Adhyaya 8

Verse 1

श्रीशुक उवाच एकदा तु महानद्यां कृताभिषेकनैयमिकावश्यको ब्रह्माक्षरमभिगृणानो मुहूर्तत्रयमुदकान्त उपविवेश ॥ १ ॥

ஸ்ரீசுகதேவ கோஸ்வாமி கூறினார்—அரசே! ஒருநாள் மகாராஜா பரதன் காலைநேர நித்தியக் கடமைகள்—மலம் கழித்தல், சிறுநீர் கழித்தல், நீராடுதல்—முடித்து, மகாநதி (கண்டகி) கரையில் சில நிமிடங்கள் அமர்ந்து, ‘ஓம்’ பிரணவத்தால் தொடங்கும் பிரஹ்மாக்ஷர மந்திரத்தை ஜபிக்கத் தொடங்கினான்।

Verse 2

तत्र तदा राजन् हरिणी पिपासया जलाशयाभ्याशमेकैवोपजगाम ॥ २ ॥

அரசே! அந்த நேரத்தில் பரத மகாராஜா நதிக்கரையில் அமர்ந்திருந்தபோது, தாகத்தால் வாடிய ஒரு மான் பெண் தனியாகவே நீர் அருந்துவதற்காக நீர்நிலையின் அருகே வந்தது।

Verse 3

तया पेपीयमान उदके तावदेवाविदूरेण नदतो मृगपतेरुन्नादो लोकभयङ्कर उदपतत् ॥ ३ ॥

அந்த மான் மகிழ்ந்து நீர் அருந்திக் கொண்டிருந்தபோது, அருகிலிருந்த சிங்கம் மிகப் பெரிதாகக் கர்ஜித்தது. அந்த ஒலி எல்லா உயிர்களுக்கும் அச்சமூட்டியது; மானும் அதை கேட்டது.

Verse 4

तमुपश्रुत्य सा मृगवधू: प्रकृतिविक्लवा चकितनिरीक्षणा सुतरामपिहरिभयाभिनिवेशव्यग्रहृदया पारिप्लवद‍ृष्टिरगततृषा भयात् सहसैवोच्चक्राम ॥ ४ ॥

அந்த ஒலியைக் கேட்டவுடன், இயல்பாகவே கொல்லப்படுமோ என்ற அச்சத்தில் அந்த மான் கலங்கியது; திடுக்கிட்டு சுற்றிலும் பார்த்தது. சிங்கப் பயம் அதன் உள்ளத்தைப் பதறச் செய்தது; கண்கள் அலைந்தன. தாகம் தீராதபோதும், பயத்தால் அது திடீரென ஆற்றைத் தாண்டிக் குதித்தது.

Verse 5

तस्या उत्पतन्त्या अन्तर्वत्‍न्या उरुभयावगलितो योनिनिर्गतो गर्भ: स्रोतसि निपपात ॥ ५ ॥

பயத்தால் குதித்த அந்த கர்ப்பமான மானின் மிகுந்த அச்சத்தால் கரு வழுந்து கருப்பைவாயிலிருந்து வெளியேறி ஆற்றின் ஓட்டத்தில் விழுந்தது.

Verse 6

तत्प्रसवोत्सर्पणभयखेदातुरा स्वगणेन वियुज्यमाना कस्याञ्चिद्दर्यां कृष्णसारसती निपपाताथ च ममार ॥ ६ ॥

கருச்சிதைவு ஏற்பட்ட அச்சமும் துயரமும் தாங்க முடியாமல், தன் கூட்டத்திலிருந்து பிரிந்த கருமான் ஆற்றைத் தாண்டி மிகுந்த வேதனையுற்றது. அது ஒரு குகையில் விழுந்து உடனே உயிர் நீத்தது.

Verse 7

तं त्वेणकुणकं कृपणं स्रोतसानूह्यमानमभिवीक्ष्यापविद्धं बन्धुरिवानुकम्पया राजर्षिर्भरत आदाय मृतमातरमित्याश्रमपदमनयत् ॥ ७ ॥

ஆற்றங்கரையில் அமர்ந்திருந்த ராஜரிஷி பரதன், தாயை இழந்த சிறு மான் குட்டி நீரோட்டத்தில் அடித்துச் செல்லப்படுவதை கண்டார். அது தாயற்றது என அறிந்து, அவரது உள்ளம் கருணையால் உருகியது. உண்மையான நண்பனைப் போல அவர் அதை அலைகளிலிருந்து தூக்கி, தன் ஆசிரமத்திற்குக் கொண்டு சென்றார்.

Verse 8

तस्य ह वा एणकुणक उच्चैरेतस्मिन् कृतनिजाभिमानस्याहरहस्तत्पोषणपालनलालनप्रीणनानुध्यानेनात्मनियमा: सहयमा: पुरुषपरिचर्यादय एकैकश: कतिपयेनाहर्गणेन वियुज्यमाना: किल सर्व एवोदवसन् ॥ ८ ॥

மெல்ல மெல்ல மகாராஜா பரதன் அந்த மான் குட்டியின்மேல் மிகுந்த பாசம் கொண்டான். புல் கொடுத்து வளர்த்து, புலி முதலியவற்றின் தாக்குதலிலிருந்து காத்து, அரிப்பு வந்தால் மென்மையாக தடவி, அன்பால் முத்தமிட்டு அதை நலமாக வைத்தான். இவ்வாசக்தியால் ஆன்மநியமங்களும் பகவான் ஆராதனையும் மறந்து, சில நாள்களில் ஆன்மிக முன்னேற்றமே நினைவிலிருந்து நீங்கியது.

Verse 9

अहो बतायं हरिणकुणक: कृपण ईश्वररथचरणपरिभ्रमणरयेण स्वगणसुहृद् बन्धुभ्य: परिवर्जित: शरणं च मोपसादितो मामेव मातापितरौ भ्रातृज्ञातीन् यौथिकांश्चैवोपेयाय नान्यं कञ्चन वेद मय्यतिविस्रब्धश्चात एव मया मत्परायणस्य पोषणपालनप्रीणनलालनमनसूयुनानुष्ठेयं शरण्योपेक्षादोषविदुषा ॥ ९ ॥

அய்யோ! இந்த ஏழை மான் குட்டி காலத்தின் வலிமையால்—அது பகவானின் ஏற்பாடே—தன் கூட்டம், நண்பர், உறவினர் ஆகியோரிடமிருந்து பிரிந்து என்னிடமே சரணடைந்தது. இது என்னையே தாய்-தந்தை, சகோதரன், உறவினர் என எண்ணி, என்னில் முழு நம்பிக்கை வைத்து வேறு யாரையும் அறியாது. ஆகவே பொறாமையின்றி இதை வளர்த்து, காத்து, திருப்திப்படுத்தி, அன்பால் லாலிக்க வேண்டும்; சரணடைந்தவரை அலட்சியம் செய்வது பெரும் குற்றம்.

Verse 10

नूनं ह्यार्या: साधव उपशमशीला: कृपणसुहृद एवंविधार्थे स्वार्थानपि गुरुतरानुपेक्षन्ते ॥ १० ॥

நிச்சயமாக ஆரிய சாது மக்கள் அமைதிச் சுபாவம் உடையவர்கள்; துன்புறும் உயிர்கள்மேல் கருணை கொள்கிறார்கள். இவ்வாறான சரணடைந்தவரைக் காக்க, தங்களுக்குப் பெருமதிப்பான தன்நலங்களையும் அவர்கள் புறக்கணிக்கிறார்கள்.

Verse 11

इति कृतानुषङ्ग आसनशयनाटनस्‍नानाशनादिषु सह मृगजहुना स्‍नेहानुबद्धहृदय आसीत् ॥ ११ ॥

இவ்வாறு மான் குட்டியுடன் பற்றுக் கொண்ட பரதன், அதனுடன் உட்கார்ந்து, அதனுடன் படுத்து, அதனுடன் நடந்து, அதனுடன் குளித்து, அதனுடன் உணவும் உண்டான். இப்படி அவன் இதயம் அந்த மான் குழந்தையின் மீது அன்பால் கட்டுண்டது.

Verse 12

कुशकुसुमसमित्पलाशफलमूलोदकान्याहरिष्यमाणो वृकसालावृकादिभ्यो भयमाशंसमानो यदा सह हरिणकुणकेन वनं समाविशति ॥ १२ ॥

மகராஜா பரதன் குசா புல், மலர்கள், சமித்து, இலைகள், பழங்கள், வேர்கள், நீர் ஆகியவற்றை சேகரிக்க காட்டுக்குள் செல்லும்போது, நாய்கள், நரிகள், புலிகள் முதலிய கொடிய விலங்குகள் மான் குட்டியை கொன்றுவிடுமோ என்று அஞ்சினான். ஆகவே காட்டுக்குள் செல்லும் போதெல்லாம் அதைத் தன்னுடன் எடுத்துச் சென்றான்.

Verse 13

पथिषु च मुग्धभावेन तत्र तत्र विषक्तमतिप्रणयभरहृदय: कार्पण्यात्स्कन्धेनोद्वहति एवमुत्सङ्ग उरसि चाधायोपलालयन्मुदं परमामवाप ॥ १३ ॥

வழியில் அந்த மான் குட்டியின் குழந்தைத் தனமான நடத்தைப் பார்த்து மகாராஜா பரதன் மயங்கி, இடையிடையே அதில் மனம் ஒட்டிக் கொண்டான். பேரன்பால் நிறைந்த இதயத்தால் கருணையுடன் அதைத் தோளில் தூக்கிச் சுமந்தான். சிலவேளை மடியில், உறங்கும் போது மார்பில் வைத்துத் தழுவி முத்தமிட்டு, அதிலேயே பரமானந்தம் அடைந்தான்.

Verse 14

क्रियायां निर्वर्त्यमानायामन्तरालेऽप्युत्थायोत्थाय यदैनमभिचक्षीत तर्हि वाव स वर्षपति: प्रकृतिस्थेन मनसा तस्मा आशिष आशास्ते स्वस्ति स्ताद्वत्स ते सर्वत इति ॥ १४ ॥

மகாராஜா பரதன் இறைவனை வழிபடுவதிலோ வேதச் சடங்கிலோ ஈடுபட்டிருந்தாலும், இடையிடையே செயலை அப்படியே விட்டுவிட்டு எழுந்து எழுந்து மான் குட்டி எங்கே என்று பார்ப்பான். அது நலமாக இருப்பதைப் பார்த்தவுடன் அவன் மனம் இயல்பாகவே நிறைவு பெறும்; அப்போது ஆசீர்வதித்து—“வத்ஸா, எல்லாத் திசையிலும் உனக்கு நன்மை உண்டாகுக” என்பான்.

Verse 15

अन्यदा भृशमुद्विग्नमना नष्टद्रविण इव कृपण: सकरुणमतितर्षेण हरिणकुणक विरहविह्वलहृदयसन्तापस्तमेवानुशोचन् किल कश्मलं महदभिरम्भित इति होवाच ॥ १५ ॥

சில வேளைகளில் பரத மகாராஜாவுக்கு அந்த மான் குட்டி கண்ணில் படாவிட்டால், அவன் மனம் மிகுந்த கலக்கத்தில் ஆழும். செல்வம் பெற்று மீண்டும் இழந்த கஞ்சன் போலத் துயருறுவான். மான் குட்டியின் பிரிவால் இதயம் எரிந்து, கருணையும் தீவிர ஏக்கமும் நிறைந்து புலம்பி, மயக்கத்தில் இவ்வாறு பேசுவான்.

Verse 16

अपि बत स वै कृपण एणबालको मृतहरिणीसुतोऽहो ममानार्यस्य शठकिरातमतेरकृतसुकृतस्य कृतविस्रम्भ आत्मप्रत्ययेन तदविगणयन् सुजन इवागमिष्यति ॥ १६ ॥

“அய்யோ! தாய் இறந்த அந்த ஏழை மான் குட்டி. அய்யோ, நான் எவ்வளவு அநாரியன்! என் மனம் வஞ்சகமும் கொடுமையும் நிறைந்த வேட்டைக்காரன் போல; எனக்கு சுக்ருதம் இல்லை. ஆனாலும் அந்த நிர்ப்பாவம் என்னை நம்பியது. நல்லவன் போல என் குற்றத்தை எண்ணாமல், தன் நம்பிக்கையின் வலிமையால் அது மீண்டும் வந்து என்னை நம்புமா?”

Verse 17

अपि क्षेमेणास्मिन्नाश्रमोपवने शष्पाणि चरन्तं देवगुप्तं द्रक्ष्यामि ॥ १७ ॥

“அய்யோ! இந்த ஆசிரமத் தோட்டத்தில் அவனை மீண்டும் நலமாகக் காண்பேனா—இறைவன் காத்தருள, புலி முதலியவற்றுக்கு அஞ்சாமல், மென்மையான புல்லை மேய்ந்து திரியும் அவனை?”

