Adhyaya 4
Ṛṣabhadeva’s Enthronement, Exemplary Household Life, and the Birth of Bharata and the Nine Yogendras
நாபியின் வெற்றிகரமான பகவத் ஆராதனையால் பரமபுருஷன் வம்சத்தில் அவதரித்த பின், இவ்வத்தியாயத்தில் ரிஷபதேவரின் தெய்வீக இலக்கணங்களும் குணங்களும் வெளிப்படையாகத் தெரிகின்றன. குடிமக்களும் பிராமணர்களும் அவருக்கு ராஜ்யாபிஷேகம் செய்ய வேண்டுமென வேண்டுகின்றனர். இந்திரனின் பொறாமையால் மழை நின்று வறட்சி ஏற்படுகிறது; ஆனால் ரிஷபதேவர் புன்னகையுடன் யோகமாயையால் மீண்டும் மழையை வரவழைத்து, தேவர்களுக்கும் மேலான பகவானின் பரமாதிக்கத்தை நிறுவுகிறார். யோகமாயையால் பெற்றோர் பாசத்தில் மூழ்கிய நாபி, ரிஷபதேவரை சிங்காசனத்தில் அமர்த்தி, மேருதேவியுடன் பதரிகாச்ரமம் சென்று நர-நாராயணனை வழிபட்டு வைகுண்டத்தை அடைகிறார். ரிஷபதேவர் கிருஹஸ்த தர்மத்தின் முழு மாதிரியை காட்டுகிறார்—குருகுலத்தில் பிரம்மச்சரியம், குருதக்ஷிணை, இந்திரன் அளித்த ஜயந்தியுடன் திருமணம், நூறு புதல்வர்கள். இவர்களில் பாரதன் (அவன் பெயரால் பாரதவர்ஷம் புனிதம்), ஒன்பது மூத்த யோகேந்திரர்கள் (எதிர்கால பாகவதப் பிரசாரகர்கள்), மேலும் எண்பத்தொன்று புதல்வர்கள் பிராமண தர்மத்தில் பயிற்றப்பட்டவர்கள் எனக் கூறப்படுகிறது. இறுதியில் பிரம்மாவர்த்தத்தில் ரிஷபதேவரின் பொது உபதேசத்திற்கு முன்னுரை அமைந்து, அடுத்த அத்தியாய போதனைகளுக்குத் தளம் அமைக்கிறது.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथ ह तमुत्पत्त्यैवाभिव्यज्यमानभगवल्लक्षणं साम्योपशमवैराग्यैश्वर्यमहाविभूतिभिरनुदिनमेधमानानुभावं प्रकृतय: प्रजा ब्राह्मणा देवताश्चावनितलसमवनायातितरां जगृधु: ॥ १ ॥
ஸ்ரீசுகதேவ கோஸ்வாமி கூறினார்—நாபி மஹாராஜாவின் புதல்வன் பிறந்த உடனே, பாதத்தளங்களில் கொடி முதலிய சின்னங்கள் போன்ற பகவானின் இலக்கணங்கள் வெளிப்பட்டன. அவர் சமதரிசி, அமைதியானவர், இந்திரிய-மனக் கட்டுப்பாடு உடையவர்; எல்லா ஐஸ்வர்யமும் இருந்தும் போக ஆசை அற்றவர். நாள்தோறும் அவரது மகிமை வளர்ந்தது; ஆகவே குடிமக்கள், பிராமணர்கள், தேவர்கள், அமைச்சர்கள் ரிஷபதேவரை பூமியின் அரசனாக நியமிக்க விரும்பினர்.
Verse 2
तस्य ह वा इत्थं वर्ष्मणा वरीयसा बृहच्छ्लोकेन चौजसा बलेन श्रिया यशसा वीर्यशौर्याभ्यां च पिता ऋषभ इतीदं नाम चकार ॥ २ ॥
நாபி மஹாராஜாவின் புதல்வன் வெளிப்பட்டபோது, பெருங்கவிகள் கூறும் நற்குணங்கள் அனைத்தும்—சிறந்த உடற்கட்டு, உயர்ந்த புகழ், ஒளி, வலிமை, அழகு, செல்வம், யசஸ், தாக்கம், வீரியம்-சௌரியம்—அவரில் தென்பட்டன. இதைக் கண்ட தந்தை நாபி அவரை உத்தமன் என எண்ணி ‘ரிஷப’ என்று பெயரிட்டார்.
