Adhyaya 55
Pradyumna’s Abduction, Mahā-māyā, and the Slaying of Śambara
துவாரகா லீலைத் தொடரில், இந்த அத்தியாயம் பிரத்யும்னன் மூலம் காமதேவன் மீண்டும் நிலைபெற்றதைச் சொல்கிறது. ருத்ரனால் எரிக்கப்பட்ட காமன் வாசுதேவனுள் புகுந்து, வைதர்பி ருக்மிணியின் கர்ப்பத்தில் ஸ்ரீகிருஷ்ணனின் புதல்வனாக பிரத்யும்னனாய் பிறந்தான்—அழகிலும் வீரத்திலும் தந்தைக்கு ஒப்பானவன். விதியால் எதிரியாகிய அசுரன் சம்பரன் பயந்து, குழந்தையை கடத்தி கடலில் எறிகிறான்; ஒரு மீன் அதை விழுங்கி, அந்த மீன் சம்பரனின் சமையலறைக்கு வருகிறது. அங்கே குழந்தை மாயாவதிக்குக் கிடைக்கிறது; நாரதரின் வாக்கால் அவள் காமதேவனின் துணைவி ரதி என வெளிப்படுகிறாள். பிரத்யும்னன் வளர்ந்தபோது தாய்ப்பண்பும் தாம்பத்திய விதியும் மோதும் குழப்பத்தை ரதி அடையாளம் கூறி தீர்க்கிறாள்; பகை மாயைகளை அடக்கும் சத்த்வஜன்ய மகாமாயையை அவனுக்குக் கற்பிக்கிறாள். பிரத்யும்னன் தைத்ய மந்திரமாயைகளை வென்று சம்பரனை வதைத்து, ரதியுடன் துவாரகைக்கு திரும்புகிறான். அரண்மனைப் பெண்கள் அவனை கிருஷ்ணன் என எண்ணுகின்றனர்; ருக்மிணியின் தாயுணர்வும் நாரதரின் உரையும் மூலம் இறுதியில் உண்மை அறியப்பட்டு, யது வம்சத்தின் அடுத்த நிகழ்வுகளுக்கான மேடை அமைக்கப்படுகிறது.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच कामस्तु वासुदेवांशो दग्ध: प्राग् रुद्रमन्युना । देहोपपत्तये भूयस्तमेव प्रत्यपद्यत ॥ १ ॥
ஸ்ரீசுகர் கூறினார்—வாசுதேவனின் அಂசமான காமதேவன், முன்பு ருத்ரனின் கோபத்தால் எரிந்து சாம்பலானான். இப்போது புதிய உடல் பெறுவதற்காக மீண்டும் அதே வாசுதேவனில் ஒன்றினான்।
Verse 2
स एव जातो वैदर्भ्यां कृष्णवीर्यसमुद्भव: । प्रद्युम्न इति विख्यात: सर्वतोऽनवम: पितु: ॥ २ ॥
அவர் வைதர்பியின் கர்ப்பத்தில் ஸ்ரீகிருஷ்ணரின் வீர்யத்தால் பிறந்து ‘பிரத்யும்னன்’ எனப் புகழ்பெற்றார். எந்த விதத்திலும் தந்தையைவிடக் குறையில்லை.
Verse 3
तं शम्बर: कामरूपी हृत्वा तोकमनिर्दशम् । स विदित्वात्मन: शत्रुं प्रास्योदन्वत्यगाद् गृहम् ॥ ३ ॥
விரும்பிய வடிவம் எடுக்கவல்ல அசுரன் ஷம்பரன், பத்து நாட்களும் ஆகாத அந்தக் குழந்தையை கடத்தினான். அவனைத் தன் பகைவர் என அறிந்து கடலில் எறிந்து வீட்டிற்குத் திரும்பினான்.
Verse 4
तं निर्जगार बलवान् मीन: सोऽप्यपरै: सह । वृतो जालेन महता गृहीतो मत्स्यजीविभि: ॥ ४ ॥
ஒரு வலிமையான மீன் அவரை விழுங்கியது. அந்த மீன் மற்ற மீன்களுடன் பெரிய வலையில் சிக்கி மீனவர்களால் பிடிக்கப்பட்டது.
Verse 5
तं शम्बराय कैवर्ता उपाजह्रुरुपायनम् । सूदा महानसं नीत्वावद्यन् सुधितिनाद्भुतम् ॥ ५ ॥
மீனவர்கள் அந்த அதிசய மீனை காணிக்கையாக ஷம்பரனிடம் கொண்டு சென்றனர். அவன் சமையல்காரர்களை சமையலறைக்கு அழைத்து, கசாப்புக் கத்தியால் அதை வெட்டத் தொடங்கச் செய்தான்.
Verse 6
दृष्ट्वा तदुदरे बालं मायावत्यै न्यवेदयन् । नारदोऽकथयत् सर्वं तस्या: शङ्कितचेतस: । बालस्य तत्त्वमुत्पत्तिं मत्स्योदरनिवेशनम् ॥ ६ ॥
மீனின் வயிற்றில் ஆண் குழந்தையைப் பார்த்த சமையல்காரர்கள், அதிசயித்த மாயாவதியிடம் அவனை ஒப்படைத்தனர். அச்சமுற்ற மனத்துடன் இருந்த அவளுக்கு நாரத முனி தோன்றி, குழந்தையின் உண்மை, பிறப்பு, மீன் வயிற்றில் புகுந்த விதம்—அனைத்தையும் விளக்கினார்.
Verse 7
सा च कामस्य वै पत्नी रतिर्नाम यशस्विनी । पत्युर्निर्दग्धदेहस्य देहोत्पत्तिं प्रतीक्षती ॥ ७ ॥ निरूपिता शम्बरेण सा सूदौदनसाधने । कामदेवं शिशुं बुद्ध्वा चक्रे स्नेहं तदार्भके ॥ ८ ॥
மாயாவதி உண்மையில் மன்மதனின் புகழ்பெற்ற மனைவியான ரதி ஆவாள். தன் கணவனின் உடல் எரிந்து சாம்பலானதால், அவர் புதிய உடல் பெறுவதற்காக அவள் காத்திருந்தாள். சம்பராசுரன் அவளை சமையல் வேலைகளில் நியமித்திருந்தான். அந்த குழந்தை உண்மையில் காமதேவன் என்பதை உணர்ந்த மாயாவதி, அக்குழந்தையிடம் அன்பு கொள்ளத் தொடங்கினாள்.
Verse 8
सा च कामस्य वै पत्नी रतिर्नाम यशस्विनी । पत्युर्निर्दग्धदेहस्य देहोत्पत्तिं प्रतीक्षती ॥ ७ ॥ निरूपिता शम्बरेण सा सूदौदनसाधने । कामदेवं शिशुं बुद्ध्वा चक्रे स्नेहं तदार्भके ॥ ८ ॥
மாயாவதி உண்மையில் மன்மதனின் புகழ்பெற்ற மனைவியான ரதி ஆவாள். தன் கணவனின் உடல் எரிந்து சாம்பலானதால், அவர் புதிய உடல் பெறுவதற்காக அவள் காத்திருந்தாள். சம்பராசுரன் அவளை சமையல் வேலைகளில் நியமித்திருந்தான். அந்த குழந்தை உண்மையில் காமதேவன் என்பதை உணர்ந்த மாயாவதி, அக்குழந்தையிடம் அன்பு கொள்ளத் தொடங்கினாள்.
Verse 9
नातिदीर्घेण कालेन स कार्ष्णि रूढयौवन: । जनयामास नारीणां वीक्षन्तीनां च विभ्रमम् ॥ ९ ॥
குறுகிய காலத்திலேயே, கிருஷ்ணரின் மகனான பிரத்யும்னன் முழு இளமையை அடைந்தான். அவனைக் கண்ட பெண்கள் அனைவரும் அவனது அழகில் மயங்கினர்.
Verse 10
सा तं पतिं पद्मदलायतेक्षणं प्रलम्बबाहुं नरलोकसुन्दरम् । सव्रीडहासोत्तभितभ्रुवेक्षती प्रीत्योपतस्थे रतिरङ्ग सौरतै: ॥ १० ॥
மன்னரே, வெட்கம் கலந்த புன்னகையுடனும், உயர்த்திய புருவத்துடனும், ரதி (மாயாவதி) தன் கணவனிடம் காதலை வெளிப்படுத்தும் பல பாவனைகளைக் காட்டினாள். தாமரை இதழ்களைப் போன்ற அகன்ற கண்களையும், நீண்ட கைகளையும் கொண்டவரும், ஆண்களில் மிக அழகானவருமான தன் கணவனை அவள் அன்புடன் அணுகினாள்.
Verse 11
तामह भगवान् कार्ष्णिर्मातस्ते मतिरन्यथा । मातृभावमतिक्रम्य वर्तसे कामिनी यथा ॥ ११ ॥
பகவான் பிரத்யும்னன் அவளிடம் கூறினார், "தாயே, உனது புத்தி மாறிவிட்டது. நீ தாய்க்குரிய உணர்வுகளைக் கடந்து, ஒரு காதலியைப் போல நடந்து கொள்கிறாய்."
Verse 12
रतिरुवाच भवान् नारायणसुत: शम्बरेणहृतो गृहात् । अहं तेऽधिकृता पत्नी रति: कामो भवान् प्रभो ॥ १२ ॥
ரதி கூறினாள்—நீ நாராயணனின் புதல்வன்; சம்பர் உன்னை பெற்றோர் இல்லத்திலிருந்து கடத்தினான். நான் ரதி, உன் முறையான மனைவி, प्रभோ; நீயே காமதேவன்.
Verse 13
एष त्वानिर्दशं सिन्धावक्षिपच्छम्बरोऽसुर: । मत्स्योऽग्रसीत्तदुदरादित: प्राप्तो भवान् प्रभो ॥ १३ ॥
அந்த அசுரன் சம்பர், நீ பத்து நாட்களும் ஆகாதபோது உன்னை கடலில் எறிந்தான். ஒரு மீன் உன்னை விழுங்கியது; அந்த மீனின் வயிற்றிலிருந்தே இங்கே உன்னை மீட்டோம், प्रभோ.
Verse 14
तमिमं जहि दुर्धर्षं दुर्जयं शत्रुमात्मन: । मायाशतविदं तं च मायाभिर्मोहनादिभि: ॥ १४ ॥
இப்போது இந்த அஞ்சாத, வெல்ல முடியாத சம்பர்—உன் பகைவர்—அவனை அழி. அவன் நூறு மாயைகளை அறிந்தாலும், நீ மோகன முதலிய உன் மாயைகளால் அவனை வெல்வாய்.
Verse 15
परीशोचति ते माता कुररीव गतप्रजा । पुत्रस्नेहाकुला दीना विवत्सा गौरिवातुरा ॥ १५ ॥
உன் தாய், மகனை இழந்து குரரீப் பறவை போல அழுது புலம்புகிறாள். பிள்ளை அன்பால் கலங்கித் துன்புற்று, கன்றை இழந்த பசுவைப் போல வேதனைப்படுகிறாள்.
Verse 16
प्रभाष्यैवं ददौ विद्यां प्रद्युम्नाय महात्मने । मायावती महामायां सर्वमायाविनाशिनीम् ॥ १६ ॥
[சுகதேவ கோஸ்வாமி கூறினார்:] இவ்வாறு சொல்லி, மாயாவதி மகாத்மா பிரத்யும்னனுக்கு ‘மஹாமாயா’ எனும் வித்யையை அளித்தாள்; அது எல்லா மயக்க மாயைகளையும் அழிக்கும்.