Verse 18

अपि च न वृक: सालावृकोऽन्यतमो वा नैकचर एकचरो वा भक्षयति ॥ १८ ॥

எனக்குத் தெரியாது; அந்த மானை ஓநாய் அல்லது நாய், கூட்டமாகச் சுற்றும் காட்டுப்பன்றிகள், அல்லது தனியாகச் செல்லும் புலி உண்டிருக்கலாம்।

Verse 19

निम्‍लोचति ह भगवान् सकलजगत्क्षेमोदयस्त्रय्यात्माद्यापि मम न मृगवधून्यास आगच्छति ॥ १९ ॥

அய்யோ! உலகமெங்கும் நலனும் எழுச்சியும் தரும், வேதமூர்த்தியான பகவான் சூரியன் இப்போது மறைகிறார்; ஆனால் தாய் இறந்தபின் என்னை நம்பிய அந்த மான்பெண் இன்னும் வரவில்லை।

Verse 20

अपिस्विदकृतसुकृतमागत्य मां सुखयिष्यति हरिणराजकुमारो विविधरुचिरदर्शनीयनिजमृगदारकविनोदैरसन्तोषं स्वानामपनुदन् ॥ २० ॥

அரசகுமாரனைப் போன்ற அந்த மான் திரும்பி வந்து எனக்கு இன்பம் தருமா? எப்போது அது மீண்டும் தன் இனிய விளையாட்டுகளாலும் அழகிய அசைவுகளாலும் மகிழ்ச்சி அளித்து, என் காயமடைந்த இதயத்தை ஆற்றும்? எனக்கு புண்ணியம் இல்லை போல; இல்லையெனில் அது இந்நேரம் வந்திருக்கும்।

Verse 21

क्ष्वेलिकायां मां मृषासमाधिनाऽऽमीलितदृशं प्रेमसंरम्भेण चकितचकित आगत्य पृषदपरुषविषाणाग्रेण लुठति ॥ २१ ॥

அய்யோ! விளையாட்டில் அந்த சிறுமான், நான் போலியான தியானத்தில் கண்களை மூடியிருப்பதைப் பார்த்து, அன்பால் எழும் சினத்துடன் திடுக்கிட்டு திடுக்கிட்டு அருகே வந்து, நீர்த்துளிபோல் மென்மையான கொம்பின் முனையால் பயந்து பயந்து என்னைத் தொடும்।

Verse 22

आसादितहविषि बर्हिषि दूषिते मयोपालब्धो भीतभीत: सपद्युपरतरास ऋषिकुमारवदवहितकरणकलाप आस्ते ॥ २२ ॥

நான் யாகப் பொருட்களை குசா புல்லின் மேல் வைத்தபோது, விளையாட்டில் அந்த மான் பற்களால் குசாவைத் தொட்டு அதை மாசுபடுத்தும். நான் அதைத் தள்ளி கண்டித்தால், அது உடனே பயந்து, முனிவரின் மகனைப் போல உணர்ச்சிகளை அடக்கி அசையாமல் அமர்ந்து, விளையாட்டை நிறுத்தும்।

Verse 23

किं वा अरे आचरितं तपस्तपस्विन्यानया यदियमवनि: सविनयकृष्णसारतनयतनुतरसुभगशिवतमाखरखुरपदपङ्क्तिभिर्द्रविणविधुरातुरस्य कृपणस्य मम द्रविणपदवीं सूचयन्त्यात्मानं च सर्वत: कृतकौतुकं द्विजानां स्वर्गापवर्गकामानां देवयजनं करोति ॥ २३ ॥

இவ்வாறு பித்தனெனப் பேசி மகாராஜா பரதன் எழுந்து வெளியே சென்றான். தரையில் மானின் பாதச்சுவடுகளைப் பார்த்து அன்பால் புகழ்ந்து கூறினான்—“அய்யோ துர்பாக்கிய பரதா! என் தவம் சிறியது; இந்தப் பூமியே கடும் தவம் செய்ததால்தான் இந்தச் சிறிய, அழகிய, மிகச் சுபமான, மென்மையான கிருஷ்ணசாரக் குட்டியின் குதிர்க்கால் தடங்கள் இங்கே பதிந்துள்ளன. இச்சுவடுகளே மான் பிரிவால் ‘செல்வம்’ இழந்த ஏழையான எனக்கு அது காட்டில் சென்ற வழியையும் என் இழந்த செல்வத்தை மீட்கும் பாதையையும் காட்டுகின்றன. இச்சுவடுகளால் இந்த நிலம் ஸ்வர்க்கம் அல்லது முக்தி விரும்பும் பிராமணர்கள் தேவயாகம் செய்யத் தகுந்த இடமாகவும் ஆனது।”

