Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

एवमुक्त्वा स देवेशो विरराम पितामहः । भर्तृयज्ञोऽपि ताः सर्वाश्चक्रे यज्ञक्रियाः शुभाः

Transliteration

evamuktvā sa deveśo virarāma pitāmahaḥ | bhartṛyajño'pi tāḥ sarvāścakre yajñakriyāḥ śubhāḥ

Translation

एवमुक्त्वा स देवेशः पितामहः विरराम ह । भर्तृयज्ञोऽपि ताः सर्वाः चक्रे यज्ञक्रियाः शुभाः ॥

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्ययम् (adverb: thus)

• उक्त्वा: having spoken
• उक्त्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-कृदन्तम् (gerund): 'having said'

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• देव-ईशः: lord of the gods
• देव-ईशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः ('देवानाम् ईशः'); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• विरराम: ceased/stopped
• विरराम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-रम् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• पितामहः: the Grandfather (Brahmā)
• पितामहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; देवेशस्य विशेषण-रूपेण (apposition)

• भर्तृ-यज्ञः: Bhartṛyajña (a person named)
• भर्तृ-यज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक) + यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः ('भर्तुः यज्ञः'—नाम); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षा-अव्ययम् (also/even)

• ताः: those
• ताः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम्

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (ताः इति)

• चक्रे: performed/did
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• यज्ञ-क्रियाः: sacrificial rites
• यज्ञ-क्रियाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः ('यज्ञस्य क्रियाः'); स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• शुभाः: auspicious
• शुभाः: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (यज्ञक्रियाः इति)

Speaker

Narrator (contextual), with Brahmā mentioned as the one who spoke; exact narrator not explicit in snippet

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Veda-sthāna kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brahmā (Pitāmaha) concludes a proclamation; Bhartṛyajña begins auspicious sacrificial rites with priests, fire-altars, ladles, and offerings in a sanctified precinct.

Characters & Entities

• Brahmā (Pitāmaha)
• Bhartṛyajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine instruction is fulfilled through disciplined yajña (sacrificial duty), showing dharma as action aligned with sacred injunction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Tīrthamāhātmya setting is being praised, but the place-name is not stated in this single verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performance of “yajñakriyāḥ śubhāḥ” (auspicious sacrificial procedures) is indicated, without detailing the specific offerings or mantra-sequence.