Verse 17
स च शम्बरमभ्येत्य संयुगाय समाह्वयत् । अविषह्यैस्तमाक्षेपै: क्षिपन् सञ्जनयन् कलिम् ॥ १७ ॥
பிரத்யும்னன் சம்பரனை அணுகி போருக்கு அழைத்தான்; தாங்கமுடியாத கடுஞ்சொற்களால் அவனைத் தூண்டி கலகத்தை எழுப்பினான்।
Verse 18
सोऽधिक्षिप्तो दुर्वाचोभि: पदाहत इवोरग: । निश्चक्राम गदापाणिरमर्षात्ताम्रलोचन: ॥ १८ ॥
அக்கடுஞ்சொற்களால் அவமதிக்கப்பட்ட சம்பரன், காலால் மிதிக்கப்பட்ட பாம்புபோல் சீறினான். கையில் கதையுடன், கோபத்தால் செந்நிறக் கண்களுடன் வெளியே வந்தான்।
Verse 19
गदामाविध्य तरसा प्रद्युम्नाय महात्मने । प्रक्षिप्य व्यनदन्नादं वज्रनिष्पेषनिष्ठुरम् ॥ १९ ॥
சம்பரன் வேகமாக கதையைச் சுழற்றி மகாத்மா பிரத்யும்னன் மீது எறிந்தான்; அது இடி மோதும் போல் கடுமையான ஒலியை எழுப்பியது।
Verse 20
तामापतन्तीं भगवान् प्रद्युम्नो गदया गदाम् । अपास्य शत्रवे क्रुद्ध: प्राहिणोत् स्वगदां नृप ॥ २० ॥
அரசே, சம்பரன் எறிந்த கதையைக் கர்த்தராகிய பிரத்யும்னன் தன் கதையால் தட்டி விலக்கி, பின்னர் கோபத்துடன் பகைவர்மேல் தன் கதையை எறிந்தான்।
Verse 21
स च मायां समाश्रित्य दैतेयीं मयदर्शितम् । मुमुचेऽस्त्रमयं वर्षं कार्ष्णौ वैहायसोऽसुर: ॥ २१ ॥
அசுரன் மயதானவன் கற்றுத்தந்த தைத்ய மாயையைச் சார்ந்து ஆகாயத்தில் தோன்றி, கிருஷ்ணபுத்ரன் மீது ஆயுத மழையைப் பொழிந்தான்।
Verse 22
बाध्यमानोऽस्त्रवर्षेण रौक्मिणेयो महारथ: । सत्त्वात्मिकां महाविद्यां सर्वमायोपमर्दिनीम् ॥ २२ ॥
ஆயுத மழையால் தாக்கப்பட்ட ருக்மிணியின் மைந்தரான மாவீரன் பிரத்யும்னன், அனைத்து மாயைகளையும் அழிக்கவல்ல சத்வ குணமுள்ள மகாவித்யையைப் பயன்படுத்தினான்.
Verse 23
ततो गौह्यकगान्धर्वपैशाचोरगराक्षसी: । प्रायुङ्क्त शतशो दैत्य: कार्ष्णिर्व्यधमयत्स ता: ॥ २३ ॥
பிறகு அந்த அசுரன் குஹ்யகர்கள், கந்தர்வர்கள், பிசாசுகள், பாம்புகள் மற்றும் ராட்சசர்களுக்குரிய நூற்றுக்கணக்கான மாய ஆயுதங்களை ஏவினான்; ஆனால் கிருஷ்ணரின் மைந்தன் அவற்றை அழித்தான்.
Verse 24
निशातमसिमुद्यम्य सकिरीटं सकुण्डलम् । शम्बरस्य शिर: कायात् ताम्रश्मश्र्वोजसाहरत् ॥ २४ ॥
தனது கூர்மையான வாளை உருவி, பிரத்யும்னன் கிரீடம், குண்டலங்கள் மற்றும் செம்பட்டை மீசையுடன் கூடிய சம்பரனின் தலையை உடலிலிருந்து வலிமையுடன் வெட்டி வீழ்த்தினான்.
Verse 25
आकीर्यमाणो दिविजै: स्तुवद्भि: कुसुमोत्करै: । भार्ययाम्बरचारिण्या पुरं नीतो विहायसा ॥ २५ ॥
தேவர்கள் மலர் மாரி பொழிந்து அவரைத் துதிக்க, அவரது மனைவி அவரை ஆகாய மார்க்கமாகத் துவாரகை நகருக்கு அழைத்துச் சென்றாள்.
Verse 26
अन्त:पुरवरं राजन् ललनाशतसङ्कुलम् । विवेश पत्न्या गगनाद् विद्युतेव बलाहक: ॥ २६ ॥
ஓ அரசே! நூற்றுக்கணக்கான அழகியப் பெண்கள் நிறைந்த அந்தப்புரத்தில், மின்னலுடன் கூடிய மேகத்தைப் போல பிரத்யும்னனும் அவன் மனைவியும் வானிலிருந்து இறங்கினர்.
Verse 27
तं दृष्ट्वा जलदश्यामं पीतकौशेयवाससम् । प्रलम्बबाहुं ताम्राक्षं सुस्मितं रुचिराननम् ॥ २७ ॥ स्वलङ्कृतमुखाम्भोजं नीलवक्रालकालिभि: । कृष्णं मत्वा स्त्रियो ह्रीता निलिल्युस्तत्र तत्र ह ॥ २८ ॥
மழைமேக நிறம் கொண்ட கருநீலன், மஞ்சள் பட்டு ஆடை அணிந்தவன், நீண்ட கரங்கள் உடையவன், செம்மை கலந்த கண்கள், இனிய புன்னகையுடன் அழகிய தாமரை முகம் கொண்டவன் என்று அவரைக் கண்ட அரண்மனைப் பெண்கள், நறுமண ஆபரணங்களும் அடர்ந்த நீலச் சுருள் கூந்தலும் அலங்கரித்ததால் அவரை ஸ்ரீகிருஷ்ணன் என எண்ணி வெட்கமுற்று இங்கும் அங்கும் மறைந்தனர்।
Verse 28
तं दृष्ट्वा जलदश्यामं पीतकौशेयवाससम् । प्रलम्बबाहुं ताम्राक्षं सुस्मितं रुचिराननम् ॥ २७ ॥ स्वलङ्कृतमुखाम्भोजं नीलवक्रालकालिभि: । कृष्णं मत्वा स्त्रियो ह्रीता निलिल्युस्तत्र तत्र ह ॥ २८ ॥
மழைமேக நிறம் கொண்ட கருநீலன், மஞ்சள் பட்டு ஆடை, நீண்ட கரங்கள், செம்மை கலந்த கண்கள், இனிய புன்னகையுடன் அழகிய முகம்—இவற்றைக் கண்டு, ஆபரணங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட தாமரை முகமும் அடர்ந்த நீலச் சுருள் கூந்தலும் காரணமாக பெண்கள் அவரை ஸ்ரீகிருஷ்ணன் என எண்ணி வெட்கமுற்று இங்கும் அங்கும் மறைந்தனர்।
Verse 29
अवधार्य शनैरीषद्वैलक्षण्येन योषित: । उपजग्मु: प्रमुदिता: सस्त्रीरत्नं सुविस्मिता: ॥ २९ ॥
அவரின் தோற்றத்தில் கிருஷ்ணனிடமிருந்து சிறு வேறுபாடு இருப்பதை மெதுவாக உணர்ந்த பெண்கள், இவர் பகவான் அல்ல என அறிந்தனர். மகிழ்ச்சியும் வியப்பும் கொண்டு, பெண்களில் ரத்தினமான அவரது துணையுடன் சேர்ந்து, அவர்கள் பிரத்யும்னனை அணுகினர்.
Verse 30
अथ तत्रासितापाङ्गी वैदर्भी वल्गुभाषिणी । अस्मरत् स्वसुतं नष्टं स्नेहस्नुतपयोधरा ॥ ३० ॥
அங்கே கருமை கண்கள் கொண்ட இனிய மொழியுடைய வைதர்பி ருக்மிணி, பிரத்யும்னனைப் பார்த்தவுடன் தன் இழந்த மகனை நினைத்தாள்; பாசத்தால் அவளது மார்பகம் ஈரமடைந்தது.
Verse 31
को न्वयं नरवैदूर्य: कस्य वा कमलेक्षण: । धृत: कया वा जठरे केयं लब्धा त्वनेन वा ॥ ३१ ॥
தாமரை கண்கள் கொண்ட, மனிதர்களில் வைதூர்ய மணிபோல் ஒளிரும் இவர் யார்? இவர் யாருடைய மகன், எந்தப் பெண் இவரை கருவில் தாங்கினாள்? மேலும் இவர் மணந்த இந்தப் பெண் யார்?
Verse 32
मम चाप्यात्मजो नष्टो नीतो य: सूतिकागृहात् । एतत्तुल्यवयोरूपो यदि जीवति कुत्रचित् ॥ ३२ ॥
பிரசவ அறையிலிருந்து கடத்தப்பட்ட என் இழந்த மகன் எங்காவது உயிருடன் இருந்தால், அவன் இந்த இளைஞனைப் போலவே வயதும் உருவமும் உடையவனாக இருப்பான்।
Verse 33
कथं त्वनेन सम्प्राप्तं सारूप्यं शार्ङ्गधन्वन: । आकृत्यावयवैर्गत्या स्वरहासावलोकनै: ॥ ३३ ॥
ஆனால் இந்த இளைஞன் எவ்வாறு சார்ங்கதன்வனான என் ஆண்டவன் ஸ்ரீகிருஷ்ணனை இவ்வளவு ஒத்திருக்கிறான்—உடல் வடிவு, அங்கங்கள், நடை, குரல், புன்னகை, பார்வை எல்லாவற்றிலும்?
Verse 34
स एव वा भवेन्नूनं यो मे गर्भे धृतोऽर्भक: । अमुष्मिन् प्रीतिरधिका वाम: स्फुरति मे भुज: ॥ ३४ ॥
ஆம், நிச்சயமாக இவனே நான் கருவில் தாங்கிய அந்தக் குழந்தை; ஏனெனில் அவன்மேல் எனக்கு மிகுந்த பாசம் பொங்குகிறது, என் இடது கை நடுங்குகிறது।
Verse 35
एवं मीमांसमानायां वैदर्भ्यां देवकीसुत: । देवक्यानकदुन्दुभ्यामुत्तम:श्लोक आगमत् ॥ ३५ ॥
இவ்வாறு எண்ணிக் கொண்டிருந்த வைதர்பி ருக்மிணியிடம், தேவகியின் மகனும் ‘உத்தமஶ்லோக’னுமான பகவான் ஸ்ரீகிருஷ்ணர், தேவகி மற்றும் ஆனகதுந்துபி (வசுதேவர்) உடன் அங்கே வந்தார்।
Verse 36
विज्ञातार्थोऽपि भगवांस्तूष्णीमास जनार्दन: । नारदोऽकथयत् सर्वं शम्बराहरणादिकम् ॥ ३६ ॥
எல்லாம் அறிந்திருந்தும் பகவான் ஜனார்தனன் மௌனமாக இருந்தார்; ஆனால் நாரத முனிவர், ஷம்பரன் குழந்தையை கடத்தியது முதலான அனைத்தையும் விளக்கினார்।
Verse 37
तच्छ्रुत्वा महदाश्चर्यं कृष्णान्त:पुरयोषित: । अभ्यनन्दन् बहूनब्दान् नष्टं मृतमिवागतम् ॥ ३७ ॥
அந்த மாபெரும் அதிசயச் செய்தியைக் கேட்ட கிருஷ்ணரின் அரண்மனைப் பெண்கள் பேரானந்தமடைந்து, பல ஆண்டுகள் காணாமல் போய், மரணத்திலிருந்து வந்ததுபோல் திரும்பிய பிரத்யும்னனை மகிழ்ச்சியுடன் வரவேற்றனர்।
Verse 38
देवकी वसुदेवश्च कृष्णरामौ तथा स्त्रिय: । दम्पती तौ परिष्वज्य रुक्मिणी च ययुर्मुदम् ॥ ३८ ॥
தேவகி, வசுதேவர், கிருஷ்ணர், பலராமர் மற்றும் அரண்மனைப் பெண்கள் அனைவரும்—முக்கியமாக ராணி ருக்மிணி—அந்த இளைய தம்பதியரை அணைத்து மகிழ்ச்சியில் திளைத்தனர்।
Verse 39
नष्टं प्रद्युम्नमायातमाकर्ण्य द्वारकौकस: । अहो मृत इवायातो बालो दिष्ट्येति हाब्रुवन् ॥ ३९ ॥
காணாமல் போன பிரத்யும்னன் வீடு திரும்பினான் என்று கேட்ட த்வாரகை மக்கள், “ஆஹா! விதியின் அருளால் இந்தக் குழந்தை மரணத்திலிருந்து வந்ததுபோல் திரும்பிவந்தான்!” என்று கூறினர்।
Verse 40
यं वै मुहु: पितृसरूपनिजेशभावा- स्तन्मातरो यदभजन् रहरूढभावा: । चित्रं न तत् खलु रमास्पदबिम्बबिम्बे कामे स्मरेऽक्षविषये किमुतान्यनार्य: ॥ ४० ॥
பிரத்யும்னனைத் தாய்மையுடன் நேசிக்க வேண்டிய அரண்மனைப் பெண்கள்கூட, தனிமையில் அவரைத் தங்கள் ஆண்டவனென எண்ணி பரவச ஈர்ப்பை அடைந்தனர்—இதில் வியப்பு இல்லை. ஏனெனில் அவர் தந்தையைப் போலவே இருந்தார்; லக்ஷ்மீபதியான கிருஷ்ணரின் அழகின் பிரதிபலிப்பாக, கண்முன் காமதேவன் போலத் தோன்றினார். அப்படியிருக்க மற்ற பெண்களின் நிலை என்ன சொல்ல!
Frequently Asked Questions
Śambara recognizes Pradyumna as his destined enemy and acts preemptively, a common Purāṇic motif where adharma attempts to thwart providence (daiva). The kidnapping intensifies the theme of poṣaṇa: despite asuric strategy and māyā, the Lord’s lineage is preserved and ultimately triumphs.
The chapter states Kāmadeva—burned by Rudra—merged back into Vāsudeva to obtain a new body, then took birth from Kṛṣṇa as Pradyumna. The point is theological: even forces like desire (kāma) are purified and re-situated when sourced in and serving Vāsudeva, and Pradyumna embodies divine beauty that enchants yet remains under dharma and devotion.
Māyāvatī is Rati, Kāmadeva’s wife, placed in Śambara’s house. Because Pradyumna is Kāmadeva reborn, her conjugal bhāva awakens naturally. The narrative also clarifies dharmic boundaries: Pradyumna initially objects on the assumption of a maternal relationship, and the situation is resolved only after authoritative revelation (Nārada) establishes their true identities.
Mahā-māyā here is a higher mystic science associated with sattva (clarity and divine order) that nullifies lower, tamasic/daityic spells. Śambara’s sorcery—learned from Maya Dānava—relies on bewilderment and aggression, whereas Mahā-māyā functions as superior knowledge/power aligned with the Lord’s will, enabling Pradyumna to counter weapon-showers and illusionary assaults.
Pradyumna is described as a near-perfect reflection of Kṛṣṇa’s form—dark rain-cloud complexion, long arms, lotus face, ornaments—so the women’s initial misrecognition underscores the theological claim that he is ‘in no respect inferior’ in beauty. The episode also illustrates how divine beauty evokes powerful rasa, even requiring contextual knowledge to place emotions within proper relationships.