Verse 24

अपिस्विदसौ भगवानुडुपतिरेनं मृगपतिभयान्मृतमातरं मृगबालकं स्वाश्रमपरिभ्रष्टमनुकम्पया कृपणजनवत्सल: परिपाति ॥ २४ ॥

துன்புறுவோருக்கு அருளாளியான உடுபதி—சந்திரன்—சிங்கத்தின் அச்சத்தால் தாயற்றதும் ஆசிரமத்திலிருந்து வழிதவறியதும் ஆன என் மான் குட்டியை அறிந்து, கருணையால் தன்னருகே அடைக்கலம் கொடுத்து காக்கிறானோ?

Verse 25

किं वाऽऽत्मजविश्लेषज्वरदवदहनशिखाभिरुपतप्यमानहृदयस्थलनलिनीकं मामुपसृतमृगीतनयं शिशिरशान्तानुरागगुणितनिजवदनसलिलामृतमयगभस्तिभि: स्वधयतीति च ॥ २५ ॥

அல்லது, மகன் பிரிவின் காய்ச்சலெனும் காட்டுத்தீயின் நெருப்பால் எரியும் என் இதயத் தாமரையைப் பார்த்து, என்னருகே வந்த அந்த மான் குட்டியின் காரணமாக, சந்திரன் தன் குளிர்ந்த கதிர்களை—முகநீரின் அமிர்தம் போல—என் மீது தெளித்து, காய்ச்சலுற்ற நண்பன் மீது நண்பன் நீர் தெளிப்பதுபோல் என்னைத் தணிக்கிறானோ?

Verse 26

एवमघटमानमनोरथाकुलहृदयो मृगदारकाभासेन स्वारब्धकर्मणा योगारम्भणतो विभ्रंशित: स योगतापसो भगवदाराधनलक्षणाच्च कथमितरथा जात्यन्तर एणकुणक आसङ्ग: साक्षान्नि:श्रेयसप्रतिपक्षतया प्राक्परित्यक्तदुस्त्यजहृदयाभिजातस्य तस्यैवमन्तरायविहत योगारम्भणस्य राजर्षेर्भरतस्य तावन्मृगार्भकपोषणपालनप्रीणनलालनानुषङ्गेणाविगणयत आत्मानमहिरिवाखुबिलं दुरतिक्रम: काल: करालरभस आपद्यत ॥ २६ ॥

ஸ்ரீசுகர் கூறினார்—அரசே! இவ்வாறு மான் குட்டியின் வடிவில் வெளிப்பட்ட அடக்கமற்ற ஆசையால் பரதனின் உள்ளம் கலங்கியது. தன் முன்கர்மத்தின் பலனால் அவன் யோகசாதனை, தவம், பகவத் ஆராதனையின் இலக்கணத்திலிருந்து வீழ்ந்தான். முன்கர்மம் இல்லையெனில், நிஃஶ்ரேயஸின் பாதையில் தடையெனக் கருதி மகன்-குடும்பச் சங்கத்தைத் துறந்தவன், வேறு ஜாதியிலுள்ள ஒரு மான் குட்டியில் எவ்வாறு ஆசக்தியடைவான்? கர்மவசமாக அவன் அந்த மான் குட்டியைப் போஷித்து, காத்து, மகிழ்வித்து, தழுவி வளர்ப்பதில் மூழ்கி, தன் ஆத்மநலனை கணக்கில்கொள்ளவில்லை. அப்போது எலியின் துளையில் நுழையும் விஷப்பாம்பைப் போல, தாண்ட இயலாத கொடூர வேகமுடைய காலன் அவன் முன் வந்து நின்றான்.

Verse 27

तदानीमपि पार्श्ववर्तिनमात्मजमिवानुशोचन्तमभिवीक्षमाणो मृग एवाभिनिवेशितमना विसृज्य लोकमिमं सह मृगेण कलेवरं मृतमनु न मृतजन्मानुस्मृतिरितरवन्मृगशरीरमवाप ॥ २७ ॥

மரண வேளையிலும் அரசன், மான் தன் பக்கத்தில் அமர்ந்து, தன் மகனைப் போலவே அவன் மரணத்தை எண்ணி அழுதுகொண்டிருப்பதை கண்டான். அரசனின் மனம் மானின் உடலிலேயே பதிந்திருந்ததால்—கிருஷ்ண சிந்தனை இன்றியவர்களைப் போல—அவன் இந்த உலகையும், அந்த மானையும், தன் உடலையும் விட்டுவிட்டு, மரணத்திற்குப் பின் மான் உடலைப் பெற்றான். ஆனால் ஒரு சிறப்பு இருந்தது—மனித உடலை இழந்து மான் உடலைப் பெற்றபோதும், முன்ஜன்ம நிகழ்வுகளை அவன் மறக்கவில்லை.

Verse 28

तत्रापि ह वा आत्मनो मृगत्वकारणं भगवदाराधनसमीहानुभावेनानुस्मृत्य भृशमनुतप्यमान आह ॥ २८ ॥

மான் உடலிலிருந்தாலும், பரத மகாராஜர் முன்ஜென்மத்தில் செய்த உறுதியான பகவத் ஆராதனையின் பலனால், அந்த உடல் பெற்ற காரணத்தை உணர்ந்தார். முன்-இந்நிலைகளை நினைந்து இடையறாது வருந்தி இவ்வாறு கூறினார்.

Verse 29

अहो कष्टं भ्रष्टोऽहमात्मवतामनुपथाद्यद्विमुक्तसमस्तसङ्गस्य विविक्तपुण्यारण्यशरणस्यात्मवत आत्मनि सर्वेषामात्मनां भगवति वासुदेवे तदनुश्रवणमननसङ्कीर्तनाराधनानुस्मरणाभियोगेनाशून्यसकलयामेन कालेन समावेशितं समाहितं कार्त्स्‍न्येन मनस्तत्तु पुनर्ममाबुधस्यारान्मृगसुतमनु परिसुस्राव ॥ २९ ॥

அய்யோ, எத்தனை துன்பம்! நான் ஆத்மஞானிகளின் பாதையிலிருந்து வீழ்ந்தேன். எல்லாச் சங்கங்களையும் விட்டுத் தூய தனிமை வனத்தில் அடைக்கலம் கொண்டு, சமை-தமத்துடன் வாசுதேவனின் கேட்குதல், சிந்தித்தல், கீர்த்தனம், ஆராதனை, ஸ்மரணம் ஆகியவற்றால் மனத்தை எப்போதும் ஒன்றுபடுத்தி வைத்திருந்தேன். ஆனாலும் என் மூடத்தால் மனம் மீண்டும் மான் குட்டியின்மேல் பற்றுக் கொண்டது; ஆகவே மான் உடல் பெற்று பக்தி நடைமுறையிலிருந்து வெகுதூரம் வீழ்ந்தேன்.

Verse 30

इत्येवं निगूढनिर्वेदो विसृज्य मृगीं मातरं पुनर्भगवत्क्षेत्रमुपशमशीलमुनिगणदयितं शालग्रामं पुलस्त्यपुलहाश्रमं कालञ्जरात्प्रत्याजगाम ॥ ३० ॥

இவ்வாறு மறைந்த வைராக்யத்துடன் எல்லா விஷயங்களிலும் பற்றின்மை பெற்று, காலஞ்சர மலைப்பகுதியில் தன் மான்-தாயை விட்டுவிட்டு, மீண்டும் பகவத் க்ஷேத்திரமான சாலகிராம வனத்திற்கும் புலஸ்த்ய-புலஹ ஆசிரமத்திற்கும் திரும்பினார்.

Verse 31

तस्मिन्नपि कालं प्रतीक्षमाणः सङ्गाच्च भृशमुद्विग्नः । आत्मसहचरः शुष्कपर्णतृणवीरुधा वर्तमानो मृगत्वनिमित्तावसानमेव ॥ गणयन्मृगशरीरं तीर्थोदकक्लिन्नमुत्ससर्ज ॥ ३१ ॥

அந்த ஆசிரமத்தில் இருந்து காலத்தை எதிர்நோக்கி, தீய சங்கத்தினால் மிகுந்த அச்சத்துடன் இருந்தார். தன் கடந்ததை யாரிடமும் வெளிப்படுத்தாமல் உலர்ந்த இலைகள், புல் முதலியவற்றையே உண்டு வாழ்ந்தார்; அவர் தனியல்ல, பரமாத்மா அவரின் துணை. மான் நிலையின்க் கடைசியை மட்டுமே எண்ணி, அந்த தீர்த்தத்தில் நீராடி இறுதியில் மான் உடலைத் துறந்தார்.