Home›Vishnu Purana›Amsha 6 - Dissolution & Time›Adhyaya 7›Shloka 71
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 71

अविद्याबीज-निरूपणं, योगस्वरूप-उपदेशः, मूर्तहरिधारणा-समाधि, जनकवंशीय-राजर्षिसंवादः

Devanagari script

समस्तशक्तिरूपाणि तत् करोति जनेश्वर देवतिर्यङ्मनुष्यादिचेष्टावन्ति स्वलीलया

Transliteration

samastaśaktirūpāṇi tat karoti janeśvara devatiryaṅmanuṣyādiceṣṭāvanti svalīlayā

Translation

हे जनेश्वर! स समस्तशक्तिरूपाणि धत्ते, स्वलीलया देवतिर्यङ्मनुष्यादीन् स्वस्वकर्मसु प्रवर्तयति।

Word by Word
समस्तall, entire
समस्त:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम् (neuter, nominative/accusative, plural) — विशेषणम्
शक्तिpower
शक्ति:
Samāsa-aṅga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रातिपदिकम् (feminine stem; compound-member)
रूपाणिforms
रूपाणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम् (neuter, nominative/accusative, plural)
समस्तशक्तिरूपाणिthe forms of all powers
समस्तशक्तिरूपाणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसमस्त + शक्ति + रूप (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (genitive-determinative: 'forms of all powers'); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम्
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् (neuter pronoun, nominative/accusative, singular)
करोतिdoes, makes
करोति:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकारः (present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
जन-ईश्वरO lord of men
जन-ईश्वर:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः ('lord of people'); पुंलिङ्गे, सम्बोधन, एकवचनम् (vocative singular)
देवgod
देव:
Samāsa-aṅga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रातिपदिकम् (compound-member)
तिर्यङ्animal (non-human)
तिर्यङ्:
Samāsa-aṅga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootतिर्यञ्च्/तिर्यङ् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रातिपदिकम् (compound-member; 'animal')
मनुष्यhuman
मनुष्य:
Samāsa-aṅga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रातिपदिकम् (compound-member)
आदिand so on
आदि:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्ययम् (indeclinable) — समुच्चयार्थे/प्रकारसूचकम् ('etc.')
चेष्टाactivity, movement
चेष्टा:
Samāsa-aṅga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootचेष्टा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रातिपदिकम् (compound-member)
वन्तिpossessing
वन्ति:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवत् (प्रत्यय; प्रातिपदिक-निर्माण)
Formवत्-प्रत्ययान्त विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम् (agreeing with 'रूपाणि')
देवतिर्यङ्मनुष्यादिचेष्टावन्तिhaving the activities of gods, animals, humans, etc.
देवतिर्यङ्मनुष्यादिचेष्टावन्ति:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदेव + तिर्यङ् + मनुष्य + आदि + चेष्टा + वत् (प्रातिपदिक)
Formसमाहार-द्वन्द्व/तत्पुरुष-प्रायः समासः (collective determinative: 'having activities of gods, animals, humans, etc.'); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनम्
स्वown
स्व:
Samāsa-aṅga (Compound member/समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formप्रातिपदिकम् (compound-member; reflexive 'own')
लीलयाby (his) play, sport
लीलया:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootलीला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम् (instrumental singular)
स्वलीलयाby his own sport
स्वलीलया:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootस्व + लीला (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः ('own play'); स्त्रीलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्
Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

Characters & Entities
V
Vishnu
D
Devas
H
Humans
A
Animals (Tiryak)

FAQs

It presents Vishnu as the one who manifests as all powers, making every class of beings capable of action and function.

He frames their activity as arising from the Supreme’s inner governance—Vishnu causes their respective movements and roles through His līlā.

Vishnu is affirmed as the supreme sovereign and inner controller whose manifested potencies sustain the cosmos and animate all beings.

←Previous Verse
Next Verse→