Verse 3
यस्य हीन्द्र: स्पर्धमानो भगवान् वर्षे न ववर्ष तदवधार्य भगवानृषभदेवो योगेश्वर: प्रहस्यात्मयोगमायया स्ववर्षमजनाभं नामाभ्यवर्षत् ॥ ३ ॥
இந்திரன் பொறாமையால் ரிஷபதேவரின் நாட்டில் மழையை நிறுத்தினான். இதை உணர்ந்த யோகேஸ்வரன் பகவான் ரிஷபதேவர் சிறிது புன்னகைத்து, தமது யோகமாயை சக்தியால் தமது நாட்டான ‘அஜனாப’த்தில் பெருமளவில் மழையைப் பொழியச் செய்தார்.
Verse 4
नाभिस्तु यथाभिलषितं सुप्रजस्त्वमवरुध्यातिप्रमोदभरविह्वलो गद्गदाक्षरया गिरा स्वैरं गृहीत नरलोकसधर्मं भगवन्तं पुराणपुरुषं मायाविलसितमतिर्वत्स तातेति सानुरागमुपलालयन् परां निर्वृतिमुपगत: ॥ ४ ॥
தன் விருப்பத்திற்கேற்ற சிறந்த புதல்வனைப் பெற்றதால் நாபி அரசன் பரமானந்தத்தில் திளைத்தான். குரல் தளர்ந்து ‘வத்ஸா! தாதா!’ என்று அழைத்து, யோகமாயையின் தாக்கத்தால் புராணபுருஷனான பகவானையே தன் மகனென ஏற்று மிகுந்த அன்புடன் வளர்த்தான். பகவானும் கருணையால் மனித தர்மப்படி சாதாரண மகனென நடந்து கொண்டார். இவ்வாறு நாபி அரசன் அன்பு, பக்தி, பரமானந்தத்தில் மூழ்கினான்.
Verse 5
विदितानुरागमापौरप्रकृति जनपदो राजा नाभिरात्मजं समयसेतुरक्षायामभिषिच्य ब्राह्मणेषूपनिधाय सह मेरुदेव्या विशालायां प्रसन्ननिपुणेन तपसा समाधियोगेन नरनारायणाख्यं भगवन्तं वासुदेवमुपासीन: कालेन तन्महिमानमवाप ॥ ५ ॥
மன்னன் நாபி, தன் மகன் ரிஷபதேவன் குடிமக்களுக்கும் அரச அலுவலர்களுக்கும் மிகப் பிரியமானவன் என்பதை அறிந்தான். ஆகவே வேத தர்மத்தின் மரியாதை காக்க, அவனை உலகச் சக்கரவர்த்தியாக அபிஷேகம் செய்து, ஆட்சிநடத்தல் வழிகாட்டுதலுக்காக பண்டித பிராமணர்களிடம் ஒப்படைத்தான். பின்னர் நாபி மகாராஜா மேருதேவியுடன் இமயத்தின் பதரிகாச்ரமம் சென்று, மகிழ்ச்சியுடன் தவமும் சமாதி-யோகமும் செய்து, நர-நாராயணன் எனும் பகவான் வாசுதேவனை வழிபட்டான்; காலப்போக்கில் அவர் வைகுண்டத்தை அடைந்தார்।
Verse 6
यस्य ह पाण्डवेय श्लोकावुदाहरन्ति— को नु तत्कर्म राजर्षेर्नाभेरन्वाचरेत्पुमान् । अपत्यतामगाद्यस्य हरि: शुद्धेन कर्मणा ॥ ६ ॥
ஓ பாண்டவ வம்சத்தவரே! நாபி மகாராஜரைப் போற்ற பழைய முனிவர்கள் இரண்டு சுலோகங்கள் கூறுகின்றனர்— “ராஜரிஷி நாபியின் செயல்களை யார் பின்பற்ற முடியும்? அவரது தூய செயலும் பக்தியும் காரணமாக ஹரி தாமே அவரின் மகனாக ஆக ஒப்புக் கொண்டார்.”
Verse 7
ब्रह्मण्योऽन्य: कुतो नाभेर्विप्रा मङ्गलपूजिता: । यस्य बर्हिषि यज्ञेशं दर्शयामासुरोजसा ॥ ७ ॥
“நாபி மகாராஜரை விட பிராமணர்களைச் சிறப்பாக வழிபடுபவர் யார்? அவர் மங்களகரமான பூஜையால் தகுதியான பிராமணர்களை முழுமையாகத் திருப்திப்படுத்தினார்; அப்போது அந்தப் பிராமணர்கள் தங்கள் பிராமணத் தேஜஸால் அவரது யாகவேதியில் யாகேஸ்வரன் நாராயண பகவானை நேரில் காட்டினர்.”
