Vamana Purana — Saptarishis Seek Uma for Shiva, Shloka 55
The Saptarishis Seek Uma for Shiva: Himavan Grants the Marriage
Devanagari script
अहं यत्तपसात्मानं शोषयामि कृशोदरि बाल्ये ऽपि संयततनुस्तत्तु श्लाघ्यं द्विजन्मनाम्
Transliteration
ahaṃ yattapasātmānaṃ śoṣayāmi kṛśodari bālye 'pi saṃyatatanustattu ślāghyaṃ dvijanmanām
Translation
अहं यत्तपसात्मानं शोषयामि कृशोदरि बाल्ये ऽपि संयततनुस्तत्तु श्लाघ्यं द्विजन्मनाम्
Word by Word
अहम्I
अहम्:
कर्ता (कर्तृकारक)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
यत्that (which)
यत्:
सम्बन्ध (वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक (relative/conjunctive: 'that/which')
तपसाby austerity
तपसा:
करण (करणकारक)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
आत्मानम्(my) self/body
आत्मानम्:
कर्म (कर्मकारक)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
शोषयामिI emaciate/dry up
शोषयामि:
कर्ता (कर्तृकारक)
TypeVerb
Rootशुष् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच् (causative) भावः—शोषयति = 'causes to dry/emaciate'
कृशोदरिO slender-waisted one
कृशोदरि:
सम्बोधन (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकृश-उदरिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; बहुव्रीहिः—कृशम् उदरं यस्याः सा
बाल्येin childhood
बाल्ये:
अधिकरण (अधिकरणकारक)
TypeNoun
Rootबाल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
अपिeven, also
अपि:
सम्बन्ध (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवादार्थक-अव्यय (particle: 'even/also')
संयततनुः(I) with restrained body
संयततनुः:
कर्ता (कर्तृकारक)
TypeAdjective
Rootसंयत-तनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः—संयता तनुः यस्य (controlled-bodied); अहम् इति विशेषणम्
तत्that
तत्:
कर्ता/विषय (वाक्यविषय)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम; 'that (act)'
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
श्लाघ्यम्praiseworthy
श्लाघ्यम्:
विधेय (विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्लाघ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेयविशेषणम् (predicate adjective)
द्विजन्मनाम्of the twice-born (Brahmins etc.)
द्विजन्मनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्वि-जन्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; तत्पुरुषः—द्वे जन्मनी यस्य (ब्राह्मणादि); षष्ठी-सम्बन्धः
Speakers
Unspecified in input; speaker defends/justifies their tapas to a woman addressed as ‘kṛśodari’
Key Themes
Tapas (austerity)Brahmacarya / self-restraintDharma norms for dvijaYouthful discipline
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }