Adhyaya 11
Jaḍa Bharata Instructs King Rahūgaṇa: The Mind as Bondage and the Two Kṣetrajñas
ரஹூகணன் அரசன் ஜடபரதரை அவமதித்த பின் தாழ்மையடைந்து ஆன்மீக உபதேசம் வேண்டுகிறான். ஜடபரதர் ‘எஜமானன்–அடிமை’ என்ற உடல்-அஹங்கார தர்க்கத்தையும், உடல் இன்ப–துன்பங்களையும் பரமசத்தியிற்கு வெளிப்பட்டவை என மறுக்கிறார். மூன்று குணங்களால் இயங்கும் மனம் கட்டுப்பாடற்ற யானைபோல் புண்ணிய–பாபக் கர்மங்களை விரிவாக்கி கர்மபந்தத்தையும் பல யோனிகளில் பிறப்பு–இறப்பையும் உண்டாக்கும் என விளக்குகிறார். இந்திரியங்கள், பொருள்கள், உடல்–சமூக அடையாளங்கள், பொய்யஹம் ஆகியவை மனத்தின் செயல்க்களம்; எண்ணற்ற மாற்றங்கள் எழினும் அனைத்தும் பகவானின் ஆட்சிக்குள் எனக் கூறுகிறார். இறுதியில் இரண்டு க்ஷேத்ரஜ்ஞர்கள்—ஜீவன் மற்றும் பரமாத்மா (நாராயணன்/வாசுதேவன்)—என்ற தத்துவத்தை நிறுவி, குருசேவையும் பகவானின் திருவடிச் சேவையும் கொண்டு மனத்தை வெல்லுமாறு அறிவுறுத்துகிறார்.
Shlokas
Verse 1
ब्राह्मण उवाच अकोविद: कोविदवादवादान्वदस्यथो नातिविदां वरिष्ठ: । न सूरयो हि व्यवहारमेनंतत्त्वावमर्शेन सहामनन्ति ॥ १ ॥
பிராமணன் (ஜடபரதன்) கூறினான்—ஓ அரசே! நீ அனுபவமற்றவனாக இருந்தும் அனுபவசாலிபோல் வாதாடுகிறாய்; ஆகவே நீ உண்மையில் நிபுணன் அல்ல. உண்மையான ஞானிகள் பரமத் தத்துவத்தை ஆராய்ந்து, ஆண்டவன்‑அடிமை உறவு அல்லது உலகியலான இன்ப‑துன்பம் போன்ற வெளிப்புற நடத்தைகளை இவ்வாறு பேசமாட்டார்கள்।
Verse 2
तथैव राजन्नुरुगार्हमेध-वितानविद्योरुविजृम्भितेषु । न वेदवादेषु हि तत्त्ववाद:प्रायेण शुद्धो नु चकास्ति साधु: ॥ २ ॥
அரசே, ஆண்டவன்-அடிமை, அரசன்-பிரஜை போன்ற உறவுகள் பற்றிய பேச்சுகள் பெரும்பாலும் பொருட்கர்மச் செயல்களின் பேச்சே. வேதங்களின் கர்மகாண்டத்தில் ஈடுபடுவோர் யாகாதி கர்மங்களில் நம்பிக்கை வைக்கின்றனர்; அவர்களுக்கு தத்துவஞானமும் ஆன்மிக முன்னேற்றமும் பொதுவாக வெளிப்படாது।
Verse 3
न तस्य तत्त्वग्रहणाय साक्षाद्वरीयसीरपि वाच: समासन् । स्वप्ने निरुक्त्या गृहमेधिसौख्यंन यस्य हेयानुमितं स्वयं स्यात् ॥ ३ ॥
அவனுக்கு தத்துவத்தை நேரடியாகப் பிடிக்கச் செய்ய மிகச் சிறந்த வேதவாக்குகளும் போதாது. கனவு தானே பொய்யென அறியப்படுவது போல, இல்லற-போகச் சுகம் துச்சமென ஒருவர் தானே உணர்ந்தால், வேதங்களும் நேரடி தத்துவஞானத்தை அளிக்க இயலாது।
Verse 4
यावन्मनो रजसा पूरुषस्यसत्त्वेन वा तमसा वानुरुद्धम् । चेतोभिराकूतिभिरातनोतिनिरङ्कुशं कुशलं चेतरं वा ॥ ४ ॥
