Vamana Purana — Shiva's Kedara Tirtha, Shloka 54
Shiva’s Kedara-Tirtha and the Rise of Mura: From Shaiva Pilgrimage to Vaishnava Theology
Devanagari script
मुरुरुवाच यम प्रजासंयमानन्निवृत्तिं कर्त्तुमर्हसि नो चेत् तवाद्य छित्त्वाहं मूर्धानं पातये भुवि
Transliteration
mururuvāca yama prajāsaṃyamānannivṛttiṃ karttumarhasi no cet tavādya chittvāhaṃ mūrdhānaṃ pātaye bhuvi
Translation
मुरुरुवाच यम प्रजासंयमानन्निवृत्तिं कर्त्तुमर्हसि नो चेत् तवाद्य छित्त्वाहं मूर्धानं पातये भुवि
Word by Word
मुरुःMura
मुरुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
यमO Yama
यम:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्
प्रजा-संयमात्from controlling the subjects
प्रजा-संयमात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक) + संयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रजानां संयमः) + अपादानार्थ पञ्चमी (from the restraint/control)
निवृत्तिम्cessation/withdrawal
निवृत्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
अर्हसिyou ought/are fit
अर्हसि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअर्ह् (धातु)
Formलट्-लकारः (present), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
नोnot
नो:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootनु/न (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negative particle)
चेत्if
चेत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootचेत् (अव्यय)
Formशर्तार्थक-अव्ययम् (conditional particle: if)
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यम-पुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
अद्यtoday/now
अद्य:
Kālādhi karaṇa (कालाधिकरण/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम्
छित्त्वाhaving cut off
छित्त्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootछिद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावः (gerund)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
मूर्धानम्head
मूर्धानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
पातयेI will make (it) fall
पातये:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु) (पातयति-णिच्)
Formलट्-लकारः (present), उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोगः (causative: make fall)
भुविon the ground
भुवि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भूमि)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अधिकरणम्
Speakers
Muru addressing Yama (Dharmarāja)
Primary Deities
Yama(implicit) Vishnu
Key ThemesDharma vs. adharma conflictLimits of coercive powerAsuric hubris and threat against cosmic orderYama’s role as moral governor
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }