Adhyaya 18
Pṛthu Mahārāja Milks the Earth (Bhūmi-dugdha) and Organizes Human Settlement
முந்தைய மோதலுக்குப் பின், விளைச்சலை மறைத்ததாகப் ப்ருது மகாராஜா பூமியைத் துரத்துகிறார். இவ்வத்யாயத்தில் பூமிதேவி பணிவுடன் வேண்டுகிறாள்—அரசே, கோபத்தை அடக்கி சாஸ்திரக் காரணத்தை கேளுங்கள்: அதர்ம அரசர்களும் போகத்தில் மூழ்கியவர்களும் தானியத்தை இంద్రிய இன்பத்திற்காகத் தவறாகப் பயன்படுத்தி யஜ்ஞத்தை அலட்சியம் செய்கிறார்கள்; ஆகவே யஜ்ஞார்த்த விதைகளை நான் மறைத்தேன், மீதமிருந்த களஞ்சியமும் சிதைந்தது—ஆசார்யர்கள் கூறிய முறையிலேயே மீட்டெடுக்க வேண்டும். பின்னர் அவள் நடைமுறை வழியைச் சொல்கிறாள்—தகுந்த கன்று, பாத்திரம், பால் கறப்பவர் அமைத்தால், கன்றின் மீது உள்ள பாசத்தால் பூமி ‘பால்’ போல தானியமும் போஷணமும் வழங்கும். ப்ருது ஸ்வாயம்புவ மனுவை கன்றாக வைத்து பூமியை கறக்கிறார்; பிறரும் தத்தம் கன்றும் பாத்திரமும் கொண்டு வேதஞானம், சோமம், மதுபானம், இசை, காவியம், சித்திகள், விஷம், புல், மாமிசம், சாறுகள், கனிமங்கள் முதலிய சாரங்களைப் பெறுகின்றனர்—இயற்கையுடன் ஒழுங்குபடுத்தப்பட்ட பரஸ்பரத் தொடர்பு காட்டப்படுகிறது. திருப்தியடைந்த ப்ருது பூமியை சமப்படுத்தி நீர் தாங்கும் திறனும் விவசாயமும் ஏற்படச் செய்து, கிராமம், நகரம், கோட்டை, மேய்ச்சல் நிலம், சுரங்கம் முதலிய குடியிருப்புகளை அமைத்து ஒழுங்கான நாகரிகத்தை நிறுவுகிறார்; நெருக்கடியிலிருந்து தர்மமயமான செழிப்புக்குக் கதை நகர்கிறது।
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच इत्थं पृथुमभिष्टूय रुषा प्रस्फुरिताधरम् । पुनराहावनिर्भीता संस्तभ्यात्मानमात्मना ॥ १ ॥
மைத்ரேயர் கூறினார்—விதுரரே! இவ்வாறு பூமிதேவி வேண்டுதல் முடித்தபோதும், ப்ருது அரசன் சமாதானமடையவில்லை; கோபத்தால் அவன் உதடுகள் நடுங்கின. பூமி அஞ்சினாலும், தன்னைத் தானே உறுதிப்படுத்தி அரசனை சமாதானப்படுத்த மீண்டும் இவ்வாறு பேசினாள்.
Verse 2
सन्नियच्छाभिभो मन्युं निबोध श्रावितं च मे । सर्वत: सारमादत्ते यथा मधुकरो बुध: ॥ २ ॥
ஓ ஆண்டவனே! தயை செய்து உமது கோபத்தை முழுதும் அடக்கி, நான் சொல்லும் விண்ணப்பத்தை பொறுமையுடன் கேளுங்கள். நான் ஏழையாயினும், அறிவாளர் எங்கிருந்தும் சாரத்தை எடுத்துக் கொள்கிறார்; வண்டு ஒவ்வொரு மலரிலிருந்தும் தேனைச் சேகரிப்பதுபோல்.
Verse 3
अस्मिँल्लोकेऽथवामुष्मिन्मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभि: । दृष्टा योगा: प्रयुक्ताश्च पुंसां श्रेय:प्रसिद्धये ॥ ३ ॥
இந்த உலகிலும் அடுத்த உலகிலும் மனிதரின் நலன் நிலைபெறத் தத்துவம் கண்ட முனிவர்கள் பல யோக முறைகளை அறிந்து, நடைமுறைப்படுத்துமாறு விதித்துள்ளனர்; அவை பொதுமக்களின் உயர்விற்கே உதவும்.
Verse 4
तानातिष्ठति य: सम्यगुपायान् पूर्वदर्शितान् । अवर: श्रद्धयोपेत उपेयान् विन्दतेऽञ्जसा ॥ ४ ॥
முன்னோர் மகரிஷிகள் காட்டிய முறைகளை நம்பிக்கையுடன் முறையாகப் பின்பற்றுபவன், தாழ்ந்த நிலையிலிருந்தாலும் விரும்பிய பலன்களை எளிதில் அடைகிறான்।
Verse 5
ताननादृत्य योऽविद्वानर्थानारभते स्वयम् । तस्य व्यभिचरन्त्यर्था आरब्धाश्च पुन: पुन: ॥ ५ ॥
மகரிஷிகளின் குறையற்ற வழிகாட்டுதலை மதிக்காமல், அறியாமையால் மனக்கற்பனையில் தன் வழிகளை அமைப்பவன், அவன் முயற்சிகள் மீண்டும் மீண்டும் தோல்வியடையும்।
Verse 6
पुरा सृष्टा ह्योषधयो ब्रह्मणा या विशाम्पते । भुज्यमाना मया दृष्टा असद्भिरधृतव्रतै: ॥ ६ ॥
அரசே, முன்பு பிரம்மா படைத்த விதைகள், வேர்கள், மூலிகைகள், தானியங்கள் இப்போது பக்தியும் ஆன்மீக உணர்வும் இல்லாத அசதர்களால் உபயோகிக்கப்படுகின்றன என்று நான் காண்கிறேன்।
Verse 7
अपालितानादृता च भवद्भिर्लोकपालकै: । चोरीभूतेऽथ लोकेऽहं यज्ञार्थेऽग्रसमोषधी: ॥ ७ ॥
அரசே, உலகைக் காக்கும் அரசர்களால் நான் முறையாகப் பாதுகாக்கப்படவில்லை; இంద్రிய இன்பத்திற்காக தானியங்களைப் பயன்படுத்தி மக்கள் திருடர்களாக மாறினர், அவர்களுக்கு தண்டனையும் இல்லை. ஆகவே யாகத்திற்கான விதைகளை நான் மறைத்தேன்।
Verse 8
नूनं ता वीरुध: क्षीणा मयि कालेन भूयसा । तत्र योगेन दृष्टेन भवानादातुमर्हति ॥ ८ ॥
நீண்ட காலம் சேமிக்கப்பட்டதால் எனக்குள் உள்ள தானிய விதைகள் நிச்சயமாகச் சிதைந்துள்ளன; ஆகவே சாஸ்திரமும் ஆசார்யர்களும் கூறிய முறையின்படி உடனே அவற்றை எடுக்க ஏற்பாடு செய்யுங்கள்।
Verse 9
वत्सं कल्पय मे वीर येनाहं वत्सला तव । धोक्ष्ये क्षीरमयान्कामाननुरूपं च दोहनम् ॥ ९ ॥ दोग्धारं च महाबाहो भूतानां भूतभावन । अन्नमीप्सितमूर्जस्वद्भगवान् वाञ्छते यदि ॥ १० ॥
ஓ வீரனே, உயிர்களைப் பேணுபவனே! எல்லோருக்கும் தானியம் அளித்து துயர் நீக்கவும், என்னிடமிருந்து பால் கறக்கவும் விரும்பினால், அதற்கேற்ற கன்றையும், பால் வைக்கப் பாத்திரத்தையும், கறப்பவரையும் ஏற்பாடு செய். நான் கன்றின்மேல் வாத்ஸல்யமுடையவள்; உன் விருப்பம் நிறைவேறும்.
Verse 10
वत्सं कल्पय मे वीर येनाहं वत्सला तव । धोक्ष्ये क्षीरमयान्कामाननुरूपं च दोहनम् ॥ ९ ॥ दोग्धारं च महाबाहो भूतानां भूतभावन । अन्नमीप्सितमूर्जस्वद्भगवान् वाञ्छते यदि ॥ १० ॥
ஓ மகாபாகுவே, உயிர்களை வளர்ப்பவனே! பகவானின் விருப்பத்தின்படி உயிர்களின் நலனுக்காக வலமளிக்கும் அன்னம் வேண்டுமெனில், கறப்பவரை ஏற்பாடு செய்; உரிய கறப்பால் அனைவரும் போஷிக்கப்படுவர்.
Verse 11
समां च कुरु मां राजन्देववृष्टं यथा पय: । अपर्तावपि भद्रं ते उपावर्तेत मे विभो ॥ ११ ॥
அரசே, என்னை சமமாக்குவாய்; இந்திரனின் மழை நீர் பால் போல நிலத்தில் தங்கி நிற்கும். மழைக்காலம் முடிந்தபின்பும் ஈரம் நிலைக்கும்; அது உனக்கு நன்மை தரும்.
Verse 12
इति प्रियं हितं वाक्यं भुव आदाय भूपति: । वत्सं कृत्वा मनुं पाणावदुहत्सकलौषधी: ॥ १२ ॥
பூமியின் இனிய நலவாக்கை கேட்ட அரசன் அதை ஏற்றான். பின்னர் ஸ்வாயம்புவ மனுவை கன்றாக மாற்றி, பூமி-பசுவிடமிருந்து தன் குவிந்த கரங்களில் எல்லா மூலிகைகளையும் தானியங்களையும் கறந்தான்.
Verse 13
तथापरे च सर्वत्र सारमाददते बुधा: । ततोऽन्ये च यथाकामं दुदुहु: पृथुभाविताम् ॥ १३ ॥
அவ்வாறே மற்ற அறிவாளிகளும் எங்கெங்கும் இருந்து பூமியின் சாரத்தை எடுத்தனர். பின்னர் ப்ருது செய்ததை முன்மாதிரியாகக் கொண்டு, அனைவரும் தம் விருப்பத்திற்கேற்ப பூமியிடமிருந்து வேண்டியதை கறந்தனர்.
Verse 14
ऋषयो दुदुहुर्देवीमिन्द्रियेष्वथ सत्तम । वत्सं बृहस्पतिं कृत्वा पयश्छन्दोमयं शुचि ॥ १४ ॥
ஓ சிறந்தவரே! ரிஷிகள் ப்ருஹஸ்பதியை கன்றாகக் கொண்டு, இந்திரியங்களைப் பாத்திரமாக்கி, சந்தஸ்மயமான தூய வேதஞானப் பாலைப் பிழிந்து, வாக்கு, மனம், செவி ஆகியவற்றைத் தூய்மையாக்கினர்।
Verse 15
कृत्वा वत्सं सुरगणा इन्द्रं सोममदूदुहन् । हिरण्मयेन पात्रेण वीर्यमोजो बलं पय: ॥ १५ ॥
தேவர்கள் இந்திரனை கன்றாகக் கொண்டு, பொன் பாத்திரத்தில் பூமியிலிருந்து சோமரூப அமிர்தத்துக்கு ஒப்பான பாலைப் பிழிந்தனர்; அதனால் அவர்களின் வீரியம், ஓஜஸ், பலம் பெருகின।
Verse 16
दैतेया दानवा वत्सं प्रह्लादमसुरर्षभम् । विधायादूदुहन् क्षीरमय:पात्रे सुरासवम् ॥ १६ ॥
திதியின் புதல்வர்களான தைத்யர், தானவர்கள் அசுரகுலச் சிறந்த பிரஹ்லாதனை கன்றாகக் கொண்டு, இரும்புப் பாத்திரத்தில் பூமியிலிருந்து பலவகை சுரா-ஆசவ (மதுபான) பாலைப் பிழிந்தனர்।
Verse 17
गन्धर्वाप्सरसोऽधुक्षन् पात्रे पद्ममये पय: । वत्सं विश्वावसुं कृत्वा गान्धर्वं मधु सौभगम् ॥ १७ ॥
கந்தர்வரும் அப்சரஸ்களும் விஸ்வாவஸுவை கன்றாகக் கொண்டு, தாமரைப் பாத்திரத்தில் பாலைப் பிழிந்தனர்; அந்தப் பால் காந்தர்வக் கலையின் இனிய இசையும் அழகும், சௌபாக்யமும் ஆகிய வடிவமாயிற்று।
Verse 18
वत्सेन पितरोऽर्यम्णा कव्यं क्षीरमधुक्षत । आमपात्रे महाभागा: श्रद्धया श्राद्धदेवता: ॥ १८ ॥
சிராத்த தேவதைகளான பித்ருலோக வாசிகள் அர்யமாவை கன்றாகக் கொண்டு, சுடாத மண் பாத்திரத்தில் பக்தியுடன் கவ்யம்—பித்ருக்களுக்கு அர்ப்பணிக்கும் அன்னம்—எனும் பாலைப் பிழிந்தனர்।
Verse 19
प्रकल्प्य वत्सं कपिलं सिद्धा: सङ्कल्पनामयीम् । सिद्धिं नभसि विद्यां च ये च विद्याधरादय: ॥ १९ ॥
பின்னர் சித்தலோக சித்தர்களும் வித்யாதரலோக வாசிகளும் மகரிஷி கபிலரை கன்றாக அமைத்து, ஆகாயத்தையே பாத்திரமாகக் கொண்டு அணிமா முதலான சங்கல்பமய யோகசித்திகளைப் பால் போலக் கறந்தனர். வித்யாதரர்கள் வானில் பறக்கும் வித்யையையும் பெற்றனர்।
Verse 20
अन्ये च मायिनो मायामन्तर्धानाद्भुतात्मनाम् । मयं प्रकल्प्य वत्सं ते दुदुहुर्धारणामयीम् ॥ २० ॥
மற்ற மாயாவிகள்—கிம்புருஷலோக வாசிகள்—அந்தர்தானம் முதலான அதிசய மாயைகளுக்காக அசுரன் மயனை கன்றாக அமைத்து, தாரணாமய சித்தியைப் பால் போலக் கறந்தனர்; அதனால் ஒருவர் கண்முன்னே மறைந்து மீண்டும் வேறு ரூபத்தில் தோன்ற முடியும்।
Verse 21
यक्षरक्षांसि भूतानि पिशाचा: पिशिताशना: । भूतेशवत्सा दुदुहु: कपाले क्षतजासवम् ॥ २१ ॥
பின்பு யக்ஷர்கள், ராக்ஷசர்கள், பேய்கள் மற்றும் மாமிசம் உண்ணும் பிசாசுகள், பூதநாத ருத்ரன் (சிவன்) அவரை கன்றாக அமைத்து, கபாலப் பாத்திரத்தில் இரத்தப் பானத்தைப் பால் போலக் கறந்தனர்।
Verse 22
तथाहयो दन्दशूका: सर्पा नागाश्च तक्षकम् । विधाय वत्सं दुदुहुर्बिलपात्रे विषं पय: ॥ २२ ॥
அதன்பின் நாகங்கள், குடை இல்லா பாம்புகள், பெரிய சர்ப்பங்கள், தேள்கள் மற்றும் பிற விஷஜீவர்கள் தக்ஷகனை கன்றாக அமைத்து, பூமியிலிருந்து பால் போல விஷத்தை கறந்து, பாம்பு குழிகளையே பாத்திரமாக வைத்து சேமித்தனர்।
Verse 23
पशवो यवसं क्षीरं वत्सं कृत्वा च गोवृषम् । अरण्यपात्रे चाधुक्षन्मृगेन्द्रेण च दंष्ट्रिण: ॥ २३ ॥ क्रव्यादा: प्राणिन: क्रव्यं दुदुहु: स्वे कलेवरे । सुपर्णवत्सा विहगाश्चरं चाचरमेव च ॥ २४ ॥