ஜீவனின் மனம் ரஜஸ், ஸத்த்வம், தமஸ் எனும் மூன்று குணங்களால் கட்டுப்பட்டிருக்கும் வரை, அது கட்டுப்பாடற்ற யானைபோல் புலன்கள் மற்றும் எண்ணங்களால் புண்ணிய–பாப கர்மங்களை விரிவாக்குகிறது. அதனால் ஜீவன் இன்பம்–துன்பம் அனுபவித்து சம்சாரத்தில் தங்குகிறது।
Verse 5
स वासनात्मा विषयोपरक्तोगुणप्रवाहो विकृत: षोडशात्मा । बिभ्रत्पृथङ्नामभि रूपभेद-मन्तर्बहिष्ट्वं च पुरैस्तनोति ॥ ५ ॥
மனம் வாசனைகளால் நிரம்பி விஷயங்களில் ஈர்க்கப்பட்டு, குணப் பிரவாகத்தால் மாற்றமடைகிறது; பதினாறு தத்துவங்களில் மனமே முதன்மை. அது நாம-ரூப வேறுபாடுகளால் உள்ளும் புறமும் என்ற உணர்வையும் உடல்-நகரத்தையும் விரிக்கிறது; ஆகவே தேவர், மனிதர், மிருகம், பறவை என உயர்வு-தாழ்வு உடல்களில் பிறப்பை ஏற்படுத்துகிறது।
Verse 6
दु:खं सुखं व्यतिरिक्तं च तीव्रंकालोपपन्नं फलमाव्यनक्ति । आलिङ्ग्य मायारचितान्तरात्मास्वदेहिनं संसृतिचक्रकूट: ॥ ६ ॥
மாயையால் உருவான பொருட்மனம் ஜீவாத்மாவை மூடி பல யோனிகளில் இட்டுச் செல்கிறது—இதுவே சம்சாரச் சக்கரம். மனத்தால் காலத்திற்கேற்ற தீவிர இன்ப–துன்பப் பலன்கள் அனுபவிக்கப்படுகின்றன; மயக்கத்தில் மனம் மீண்டும் புண்ணிய–பாப கர்மங்களை உருவாக்கி ஆத்மாவை கட்டுகிறது।
Verse 7
तावानयं व्यवहार: सदावि:क्षेत्रज्ञसाक्ष्यो भवति स्थूलसूक्ष्म: । तस्मान्मनो लिङ्गमदो वदन्तिगुणागुणत्वस्य परावरस्य ॥ ७ ॥
இந்த உலக நடத்தை எப்போதும் க்ஷேத்ரஜ்ஞன் (ஆத்மா) சாட்சியாக இருக்க, ஸ்தூலமும் ஸூக்ஷ்மமும் ஆகிய ரூபங்களில் நிகழ்கிறது. ஆகவே அறிஞர்கள் கூறுவர்—மனமே லிங்கம் (ஸூக்ஷ்ம தேகம்); குண–அகுணத்தின்படி பந்தமும் மோட்சமும் மனத்தாலே உண்டாகும்.
Verse 8
गुणानुरक्तं व्यसनाय जन्तो: क्षेमाय नैर्गुण्यमथो मन: स्यात् । यथा प्रदीपो घृतवर्तिमश्नन् शिखा: सधूमा भजति ह्यन्यदा स्वम् । पदं तथा गुणकर्मानुबद्धं वृत्तीर्मन: श्रयतेऽन्यत्र तत्त्वम् ॥ ८ ॥
மனம் குணங்களில் ஆசை கொண்டு இంద్రிய இன்பத்தில் மூழ்கினால், அது ஜீவனுக்கு துன்பமும் கட்டுப்பாடும் தரும்; ஆனால் மனம் நிர்குணமாகப் பற்றற்றதாக இருந்தால், அதுவே நலனும் மோட்சமும் தரும். விளக்கில் நெய்-திரி முறையாக எரிந்தால் தூய ஒளி விளங்கும்; திரி தவறாக எரிந்தால் புகையும் கருமையும் படியும். அதுபோல, மனம் போகத்தில் லயித்தால் கிளேசம்; போகத்திலிருந்து விலகினால் கிருஷ்ண-சைதன்யத்தின் இயல்பான பிரகாசம் வெளிப்படும்.
Verse 9
एकादशासन्मनसो हि वृत्तय आकूतय: पञ्च धियोऽभिमान: । मात्राणि कर्माणि पुरं च तासां वदन्ति हैकादश वीर भूमी: ॥ ९ ॥
மனத்தின் வೃತ್ತிகள் பதினொன்று—ஐந்து ஆகூதிகள் (சங்கல்பப் போக்குகள்), ஐந்து தீகள் (ஞானேந்திரிய சார்ந்த புத்திகள்) மற்றும் அகங்காரம். வீரனே! சப்தாதி விஷயங்கள், கர்மேந்திரிய செயல்கள், மேலும் தேகம்-சமூகம் முதலிய ‘புரம்’—இவையே மனவೃತ್ತிகளின் செயல்க்களம் என்று அறிஞர்கள் கூறுவர்.
Verse 10
गन्धाकृतिस्पर्शरसश्रवांसि विसर्गरत्यर्त्यभिजल्पशिल्पा: । एकादशं स्वीकरणं ममेति शय्यामहं द्वादशमेक आहु: ॥ १० ॥
சப்தம், ஸ்பரிசம், ரூபம், ரசம், கந்தம்—இவை ஐந்து ஞானேந்திரியங்களின் விஷயங்கள். வாக்கு, பற்றுதல், நடப்பு, மலவிடுதல், மைதுனம்—இவை கர்மேந்திரியங்களின் விஷயங்கள். இதற்கு மேலாக ‘இது என்’—இந்த தேகம் என், சமூகம் என், குடும்பம் என், நாடு என்—என்ற பற்றுக் கருத்தே அகங்கார வೃತ್ತி. சில தத்துவவாதிகள் இதை பன்னிரண்டாம் வೃತ್ತி என்றும், அதன் களம் தேகமே என்றும் கூறுவர்.
Verse 11
द्रव्यस्वभावाशयकर्मकालै- रेकादशामी मनसो विकारा: । सहस्रश: शतश: कोटिशश्च क्षेत्रज्ञतो न मिथो न स्वत: स्यु: ॥ ११ ॥
திரவியம், ஸ்வபாவம், ஆசயம் (மூல காரணம்), கர்மம், காலம் முதலிய பௌதிக காரணங்களால் மனத்தின் இந்த பதினொன்று விகாரங்கள் கலங்குகின்றன. அந்தக் கலக்கத்தால் அவை நூறுகளாக, ஆயிரங்களாக, கோடிகளாக மாற்றமடைகின்றன; ஆனால் இம்மாற்றங்கள் தானாகவும், பரஸ்பரச் சேர்க்கையாலும் நிகழ்வதில்லை. அனைத்தும் பரமாத்மா—பகவானின் ஆணை மற்றும் கட்டுப்பாட்டின்கீழே நடைபெறுகின்றன.
Verse 12
क्षेत्रज्ञ एता मनसो विभूती- र्जीवस्य मायारचितस्य नित्या: । आविर्हिता: क्वापि तिरोहिताश्च शुद्धो विचष्टे ह्यविशुद्धकर्तु: ॥ १२ ॥
கிருஷ்ண சிந்தனை இன்றிய ஜீவனின் மனத்தில் வெளிப்புற மாயை உருவாக்கிய பல எண்ணங்களும் செயல்களும் ஆதிகாலம் முதல் உள்ளன. அவை விழிப்பிலும் கனவிலும் வெளிப்படும்; ஆழ்நித்திரை அல்லது சமாதியில் மறையும். ஜீவன்முக்தன் அவற்றைத் தெளிவாகக் காண்கிறான்.
Verse 13
क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुष: पुराण: साक्षात्स्वयंज्योतिरज: परेश: । नारायणो भगवान् वासुदेव: स्वमाययाऽऽत्मन्यवधीयमान: ॥ १३ ॥ यथानिल: स्थावरजङ्गमाना- मात्मस्वरूपेण निविष्ट ईशेत् । एवं परो भगवान् वासुदेव: क्षेत्रज्ञ आत्मेदमनुप्रविष्ट: ॥ १४ ॥
க்ஷேத்ரஜ்ஞ ஆத்மா ஆதிபுருஷன், தன்னொளியால் பிரகாசிப்பவன், பிறவியற்ற பரமேஸ்வரன். அவனே பகவான் நாராயணன், வாசுதேவன்; தன் சக்தியால் எல்லா ஜீவர்களின் இதயத்திலும் உறைகிறான்.
