது உரைப்பேன்.
No full vaṃśa catalogue is completed here; instead the chapter plants dynastic coordinates by naming Purūravas (a key early king in Purāṇic royal chronology) and by invoking sage-line memory (Vasiṣṭha–Śakti–Parāśara) as a preface to later, systematic genealogies.
The chapter emphasizes sacred geography rather than numerical cosmography: it identifies Naimiṣa as the satra-site, marks it through an etymology tied to the dharmacakra’s nemi, and associates it with the Gomatī river system and other localizing narrative tokens.
This Adhyāya is not part of the Lalitopākhyāna segment; it functions as an introductory frame (satra at Naimiṣa) that authorizes transmission and anchors later cosmology and genealogy rather than presenting Śākta vidyās, yantras, or the Bhaṇḍāsura cycle.