மாடுகள் முதலான நால்காலிகள், சிவவாகனமான நந்தி காளையை கன்றாக அமைத்து, காட்டையே பாத்திரமாகக் கொண்டு, பூமியிலிருந்து பால் போல பசும்புல் (யவசம்) கறந்தன. கொம்பும் பல்லும் கொண்ட கொடூர மிருகங்கள் சிங்கத்தை கன்றாக அமைத்து, தங்கள் உடலையே பாத்திரமாகக் கொண்டு மாமிசத்தை கறந்தன. பறவைகள் கருடனை கன்றாக அமைத்து, பூமியிலிருந்து நகரும் பூச்சிகளையும் அசையா தாவர-புல்களையும் கறந்தன।
Verse 24
पशवो यवसं क्षीरं वत्सं कृत्वा च गोवृषम् । अरण्यपात्रे चाधुक्षन्मृगेन्द्रेण च दंष्ट्रिण: ॥ २३ ॥ क्रव्यादा: प्राणिन: क्रव्यं दुदुहु: स्वे कलेवरे । सुपर्णवत्सा विहगाश्चरं चाचरमेव च ॥ २४ ॥
நால்காலிகள் சிவவாகனமான கோவிருஷபனை கன்றாகக் கொண்டு, காட்டையே பாத்திரமாகக் கருதி, பூமியிலிருந்து பசுமையான புல்லை (யவசம்) பால்போல் கறந்தன. கொடுந்தந்தங்களுடைய வேட்டையாடும் மிருகங்கள் சிங்கத்தை கன்றாக்கி, மாம்சத்தை பாலுருவில் பெற்றன. பறவைகள் கருடனை கன்றாக்கி, நகரும் பூச்சிகளும் நிலையான தாவரங்களும் புல்களும் ஆகியவற்றை பூமியிலிருந்து பால்போல் கறந்தன.
Verse 25
वटवत्सा वनस्पतय: पृथग्रसमयं पय: । गिरयो हिमवद्वत्सा नानाधातून् स्वसानुषु ॥ २५ ॥
மரங்கள் ஆலமரத்தை கன்றாகக் கொண்டு, பலவகைச் சுவைமிக்க சாறுகளை பால்போல் கறந்தன. மலைகள் இமயத்தை கன்றாக்கி, தங்கள் சிகரங்களையே பாத்திரமாகக் கொண்டு, பலவகைத் தாதுக்கள் மற்றும் கனிமங்களை பாலுருவில் கறந்தன.
Verse 26
सर्वे स्वमुख्यवत्सेन स्वे स्वे पात्रे पृथक् पय: । सर्वकामदुघां पृथ्वीं दुदुहु: पृथुभाविताम् ॥ २६ ॥
அனைவரும் தத்தம் முதன்மை கன்றின் மூலம் தத்தம் பாத்திரங்களில் தனித்தனியான ‘பால்’—அதாவது தத்தம் உணவு—கறந்தனர். மன்னன் ப்ருது காலத்தில் பூமி ‘சர்வகாமதுகா’ ஆக அரசின் கட்டுப்பாட்டில் இருந்ததால், எல்லா உயிர்களும் தத்தம் தேவைக்கேற்ற உணவினைப் பெற்றன.
Verse 27
एवं पृथ्वादय: पृथ्वीमन्नादा: स्वन्नमात्मन: । दोहवत्सादिभेदेन क्षीरभेदं कुरूद्वह ॥ २७ ॥
குருகுலச் சிறந்த விதுரரே! இவ்வாறு ப்ருது முதலிய உணவால் வாழும் அனைவரும், கறத்தல், கன்று, பாத்திரம் ஆகிய வேறுபாடுகளால் பூமியிலிருந்து ‘பால்’ எனக் குறியிடப்பட்ட தத்தம் உணவுகளை பலவகையாகப் பெற்றனர்.
Verse 28
ततो महीपति: प्रीत: सर्वकामदुघां पृथु: । दुहितृत्वे चकारेमां प्रेम्णा दुहितृवत्सल: ॥ २८ ॥
பின்னர் பூமி எல்லா உயிர்களுக்கும் போதிய உணவை வழங்கி ‘சர்வகாமதுகா’ என விளங்கியதால், மஹீபதி ப்ருது மிகுந்த திருப்தியடைந்தான். மகள்மேல் அன்பு கொண்ட ப்ருது, பூமியைத் தன் மகளாகக் கருதி அன்புடன் அணைத்தான்.
