Adhyaya 16
Vibhūti-yoga in the Bhāgavata: The Lord’s Manifest Opulences and the Discipline of Control
பரமாத்மாவாக இறைவன் மறைந்து நிற்கும் நிலையைக் குறித்து உத்தவனின் ஆழ்ந்த வினா இவ்வத்யாயத்தில் தொடர்கிறது. உத்தவன் ஸ்ரீகிருஷ்ணனை ஆதியுமில்லா அந்தமுமில்லா, எல்லா உயிர்களின் உயிரெனப் புகழ்ந்து, பக்தியால் பெறப்படும் சித்திகள் மற்றும் முனிவர்கள் வழிபடும் பல தெய்வீக ரூபங்களை அறிய வேண்டுகிறான். பகவான் குருக்ஷேத்திரத்தில் அர்ஜுனன் கேட்ட முன்னைய கேள்வியை நினைவூட்டி, கீதா மரபின் ‘விபூதி’ போதனையுடன் தொடர்ச்சியை நிறுவுகிறார். பின்னர் வேதங்கள், சந்தங்கள், தேவர்கள், ரிஷிகள், அரசர்கள், திவ்ய உயிர்கள், இயற்கை சக்திகள், காலப் பிரிவுகள், நற்குணங்கள், தத்துவங்கள் ஆகியவற்றில் எது உச்சம், அழகு, வலிமை, தூய்மை எனத் தோன்றுகிறதோ அது அனைத்தும் தமது ஐஸ்வர்ய விரிவே எனக் கூறுகிறார். இறுதியில் தூய புத்தியால் வாக்கு, மனம், பிராணன், இந்திரியங்களை அடக்குமாறு உபதேசிக்கிறார்; கட்டுப்பாடு இல்லையெனில் விரத-தபங்கள் சுடாத குடத்தில் நீர் ஒழுகுவது போல கசியும். ‘எல்லாம் அவன் விபூதி’ என்ற ஞானத்திலிருந்து ‘ஆகவே கட்டுப்பாடும் சரணாகதியும்’ என்ற சாதனைக்குத் தள்ளும் अध्यாயம் இது.
Shlokas
Verse 1
श्रीउद्धव उवाच त्वं ब्रह्म परमं साक्षादनाद्यन्तमपावृतम् । सर्वेषामपि भावानां त्राणस्थित्यप्ययोद्भव: ॥ १ ॥
ஸ்ரீ உத்தவர் கூறினார்—என் ஆண்டவா! நீர் சாக்ஷாத் பரப்ரஹ்மம்; ஆதியும் அந்தமும் அற்றவர், எதாலும் கட்டுப்படாதவர். எல்லாப் பொருள்களின் காப்பும் நிலைநிறுத்தலும் அழிவும் தோற்றமும் நீரே.
Verse 2
उच्चावचेषु भूतेषु दुर्ज्ञेयमकृतात्मभि: । उपासते त्वां भगवन् याथातथ्येन ब्राह्मणा: ॥ २ ॥
பகவனே! உயர்ந்ததும் தாழ்ந்ததும் ஆகிய எல்லா படைப்புகளிலும் நீர் இருப்பதை அசுத்த மனத்தோர்க்கு அறிதல் கடினம்; ஆனால் வேதாந்தத் தத்துவத்தை அறிந்த பிராமணர்கள் உண்மையாய் உம்மை வழிபடுகின்றனர்।
Verse 3
येषु येषु च भूतेषु भक्त्या त्वां परमर्षय: । उपासीना: प्रपद्यन्ते संसिद्धिं तद् वदस्व मे ॥ ३ ॥
பெருமுனிவர்கள் பக்தியுடன் உமது எந்த எந்த ரூபங்களை வழிபடுகிறார்களோ, அந்த வழிபாட்டால் அவர்கள் பெறும் சித்திகளை எனக்குச் சொல்லுங்கள்; மேலும் அவர்கள் உமது எந்த ரூபங்களை ஆராதிக்கிறார்கள் என்பதையும் அருளுங்கள்।
Verse 4
गूढश्चरसि भूतात्मा भूतानां भूतभावन । न त्वां पश्यन्ति भूतानि पश्यन्तं मोहितानि ते ॥ ४ ॥
ஓ பூதாத்மா, ஓ பூதபாவன! நீர் எல்லா உயிர்களிலும் மறைந்து உலாவுகிறீர்; நீர் அவர்களைப் பார்க்கிறீர், ஆனால் உமது மாயையால் மயங்கிய உயிர்கள் உம்மைக் காண இயலாது।
Verse 5
या: काश्च भूमौ दिवि वै रसायां विभूतयो दिक्षु महाविभूते । ता मह्यमाख्याह्यनुभावितास्ते नमामि ते तीर्थपदाङ्घ्रिपद्मम् ॥ ५ ॥
ஓ மகா வல்லமை உடைய ஆண்டவனே! பூமியில், விண்ணில், பாதாளத்தில் மற்றும் எல்லாத் திசைகளிலும் நீ வெளிப்படுத்தும் எண்ணற்ற விபூதிகளை எனக்கு விளக்கி அருள்வாயாக. எல்லாத் தீர்த்தங்களின் அடைக்கலமான உன் தாமரைத் திருவடிகளை வணங்குகிறேன்।
Verse 6
श्रीभगवानुवाच एवमेतदहं पृष्ट: प्रश्नं प्रश्नविदां वर । युयुत्सुना विनशने सपत्नैरर्जुनेन वै ॥ ६ ॥
ஸ்ரீபகவான் கூறினார்—வினவத் தெரிந்தவர்களில் சிறந்தவனே! இதுவே உண்மை; முன்பும் என்னிடம் இதே கேள்வி கேட்கப்பட்டது. குருக்ஷேத்திரத்தின் அழிவூட்டும் போர்க்களத்தில், எதிரிகளுடன் போரிட விரும்பிய அர்ஜுனன் என்னிடம் இதே கேள்வியை கேட்டான்।
Verse 7
ज्ञात्वा ज्ञातिवधं गर्ह्यमधर्मं राज्यहेतुकम् । ततो निवृत्तो हन्ताहं हतोऽयमिति लौकिक: ॥ ७ ॥
குருக்ஷேத்திரத்தில் அர்ஜுனன், உறவினரை கொல்வது அருவருப்பானதும் அதர்மமானதும், அரசை பெறும் ஆசையால் மட்டுமே தூண்டப்படுவதுமென எண்ணினான். ஆகவே அவன் போரிலிருந்து விலகி, “நான் உறவினரின் கொலையாளி ஆவேன்; அவர்கள் அழிவார்கள்” என்று நினைத்தான். இவ்வாறு அவன் உலகியலான மனநிலையால் துன்புற்றான்।
Verse 8
स तदा पुरुषव्याघ्रो युक्त्या मे प्रतिबोधित: । अभ्यभाषत मामेवं यथा त्वं रणमूर्धनि ॥ ८ ॥
அப்போது மனிதர்களில் புலியான அர்ஜுனனை நான் நியாயமான தர்க்கங்களால் தெளிவுபடுத்தினேன். போரின் முன்னணியில் அவன், நீ இப்போது கேட்பதுபோலவே, என்னிடம் கேள்விகளை எழுப்பினான்।
Verse 9
अहमात्मोद्धवामीषां भूतानां सुहृदीश्वर: । अहं सर्वाणि भूतानि तेषां स्थित्युद्भवाप्यय: ॥ ९ ॥
என் அன்பு உத்தவா! நான் எல்லா உயிர்களினதும் பரமாத்மா; ஆகவே இயல்பாகவே அவர்களின் நல்வாழ்வை நாடும் நண்பனும் உச்சக் கட்டுப்படுத்துபவனும் நான். எல்லா உயிர்களுக்கும் படைப்பு, நிலைபேறு, அழிவு ஆகியவற்றின் காரணமும் நானே; எனவே நான் அவர்களிலிருந்து வேறல்ல.
Verse 10
अहं गतिर्गतिमतां काल: कलयतामहम् । गुणानां चाप्यहं साम्यं गुणिन्यौत्पत्तिको गुण: ॥ १० ॥
முன்னேற்றம் நாடுவோரின் பரம இலக்கு நானே; கட்டுப்பாடு செலுத்துவோரில் காலம் நானே. குணங்களில் சமநிலை நானே; புண்ணியர்களில் இயல்பான நற்குணம் நானே.
Verse 11
गुणिनामप्यहं सूत्रं महतां च महानहम् । सूक्ष्माणामप्यहं जीवो दुर्जयानामहं मन: ॥ ११ ॥
குணம் உடையவற்றில் நான் இயற்கையின் முதற்சூத்திரம்; மகத்தானவற்றில் நான் மகத்-தத்துவம். நுண்ணியவற்றில் நான் ஜீவாத்மா; வெல்லக் கடினமானவற்றில் நான் மனம்.
Verse 12
हिरण्यगर्भो वेदानां मन्त्राणां प्रणवस्त्रिवृत् । अक्षराणामकारोऽस्मि पदानिच्छन्दसामहम् ॥ १२ ॥
வேதங்களில் நான் அவற்றின் ஆதிகுரு ஹிரண்யகர்பன் (பிரம்மா); மந்திரங்களில் நான் மூன்றெழுத்து பிரணவம் ‘ஓம்’. எழுத்துகளில் நான் ‘அ’; சந்தங்களில் நான் காயத்ரி.
Verse 13
इन्द्रोऽहं सर्वदेवानां वसूनामस्मि हव्यवाट् । आदित्यानामहं विष्णू रुद्राणां नीललोहित: ॥ १३ ॥
அனைத்து தேவர்களிலும் நான் இந்திரன்; வசுக்களில் நான் ஹவ்யவாஹன் (அக்னி). ஆதித்யர்களில் நான் விஷ்ணு; ருத்ரர்களில் நான் நீலலோஹிதன் (சிவன்).
Verse 14
ब्रह्मर्षीणां भृगुरहं राजर्षीणामहं मनु: । देवर्षीणां नारदोऽहं हविर्धान्यस्मि धेनुषु ॥ १४ ॥
பிரம்மரிஷிகளில் நான் ப்ருகு; ராஜரிஷிகளில் நான் மனு. தேவரிஷிகளில் நான் நாரதர்; பசுக்களில் நான் காமதேனு.
Verse 15
सिद्धेश्वराणां कपिल: सुपर्णोऽहं पतत्रिणाम् । प्रजापतीनां दक्षोऽहं पितृणामहमर्यमा ॥ १५ ॥
சித்தர்களில் நான் கபிலன்; பறவைகளில் நான் ஸுபர்ணனான கருடன். பிரஜாபதிகளில் நான் தக்ஷன்; பித்ருக்களில் நான் அர்யமா.
Verse 16
मां विद्ध्युद्धव दैत्यानां प्रह्लादमसुरेश्वरम् । सोमं नक्षत्रौषधीनां धनेशं यक्षरक्षसाम् ॥ १६ ॥
உத்தவா, தைத்யர்களில் என்னை அசுரர்களின் சாது-அதிபதியான பிரஹ்லாத மகாராஜாவாக அறிக. நட்சத்திரங்களிலும் மூலிகைகளிலும் நான் சோமன்—சந்திரன்; யக்ஷ-ராக்ஷஸர்களில் நான் தனாதிபதி குபேரன்.
Verse 17
ऐरावतं गजेन्द्राणां यादसां वरुणं प्रभुम् । तपतां द्युमतां सूर्यं मनुष्याणां च भूपतिम् ॥ १७ ॥
யானை அரசர்களில் நான் ஐராவதன்; நீர்வாழ்வோரில் கடல்களின் அதிபதியான வருணன் நான். வெப்பமும் ஒளியும் தருவனவற்றில் நான் சூரியன்; மனிதர்களில் நான் அரசன்.
Verse 18
उच्चै:श्रवास्तुरङ्गाणां धातूनामस्मि काञ्चनम् । यम: संयमतां चाहम् सर्पाणामस्मि वासुकि: ॥ १८ ॥
குதிரைகளில் நான் உச்சைஶ்ரவா; உலோகங்களில் நான் காஞ்சனம்—தங்கம். அடக்கி தண்டிப்பவர்களில் நான் யமராஜன்; பாம்புகளில் நான் வாசுகி.
Verse 19
नागेन्द्राणामनन्तोऽहं मृगेन्द्र: शृङ्गिदंष्ट्रिणाम् । आश्रमाणामहं तुर्यो वर्णानां प्रथमोऽनघ ॥ १९ ॥
பாவமற்ற உத்தவா, நாகேந்திரர்களில் நான் அனந்ததேவன்; கூரிய கொம்புகள் அல்லது பற்கள் உடைய விலங்குகளில் நான் மிருகராஜன் சிங்கம். ஆசிரமங்களில் நான் நான்காம்—ஸந்நியாச ஆசிரமம்; வர்ணங்களில் நான் முதலாம்—பிராமணன்.
Verse 20
तीर्थानां स्रोतसां गङ्गा समुद्र: सरसामहम् । आयुधानां धनुरहं त्रिपुरघ्नो धनुष्मताम् ॥ २० ॥
தீர்த்தங்களிலும் ஓடும் நீர்நதிகளிலும் நான் புனித கங்கை; நிலைத்த நீர்நிலைகளில் நான் பெருங்கடல். ஆயுதங்களில் நான் வில்; வில் ஏந்துவோரில் திரிபுரஹந்தன் பகவான் சிவன் நான்.
Verse 21
धिष्ण्यानामस्म्यहं मेरुर्गहनानां हिमालय: । वनस्पतीनामश्वत्थ ओषधीनामहं यव: ॥ २१ ॥
வாசஸ்தலங்களில் நான் மேரு மலை; அணுக இயலாத இடங்களில் நான் இமயமலை. மரங்களில் நான் புனித அசுவத்தம்; மூலிகைத் தாவரங்களில் நான் யவம்—தானியத் தாவரம்.
Verse 22
पुरोधसां वसिष्ठोऽहं ब्रह्मिष्ठानां बृहस्पति: । स्कन्दोऽहं सर्वसेनान्यामग्रण्यां भगवानज: ॥ २२ ॥
புரோகிதர்களில் நான் வசிஷ்ட முனி; வேதப் பண்பாட்டில் உயர்நிலையோரில் நான் ப்ருஹஸ்பதி. பெரும் சேனாதிபதிகளில் நான் ஸ்கந்தன் (கார்த்திகேயன்); உயர்ந்த வழியில் முன்னேறுவோரில் நான் பகவான் அஜன்—பிரம்மா.
Verse 23
यज्ञानां ब्रह्मयज्ञोऽहं व्रतानामविहिंसनम् । वाय्वग्न्यर्काम्बुवागात्मा शुचीनामप्यहं शुचि: ॥ २३ ॥
யாகங்களில் நான் பிரம்மயாகம்—வேதப் பயில்; விரதங்களில் நான் அஹிம்சை. தூய்மையாக்குவனவற்றில் நான் காற்று, அக்கினி, சூரியன், நீர், மற்றும் வாக்குரூப ஆத்மா; தூயோரிலும் நான் பரமத் தூய்மை.
Verse 24
योगानामात्मसंरोधो मन्त्रोऽस्मि विजिगीषताम् । आन्वीक्षिकी कौशलानां विकल्प: ख्यातिवादिनाम् ॥ २४ ॥
யோகங்களில் நான் ஆத்மசம்ரோதம்—சமாதி; அதில் ஆத்மா மாயையிலிருந்து முற்றிலும் பிரிகிறது. வெற்றியை நாடுவோரில் நான் நுண்ணிய அரசியல் ஆலோசனை. கூர்ந்த பகுத்தறிவு முறைகளில் நான் ஆன்வீக்ஷிகீ—ஆத்மவித்யை; அதனால் ஆத்மா-பொருள் வேறுபாடு அறியப்படுகிறது. ஊகத் தத்துவவாதிகளில் நான் பார்வை வேறுபாடுகளின் பல்வகைமை.
Verse 25
स्त्रीणां तु शतरूपाहं पुंसां स्वायम्भुवो मनु: । नारायणो मुनीनां च कुमारो ब्रह्मचारिणाम् ॥ २५ ॥
பெண்களில் நான் சதரூபை; ஆண்களில் அவளின் கணவர் ஸ்வாயம்புவ மனு. முனிவர்களில் நான் நாராயணன்; பிரம்மச்சாரிகளில் நான் சனத்குமாரன்.