Verse 14
क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुष: पुराण: साक्षात्स्वयंज्योतिरज: परेश: । नारायणो भगवान् वासुदेव: स्वमाययाऽऽत्मन्यवधीयमान: ॥ १३ ॥ यथानिल: स्थावरजङ्गमाना- मात्मस्वरूपेण निविष्ट ईशेत् । एवं परो भगवान् वासुदेव: क्षेत्रज्ञ आत्मेदमनुप्रविष्ट: ॥ १४ ॥
எப்படி காற்று அசையும்-அசையாத எல்லா உடல்களிலும் தன் இயல்பால் புகுந்து அவற்றை இயக்கி ஆளுகிறதோ, அதுபோல பரம்பகவான் வாசுதேவன் க்ஷேத்ரஜ்ஞ-ஆத்மாவாக எல்லா உடல்களிலும் புகுந்து அவற்றை கட்டுப்படுத்துகிறான்.
Verse 15
न यावदेतां तनुभृन्नरेन्द्र विधूय मायां वयुनोदयेन । विमुक्तसङ्गो जितषट्सपत्नो वेदात्मतत्त्वं भ्रमतीह तावत् ॥ १५ ॥
அரசே ராகூகணா! உடலோடு இருப்பவன் விவேக ஞானம் உதயமாகி மாயையை அகற்றி, பற்றிலிருந்து விடுபட்டு, ஆறு பகைவர்களை வென்று, ஆத்மத் தத்துவத்தை அறியும்வரை, இவ்வுலகில் பல இடங்களிலும் பல யோனிகளிலும் அலைந்து திரிகிறான்.
Verse 16
न यावदेतन्मन आत्मलिङ्गं संसारतापावपनं जनस्य । यच्छोकमोहामयरागलोभ- वैरानुबन्धं ममतां विधत्ते ॥ १६ ॥
மனமே ஜீவனின் ஆத்ம-அடையாளம் (உபாதி) என்றும், சம்சாரத் துன்பங்களின் மூலக் காரணம் என்றும் ஆகும். இதை அறியாதவரை ஜீவன் உடல் துயரத்தை அனுபவித்து பல நிலைகளில் அலைகிறான்; ஏனெனில் மனம் சோகம், மயக்கம், நோய், ஆசை, பேராசை, பகை ஆகியவற்றால் பாதிக்கப்பட்டு பந்தமும் பொய்ம்மமதையும் உருவாக்குகிறது.
Verse 17
भ्रातृव्यमेनं तददभ्रवीर्य- मुपेक्षयाध्येधितमप्रमत्त: । गुरोर्हरेश्चरणोपासनास्त्रो जहि व्यलीकं स्वयमात्ममोषम् ॥ १७ ॥
இந்த அடங்காத மனமே ஜீவனுக்குப் பெரும் பகை. இதை அலட்சியம் செய்தாலோ வாய்ப்பு கொடுத்தாலோ அது மேலும் வலுப்பெற்று வெற்றி பெறும்; உண்மையல்லாதபோதும் வலிமைமிக்கது, ஆத்மாவின் இயல்பை மறைக்கிறது. அரசே, குருவின் மற்றும் ஸ்ரீஹரியின் தாமரைத் திருவடிச் சேவை எனும் ஆயுதத்தால் கவனமாக மனத்தை வெல்லுங்கள்।
Frequently Asked Questions
He rejects it because such roles are grounded in bodily designation and social convention, not in ātma-tattva. From the standpoint of the Absolute Truth, pain/pleasure and hierarchy belong to the field of guṇa and karma; the realized person speaks from the level of the self and Bhagavān’s presence, not from temporary material relations.
When the mind is attached to sense enjoyment and shaped by lust and anger, it manufactures karma and compels the jīva into repeated bodies. When the same mind becomes detached from enjoyment and aligned with Kṛṣṇa consciousness—through devotion and disciplined attention—it ceases producing binding desires and becomes an instrument for realization, thus functioning as the cause of liberation.
They are (1) the individual living entity (jīva), the knower of a particular body/field, and (2) the Supreme Personality of Godhead as Paramātmā/Nārāyaṇa/Vāsudeva, the all-pervading knower and controller present within all bodies. The chapter stresses the Lord’s self-effulgence, freedom from material change, and governance of all beings.
Jaḍa Bharata prescribes conquering the mind by the ‘weapon’ of service to the lotus feet of the spiritual master and the Supreme Personality of Godhead. The emphasis is careful, sustained guru-bhakti: devotion that disciplines attention, dissolves false ego, and reorients desire away from sense objects toward Bhagavān.