Adhyaya 6

अध्यायः षष्ठः सावर्‍णिना स्कन्दं प्रति प्रश्नेन आरभ्यते—राजा महान् वसुः कथं भूमौ पातालं वा पतितः, तस्य शापमोक्षयोः कारणं किमिति। स्कन्दः पूर्ववृत्तान्तं कथयति—इन्द्रः ‘विश्वजित्’ नाम्ना महायज्ञं, अश्वमेधसदृशं, आरब्धवान्; तत्र बहवः पशवो बद्धाः क्रन्दन्ति। तदा तेजस्विनो मुनयः समागत्य सत्कृताः सन्तो हिंसामिश्रितं कर्म विस्तारं दृष्ट्वा विस्मयकरुणाभ्यां देवान् उपदिशन्ति। ते सनातनधर्मं प्रतिपादयन्ति—अहिंसा परमो धर्मः; वेदस्याभिप्रायः पशुवधः न, किन्तु धर्मस्य ‘चतुष्पाद’ प्रतिष्ठापनम्। रजस्तमसप्रवृत्तं वेदार्थविपर्यासं निन्दन्ति—‘अज’शब्दस्य छागार्थग्रहणं न युक्तम्, बीजौषधाद्यर्थे तस्य तात्पर्यं सम्भवतीति। सात्त्विका देवाः विष्णोः अनुगता एव; तस्य पूजायां अहिंसकयज्ञः सम्यगनुकूल इति च। किन्तु देवा मुनिवचनं न गृह्णन्ति; गर्वक्रोधमोहद्वारैः अधर्मस्य विवराणि वर्धन्ते। तस्मिन्नन्तरे राजोपचारिचरो वसुः आगतः; देवा मुनयश्च तं निर्णेतुं याचन्ते—यज्ञः पशुभिः कर्तव्यः, उत धान्यौषधिभिरिति। देवानां रुचिं ज्ञात्वा वसुः पशुयागमेव समर्थयति; तेन वाग्दोषात् स आकाशात् पतित्वा भूमिं प्रविशति, तथापि नारायणाश्रयात् स्मृतिं धारयति। देवा हिंसाफलभीताः पशून् विमोच्य प्रयान्ति, मुनयः स्वाश्रमं प्रतिनिवर्तन्ते; अध्यायः शास्त्रार्थविवेकस्य, नैतिकयज्ञस्य, अधिकारवाक्यकर्मणः कर्मभारस्य च सावधानोपदेशरूपः।