Adhyaya 11

स्कन्दः कथयति—देवासुराः परस्परं सन्धिं कृत्वा समुद्रमन्थनं कर्तुं समन्वितं प्रयत्नं चक्रुः। सान्त्वनया कृतसमाधानाः ते समुद्रतीरे समागत्य महौषधीन् संगृह्य मन्दरपर्वतं समुद्धर्तुं नेतुं च यतन्ते; किन्तु तस्य अतिगुरुत्वात् मूलबद्धत्वाच्च न शक्नुवन्ति। तदा सङ्कर्षणः आहूतः स एकेनैव श्वाससदृशेन वेगेन पर्वतं मूलात् विचालयित्वा दूरं क्षिपति; ततः गरुडः नियुज्यते, स शीघ्रं मन्दरं समुद्रसमीपं नयति। वासुकिं अमृतभागप्रतिज्ञया आमन्त्रयन्ति; देवासुराः सर्परज्जौ स्थित्वा मन्थनं आरभन्ते, विष्णुः सूक्ष्मतया व्यवस्थां कृत्वा देवान् रक्षति। आधाराभावात् मन्दरः निमज्जति; तदा विष्णुः कूर्मरूपं धृत्वा पर्वतं धारयति, मन्थनं स्थिरीकरोति। घर्षणात् जलचराः पीड्यन्ते, महाशब्दो जगत् पूरयति; वासुकिविषतापयोः वृद्धौ सङ्कर्षणः तं विषवेगं सहते धारयति। अन्ते हलाहल-काळकूटविषं समुद्रात् उद्भूतं सर्वलोकान् त्रासयति; देवाः उमापतिं शरणं यान्ति। हर्यनुज्ञया शिवः विषं हस्ततले आकृष्य पिबति, नीलकण्ठो भवति; अवशिष्टबिन्दवः भूमौ पतिताः सर्प-वृश्चिकैः केषाञ्चनौषधिभिश्च गृह्यन्ते।