Verse 8
अथ ह भगवानृषभदेव: स्ववर्षं कर्मक्षेत्रमनुमन्यमान: प्रदर्शितगुरुकुलवासो लब्धवरैर्गुरुभिरनुज्ञातो गृहमेधिनां धर्माननुशिक्षमाणो जयन्त्यामिन्द्रदत्तायामुभयलक्षणं कर्म समाम्नायाम्नातमभियुञ्जन्नात्मजानामात्मसमानानां शतं जनयामास ॥ ८ ॥
நாபி மகாராஜா பதரிகாச்ரமம் சென்ற பின், பகவான் ரிஷபதேவன் தன் அரசையே தன் கர்மக்ஷேத்திரமாகக் கருதினார். முன்மாதிரி காட்ட அவர் முதலில் குருக்களின் வழிகாட்டுதலில் பிரம்மச்சரியம் ஏற்று குருகுலத்தில் வாழ்ந்தார். கல்வி முடிந்ததும் குருதக்ஷிணை அளித்து, குருக்களின் அனுமதியுடன் இல்லற தர்மங்களைப் போதித்தபடி, இந்திரன் அளித்த ஜயந்தியை மனைவியாக ஏற்றார்; ஸ்ருதி-ஸ்மிருதி விதித்த கர்மங்களைச் செய்து, தம்மைப் போன்ற வல்லமை-குணமுடைய நூறு மகன்களைப் பெற்றார்।
Verse 9
येषां खलु महायोगी भरतो ज्येष्ठ: श्रेष्ठगुण आसीद्येनेदं वर्षं भारतमिति व्यपदिशन्ति ॥ ९ ॥
ரிஷபதேவனின் நூறு மகன்களில் மூத்தவன் பரதன் மகாயோகியும் சிறந்த குணங்களால் நிறைந்த மகாபக்தனும் ஆவான்; அவன் பெருமைக்காகவே இந்த நிலம் ‘பாரதவர்ஷம்’ என்று அழைக்கப்படுகிறது।
Verse 10
तमनु कुशावर्त इलावर्तो ब्रह्मावर्तो मलय: केतुर्भद्रसेन इन्द्रस्पृग्विदर्भ: कीकट इति नव नवति प्रधाना: ॥ १० ॥
பரதனுக்குப் பின் அவனுக்கு மேலும் தொண்ணூற்று ஒன்பது புதல்வர்கள் பிறந்தனர். அவர்களில் ஒன்பது மூத்தவர்கள்—குஷாவர்த்த, இலாவர்த்த, பிரஹ்மாவர்த்த, மலய, கேது, பத்ரசேன, இந்த்ரஸ்ப்ருக், விதர்ப, கீகட—என்று முதன்மையாயினர்.
Verse 11
कविर्हविरन्तरिक्ष: प्रबुद्ध: पिप्पलायन: । आविर्होत्रोऽथ द्रुमिलश्चमस: करभाजन: ॥ ११ ॥ इति भागवतधर्मदर्शना नव महाभागवतास्तेषां सुचरितं भगवन्महिमोपबृंहितं वसुदेवनारदसंवादमुपशमायनमुपरिष्टाद्वर्णयिष्याम: ॥ १२ ॥
இவர்களுடன் கவி, ஹவி, அந்தரிக்ஷ, பிரபுத்த, பிப்பலாயன, ஆவிர்ஹோத்ர, த்ருமில, சமஸ, கரபாஜன ஆகியோரும் இருந்தனர். இவர்கள் பகவத-தர்மத்தை வெளிப்படுத்திய ஒன்பது மகாபாகவதர்கள்; ஸ்ரீமத்-பாகவதத்தை அதிகாரமாகப் போதிக்கும் உயர்ந்த பக்தர்கள்; வாசுதேவனின் உறுதியான பக்தியால் மகிமை பெற்றவர்கள். மனம் முழுதும் அமைதியடைய, பின்னர் வாசுதேவ–நாரத உரையாடலில் இவர்களின் பண்புகளை நான் விவரிப்பேன்.
