Adhyaya 9

स्कन्द उवाच—कालबलप्रभावात् धर्मविपर्यासोऽभवत्। तदा श्रीस्त्रिलोकेभ्यः प्रत्यावर्त्य निवृत्ता, देवलोकाः अपि क्षीणप्रभाः इवाभवन्। अन्नौषधिदुग्धरत्नसुखोपकरणानां क्षयात् दुर्भिक्षं जातं, जनाः विस्थापिताः, क्षुधार्ताः सत्त्वाः पशुवधं कृत्वा मांसभक्षणं चक्रुः; किन्तु केचन सद्धर्मनिष्ठा मुनयः प्राणत्यागेऽपि तादृशं भोजनं न जगृहुḥ। वृद्धर्षयः वेदप्रमाणकं “आपद्धर्मम्” उपदिदिशुः; परन्तु तत्रार्थभ्रान्तिः समजायत—गूढवाक्यानि, अनिर्दिष्टशब्दाः, परोक्षवेदभाषा च यथार्थतो न विविच्य, शब्दशः गृह्यन्ते स्म, येन हिंसात्मकयज्ञविधिः सामान्यीकृतः। “महायाग” इत्यादिषु पशुवधः प्रववृधे, यज्ञशिष्टं भोजनहेतुत्वेनोक्तं, तथा च प्रेरणा धनगृहस्थार्थजीवनरक्षणेषु प्रवृत्ता। ततः सामाजिकधर्मक्षयः, दारिद्र्यविघ्नात् वर्णसंकरः, अधर्मवृद्धिः चाभवत्; अनन्तरं केचन ग्रन्थाः परम्परया तामेव आपत्कालनीतिं प्रमाणतया स्थापयामासुः। दीर्घकालेन देवराजः वासुदेवपूजनात् पुनः श्रीं लेभे; हरिकृपया सद्धर्मः प्रतिष्ठितः, तथापि केचित् प्राचीनं आपद्धर्ममेव प्राधान्येन मन्यन्ते। एवं हिंसात्मकयज्ञप्रसारः आपद्भिः सम्बद्धः, ऐतिहासिकपरिस्थितिजन्यः इति कथानिर्वाहः।