Verse 26
धर्माणामस्मि संन्यास: क्षेमाणामबहिर्मति: । गुह्यानां सुनृतं मौनं मिथुनानामजस्त्वहम् ॥ २६ ॥
தர்மங்களில் நான் சந்நியாசம்; க்ஷேமங்களில் நான் உள்ளே உறையும் ஆத்மாவின் விழிப்புணர்வு. இரகசியங்களில் நான் இனிய சத்தியவாக்கும் மௌனமும்; ஜோடிகளில் நான் அஜன் (பிரம்மா).
Verse 27
संवत्सरोऽस्म्यनिमिषामृतूनां मधुमाधवौ । मासानां मार्गशीर्षोऽहं नक्षत्राणां तथाभिजित् ॥ २७ ॥
விழிப்புடன் ஓடும் காலச் சுழற்சிகளில் நான் ஆண்டு; பருவங்களில் நான் மதுமாதவம் எனும் வசந்தம். மாதங்களில் நான் மார்கசீர்ஷம்; நட்சத்திரங்களில் நான் புனிதமான அபிஜித்.
Verse 28
अहं युगानां च कृतं धीराणां देवलोऽसित: । द्वैपायनोऽस्मि व्यासानां कवीनां काव्य आत्मवान् ॥ २८ ॥
யுகங்களில் நான் க்ருத (சத்திய) யுகம்; நிலைத்த ஞானிகளுள் நான் தேவலன், அசிதன். வேதங்களைப் பிரித்த வ்யாசர்களுள் நான் கிருஷ்ண த்வைபாயன வேதவ்யாசன்; கவிகளில் நான் ஆத்மவான் காவ்யன் (சுக்ராசார்யன்).
Verse 29
वासुदेवो भगवतां त्वं तु भागवतेष्वहम् । किम्पुरुषाणां हनुमान् विद्याध्राणां सुदर्शन: ॥ २९ ॥
‘பகவான்’ என அழைக்கப்படுவோரில் நான் வாசுதேவன்; பக்தர்களில், ஓ உத்தவா, நீயே என் பிரதிநிதி. கிம்புருஷர்களில் நான் ஹனுமான்; வித்யாதரர்களில் நான் சுதர்சன்.
Verse 30
रत्नानां पद्मरागोऽस्मि पद्मकोश: सुपेशसाम् । कुशोऽस्मि दर्भजातीनां गव्यमाज्यं हवि:ष्वहम् ॥ ३० ॥
ரத்தினங்களில் நான் பத்மராகம் (ரூபி); அழகியவற்றில் நான் தாமரை-கோசம். புல்வகைகளில் நான் புனித குசை; ஹவிகளில் நான் பசுவிலிருந்து பெறும் நெய் முதலியன॥३०॥
Verse 31
व्यवसायिनामहं लक्ष्मी: कितवानां छलग्रह: । तितिक्षास्मि तितिक्षूणां सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ ३१ ॥
முயற்சியாளர்களில் நான் லக்ஷ்மி (செல்வம்); ஏமாற்றுவோரில் நான் சூதாட்டம். பொறுமையாளர்களில் நான் மன்னிப்பு; சத்த்வமுடையோரில் நான் அவர்களின் சத்த்வமே॥३१॥
Verse 32
ओज: सहो बलवतां कर्माहं विद्धि सात्वताम् । सात्वतां नवमूर्तीनामादिमूर्तिरहं परा ॥ ३२ ॥
வலிமையுடையோரில் நான் ஓஜஸ், சஹம்—உடல்-மன வலிமை; என் பக்தர்களான சாத்த்வதர்களின் கர்மம் எனப்படுவது பக்திச் செயல்களே—அதுவும் நானே. சாத்த்வதர் வழிபடும் ஒன்பது மூர்த்திகளில் நான் பரம ஆதிமூர்த்தி வாசுதேவன்॥३२॥
Verse 33
विश्वावसु: पूर्वचित्तिर्गन्धर्वाप्सरसामहम् । भूधराणामहं स्थैर्यं गन्धमात्रमहं भुव: ॥ ३३ ॥
கந்தர்வர்களில் நான் விஸ்வாவசு; அப்ஸரஸ்களில் நான் பூர்வசித்தி. மலைகளில் நான் நிலைத்தன்மை; பூமியில் நான் மணமெனும் சாரம்॥३৩॥
Verse 34
अपां रसश्च परमस्तेजिष्ठानां विभावसु: । प्रभा सूर्येन्दुताराणां शब्दोऽहं नभस: पर: ॥ ३४ ॥
நீரில் நான் பரம ரஸம்—இனிய சுவை; ஒளிமிக்கவற்றில் நான் விபாவசு (சூரியன்). சூரியன், சந்திரன், நட்சத்திரங்களின் பிரபை நான்; ஆகாயத்தில் அதீதமாக ஒலிக்கும் பரம ஒலி நான்॥३४॥
Verse 35
ब्रह्मण्यानां बलिरहं वीराणामहमर्जुन: । भूतानां स्थितिरुत्पत्तिरहं वै प्रतिसङ्क्रम: ॥ ३५ ॥
பிராமணிய தர்மத்தில் நிலைத்தவர்களில் நான் விரோசனன் புதல்வன் பலி மகாராஜன்; வீரர்களில் நான் அர்ஜுனன். எல்லா உயிர்களின் படைப்பு, நிலை, அழிவும் நானே.
Verse 36
गत्युक्त्युत्सर्गोपादानमानन्दस्पर्शलक्षणम् । आस्वादश्रुत्यवघ्राणमहं सर्वेन्द्रियेन्द्रियम् ॥ ३६ ॥
நான் ஐந்து கர்மேந்திரியங்களின்—கால்களின் இயக்கம், வாக்கு, மலவிடுதல், கைகளின் பற்றுதல், உபஸ்தம்—செயல்களும்; ஐந்து ஞானேந்திரியங்களின்—ஸ்பரிசம், பார்வை, சுவை, கேள்வி, மணம்—அனுபவங்களும் நானே. ஒவ்வொரு இந்திரியமும் தன் பொருளை அனுபவிக்கச் செய்யும் சக்தியும் நானே.
Verse 37
पृथिवी वायुराकाश आपो ज्योतिरहं महान् । विकार: पुरुषोऽव्यक्तं रज: सत्त्वं तम: परम् । अहमेतत्प्रसङ्ख्यानं ज्ञानं तत्त्वविनिश्चय: ॥ ३७ ॥
நான் ரூபம், ருசி, மணம், ஸ்பரிசம், ஒலி; அஹங்காரம், மகத்தத்துவம்; பூமி, நீர், தீ, காற்று, ஆகாயம்; ஜீவன், அவ்யக்தப் பிரக்ருதி; சத்த்வம், ரஜஸ், தமஸ் குணங்கள்; மேலும் பரமேஸ்வரனும் நானே. இவற்றின் கணக்கிடல், தனித்த லட்சணங்களின் ஞானம், அதனால் உண்டாகும் உறுதியான தத்துவநிச்சயம்—இதுவும் நானே.
Verse 38
मयेश्वरेण जीवेन गुणेन गुणिना विना । सर्वात्मनापि सर्वेण न भावो विद्यते क्वचित् ॥ ३८ ॥
பரமேஸ்வரனாகிய நான் ஜீவன், இயற்கையின் குணங்கள், மகத்தத்துவம் ஆகியவற்றின் ஆதாரம். ஆகவே நான் அனைத்தும்; என்னை இன்றி எதுவும் எங்கும் இருப்பதில்லை.
Verse 39
सङ्ख्यानं परमाणूनां कालेन क्रियते मया । न तथा मे विभूतीनां सृजतोऽण्डानि कोटिश: ॥ ३९ ॥
காலத்தின் ஓட்டத்தில் நான் பிரபஞ்சத்தின் அணுக்களை எண்ணக்கூடும்; ஆனால் எண்ணற்ற பிரம்மாண்டங்களில் வெளிப்படும் என் ஐஸ்வர்ய விபூதிகளை எண்ண இயலாது.
Verse 40
तेज: श्री: कीर्तिरैश्वर्यं ह्रीस्त्याग: सौभगं भग: । वीर्यं तितिक्षा विज्ञानं यत्र यत्र स मेंऽशक: ॥ ४० ॥
எங்கே எங்கே தேஜஸ், ஸ்ரீ, கீர்த்தி, ஐஸ்வரியம், நாணம், தியாகம், சௌபாக்கியம், பாக்கியம், வீரியம், பொறுமை, ஆன்மிக ஞானம் உள்ளதோ—அவை அனைத்தும் என் ஐஸ்வரியத்தின் விரிவே.
Verse 41
एतास्ते कीर्तिता: सर्वा: सङ्क्षेपेण विभूतय: । मनोविकारा एवैते यथा वाचाभिधीयते ॥ ४१ ॥
இவை அனைத்தும் என் விபூதிகளை நான் உனக்குச் சுருக்கமாக உரைத்தேன்; மேலும் படைப்பின் அதிசயமான பௌதிக அம்சங்களும் மனத்தின் மாற்றங்களே, சூழ்நிலைக்கேற்ப வாக்கால் பலவாறு பெயரிட்டு சொல்லப்படுகின்றன.
Verse 42
वाचं यच्छ मनो यच्छ प्राणान् यच्छेन्द्रियाणि च । आत्मानमात्मना यच्छ न भूय: कल्पसेऽध्वने ॥ ४२ ॥
ஆகையால் பேச்சை அடக்கு, மனத்தை கட்டுப்படுத்து, பிராணவாயுவை வென்று புலன்களை ஒழுங்குபடுத்து; தூய புத்தியால் உன்னை நீயே ஆள்க—அப்பொழுது நீ மீண்டும் சம்சாரப் பாதையில் விழமாட்டாய்.
Verse 43
यो वै वाङ्मनसी सम्यगसंयच्छन् धिया यति: । तस्य व्रतं तपो दानं स्रवत्यामघटाम्बुवत् ॥ ४३ ॥
மேன்மையான புத்தியால் சொல் மற்றும் மனத்தை முழுமையாக அடக்காத யதியின் விரதம், தவம், தானம்—சுடாத மண் குடத்திலிருந்து நீர் ஒழுகுவது போலச் சிதறி விடும்.
Verse 44
तस्माद्वचोमन:प्राणान् नियच्छेन्मत्परायण: । मद्भक्तियुक्तया बुद्ध्या तत: परिसमाप्यते ॥ ४४ ॥
ஆகையால் என்னைச் சரணடைந்தவன் பேச்சு, மனம், பிராணனை கட்டுப்படுத்த வேண்டும்; பின்னர் என் பக்தியால் இணைந்த புத்தியால் வாழ்க்கையின் இலக்கை முழுமையாக நிறைவேற்றுவான்.
Frequently Asked Questions
By invoking Kurukṣetra, Kṛṣṇa frames Uddhava’s inquiry within a recognized śāstric template: the vibhūti teaching that converts abstract theism into perceivable recognition of the Lord’s presence everywhere. The reference also signals that the same Absolute Truth who guided Arjuna through dharma-conflict now guides Uddhava through the subtler task of nirodha—withdrawal from material identification—by learning to see all excellences as rooted in Bhagavān.
The list is not mere poetry or mythology; it is a theological method (upāsanā-sāhitya) teaching that the supreme exemplar within any category points to the category’s source. By recognizing the ‘best’ (śreṣṭha) or governing principle in each domain—Veda, mantra, deity, time, element, virtue, ruler—one learns to trace perception back to āśraya (Kṛṣṇa). This transforms ordinary cognition into devotional discrimination: the world becomes a map of vibhūtis rather than a field of separate enjoyables.
The chapter’s conclusion shows the practical consequence of vibhūti-knowledge: if everything is Kṛṣṇa’s expansion, then the sādhaka must stop dissipating consciousness through uncontrolled talk, restless mind, and unregulated senses. Kṛṣṇa states that without such mastery, vows, austerities, and charity ‘leak away’ like water from an unbaked pot—indicating lack of inner consolidation (saṁskāra). Control is not repression but disciplined offering (yukta-vairāgya) performed in surrender, culminating in bhakti guided by ‘loving devotional intelligence.’