Verse 12
कविर्हविरन्तरिक्ष: प्रबुद्ध: पिप्पलायन: । आविर्होत्रोऽथ द्रुमिलश्चमस: करभाजन: ॥ ११ ॥ इति भागवतधर्मदर्शना नव महाभागवतास्तेषां सुचरितं भगवन्महिमोपबृंहितं वसुदेवनारदसंवादमुपशमायनमुपरिष्टाद्वर्णयिष्याम: ॥ १२ ॥
இவர்களுடன் கவி, ஹவி, அந்தரிக்ஷ, பிரபுத்த, பிப்பலாயன, ஆவிர்ஹோத்ர, த்ருமில, சமஸ, கரபாஜன ஆகியோரும் இருந்தனர். இவர்கள் பகவத-தர்மத்தை வெளிப்படுத்திய ஒன்பது மகாபாகவதர்கள்; ஸ்ரீமத்-பாகவதத்தை அதிகாரமாகப் போதிக்கும் உயர்ந்த பக்தர்கள்; வாசுதேவனின் உறுதியான பக்தியால் மகிமை பெற்றவர்கள். மனம் முழுதும் அமைதியடைய, பின்னர் வாசுதேவ–நாரத உரையாடலில் இவர்களின் பண்புகளை நான் விவரிப்பேன்.
Verse 13
यवीयांस एकाशीतिर्जायन्तेया: पितुरादेशकरा महाशालीना महाश्रोत्रिया यज्ञशीला: कर्मविशुद्धा ब्राह्मणा बभूवु: ॥ १३ ॥
மேலே கூறிய புதல்வர்களுக்கு அப்பால், ரிஷபதேவர்–ஜயந்தி தம்பதியருக்கு மேலும் எண்பத்தொன்று இளைய புதல்வர்கள் பிறந்தனர். தந்தையின் ஆணைப்படி அவர்கள் நற்பண்பும் நன்னடத்தையும் உடையவர்களாய், செயல்களில் மிகத் தூய்மையுடன், வேத அறிவிலும் யாகாதி வைதிக கர்மங்களிலும் தேர்ந்தவர்களாய் இருந்து, முற்றிலும் தகுதியான பிராமணர்களாயினர்.
Verse 14
भगवानृषभसंज्ञ आत्मतन्त्र: स्वयं नित्यनिवृत्तानर्थपरम्पर: केवलानन्दानुभव ईश्वर एव विपरीतवत्कर्माण्यारभमाण: कालेनानुगतं धर्ममाचरणेनोपशिक्षयन्नतद्विदां सम उपशान्तो मैत्र: कारुणिको धर्मार्थयश: प्रजानन्दामृतावरोधेन गृहेषु लोकं नियमयत् ॥ १४ ॥
உயர்ந்த பரமபுருஷனின் அவதாரமான பகவான் ரிஷபதேவர் முழு சுயாதீனன்; அவரது திருமேனி சின்மயம், நித்தியம், பரமானந்தமயம். பிறப்பு–இறப்பு–மூப்பு–நோய் எனும் பௌதிக துயரத் தொடருடன் அவருக்கு எந்நாளும் தொடர்பில்லை; ஆசக்தியும் இல்லை. அவர் சமதரிசி, அமைதியானவர், நட்பும் கருணையும் நிறைந்தவர். ஆயினும் கட்டுண்ட ஜீவன் போல நடந்து, காலப்போக்கில் புறக்கணிக்கப்பட்ட வர்ணாஶ்ரம-தர்மத்தைத் தாமே கடைப்பிடித்து அறியாத மக்களுக்கு போதித்தார். இவ்வாறு இல்லறத்தில் மக்களை ஒழுங்குபடுத்தி, தர்மம், பொருள், புகழ், சந்ததி, இன்பம் மற்றும் இறுதியில் அம்ருதமயமான பரம நன்மை அடையும் வழியை காட்டினார்.
Verse 15
यद्यच्छीर्षण्याचरितं तत्तदनुवर्तते लोक: ॥ १५ ॥
மகாபுருஷன் எதைச் செய்கிறானோ, பொதுமக்கள் அதையே பின்பற்றுவர்।
Verse 16
यद्यपि स्वविदितं सकलधर्मं ब्राह्मं गुह्यं ब्राह्मणैर्दर्शितमार्गेण सामादिभिरुपायैर्जनतामनुशशास ॥ १६ ॥
அனைத்து தர்மங்களையும் உள்ளடக்கிய ரகசியமான வேதப் பிரம்மவித்தையை பகவான் ரிஷபதேவர் அறிந்திருந்தாலும், பிராமணர்கள் காட்டிய வழியின்படி சாமம் முதலிய முறைகளால் மனக்கட்டுப்பாடு, இந்திரியக்கட்டுப்பாடு, பொறுமை முதலியவற்றில் மக்களை ஒழுங்குபடுத்தினார்।
Verse 17
द्रव्यदेशकालवय:श्रद्धर्त्विग्विविधोद्देशोपचितै: सर्वैरपि क्रतुभिर्यथोपदेशं शतकृत्व इयाज ॥ १७ ॥
பகவான் ரிஷபதேவர் பொருள், இடம், காலம், வயது, நம்பிக்கை, ரித்விக்கள் மற்றும் விதிமுறைகளால் செழுமை பெற்ற பலவகை யாகங்களை வேத உபதேசப்படி நூறு முறை செய்து, எல்லாவிதத்திலும் ஸ்ரீ விஷ்ணுவை திருப்திப்படுத்தினார்।
Verse 18
भगवतर्षभेण परिरक्ष्यमाण एतस्मिन् वर्षे न कश्चन पुरुषो वाञ्छत्यविद्यमानमिवात्मनोऽन्यस्मात्कथञ्चन किमपि कर्हिचिदवेक्षते भर्तर्यनुसवनं विजृम्भितस्नेहातिशयमन्तरेण ॥ १८ ॥
பகவான் ரிஷபதேவர் காத்த இந்த பாரதவர்ஷத்தில் யாரும் எப்போதும் எவரிடமும் எதையும் வேண்டவில்லை; அரசர்மீது நொடிநொடியாக விரியும் பேரன்பைத் தவிர வேறு எதையும் நோக்க மனம் செல்லவில்லை।
Verse 19
स कदाचिदटमानो भगवानृषभो ब्रह्मावर्तगतो ब्रह्मर्षिप्रवरसभायां प्रजानां निशामयन्तीनामात्मजानवहितात्मन: प्रश्रयप्रणयभरसुयन्त्रितानप्युपशिक्षयन्निति होवाच ॥ १९ ॥
ஒருமுறை உலகம் சுற்றிச் சென்ற பகவான் ரிஷபதேவர் பிரம்மாவர்த்தம் சென்றார். அங்கு உயர்ந்த பிரம்மரிஷிகளின் பேரவை இருந்தது; குடிமக்களும் கேட்டு கொண்டிருந்தனர். அந்தச் சபையில், ஏற்கனவே பணிவும் அன்பும் பக்தியும் நிறைந்த தம் புதல்வர்களை எதிர்காலத்தில் உலகை சிறப்பாக ஆளும்படி போதித்து இவ்வாறு கூறினார்।
Frequently Asked Questions
Indra’s action arises from envy of Ṛṣabhadeva’s growing glory and authority. Ṛṣabhadeva’s calm smile and immediate restoration of rainfall through yoga-māyā demonstrates that devas are not independent controllers; their powers operate under Bhagavān. The episode teaches divine sovereignty (aiśvarya) and the futility of pride, while also showing the Lord’s protective role toward His subjects.
Nābhi retires to Badarikāśrama and worships Nara-Nārāyaṇa in samādhi with austerity and devotion, culminating in elevation to Vaikuṇṭha. The narrative highlights that kingship is not the final goal; when duties are completed, śāstra supports vānaprastha/renunciation oriented to bhagavad-upāsanā. Nara-Nārāyaṇa represents the Lord’s ascetic, dharma-protecting manifestation, fitting Nābhi’s transition from rule to tapas.
Kavi, Havi, Antarikṣa, Prabuddha, Pippalāyana, Āvirhotra, Drumila, Camasa, and Karabhājana are described as exalted devotees and authorized preachers of Śrīmad-Bhāgavatam. Their importance unfolds later through their teachings (notably in dialogues involving Nārada and Vasudeva), where they articulate mature bhakti philosophy, making them a key transmission line of devotional wisdom.
The chapter states that Ṛṣabhadeva’s eldest son, Bharata, was a great devotee with the best qualities, and the planet (region) became known as Bhārata-varṣa in his honor. The naming signals vaṁśānucarita: sacred history where geography becomes devotional memory, and it prepares for Bharata’s later narrative as a paradigmatic case of spiritual attainment and vigilance.
Ṛṣabhadeva remains fully transcendental yet follows brahmacarya, guru-sevā, marriage, sacrifice, and social regulation to teach the public a workable path. The point is not that ritual and social duty are ultimate, but that when performed under brāhmaṇical guidance and for Viṣṇu’s satisfaction, they purify the heart and mature into bhakti—showing how household life can culminate in perfection rather than bondage.