Verse 29
चूर्णयन् स्वधनुष्कोट्या गिरिकूटानि राजराट् । भूमण्डलमिदं वैन्य: प्रायश्चक्रे समं विभु: ॥ २९ ॥
பின்னர் அரசர்க்கரசன் மகாராஜ ப்ருது, தன் வில்லின் முனை வலிமையால் மலைச் சிகரங்களை நொறுக்கி, பூமண்டலத்தின் மேற்பரப்பிலிருந்த கடினமான உயர்தாழ்வுகளைச் சமப்படுத்தினார்; அவரது அருளால் பூமி ஏறத்தாழ சமமானது।
Verse 30
अथास्मिन् भगवान् वैन्य: प्रजानां वृत्तिद: पिता । निवासान् कल्पयां चक्रे तत्र तत्र यथार्हत: ॥ ३० ॥
பின்னர் பகவான் வைன்ய ப்ருது, குடிமக்களுக்கு தந்தைபோல் வாழ்வாதாரமும் அதற்குரிய தொழிலும் அளிப்பதில் ஈடுபட்டார். நிலத்தைச் சமப்படுத்திய பின், ஏற்றதற்கேற்ப இடமிடமாக குடியிருப்புகளை அமைத்தார்।
Verse 31
ग्रामान् पुर: पत्तनानि दुर्गाणि विविधानि च । घोषान् व्रजान् सशिबिरानाकरान् खेटखर्वटान् ॥ ३१ ॥
இவ்வாறு அரசன் பலவகை கிராமங்கள், நகரங்கள், துறைமுகப் பட்டணங்கள் அமைத்து கோட்டைகளையும் கட்டினார்; கோபாலர்களின் குடியிருப்புகள், மிருகங்களுக்கான தொழுவங்கள், அரச முகாமிடங்கள், சுரங்கப் பகுதிகள், வேளாண் நகரங்கள் மற்றும் மலைக் கிராமங்களையும் நிறுவினார்।
Verse 32
प्राक्पृथोरिह नैवैषा पुरग्रामादिकल्पना । यथासुखं वसन्ति स्म तत्र तत्राकुतोभया: ॥ ३२ ॥
அரசன் ப்ருது ஆட்சிக்கு முன் நகரம்-கிராமம் முதலியவற்றுக்கான திட்டமிட்ட அமைப்பு இல்லை. மக்கள் அச்சமின்றி தங்கள் வசதிக்கேற்ப இடமிடமாக வாழ்ந்தனர்; ஆனால் ப்ருது காலத்திலிருந்து நகரங்களுக்கும் கிராமங்களுக்கும் திட்டங்கள் வகுக்கப்பட்டன।
Frequently Asked Questions
Pṛthu’s anger arises from famine-like conditions—earth’s produce is withheld. Bhūmi-devī explains the moral cause: when rulers and people become nondevotees and consume grains for sense gratification, neglecting yajña and dharma, they effectively become thieves of nature’s gifts. Since grains were meant to support sacrifice and regulated living, she concealed seeds to prevent further misuse. The episode teaches that prosperity is not merely a natural accident but a dharma-governed trust.
The earth is portrayed as a cow whose yield depends on the correct relationship: a calf (object of affection), a pot (capacity/discipline), and a milker (qualified agent). Symbolically, it means nature yields abundance when approached through proper adhikāra and śāstric method—regulated extraction, gratitude, and yajña—rather than exploitation. Different beings obtain different ‘milks’ because each has distinct desires and karmic dispositions, yet all depend on the same earth.
Pṛthu Mahārāja uses Svāyambhuva Manu as the calf when milking grains and herbs. Manu represents lawful human order (Manvantara-dharma). The teaching is that human prosperity should be anchored in Manu’s dharmic framework—social regulation, sacrifice, and responsibility—so that the earth’s resources become sustaining rather than corrupting.
The sages, with Bṛhaspati as calf, extract Vedic knowledge to purify speech, mind, and hearing. The ‘pot of senses’ indicates that learning is received through disciplined sense engagement—especially śravaṇa (hearing). When senses are made fit vessels (controlled and sanctified), Vedic wisdom becomes nourishing rather than merely informational.
Leveling the earth enables stable agriculture and water retention after rains, supporting reliable food production. Founding planned settlements—villages, forts, pastures, mining and agricultural towns—shows rājadharma in practice: governance includes infrastructure, land use planning, and equitable livelihood systems. The Bhāgavatam presents civilization-building as sacred service when it protects beings and supports yajña and ethical prosperity.