Adhyaya 3

Verse 1

लोमश उवाच । दाक्षायणी गता तत्र यत्र यज्ञो महानभूत् । तत्पितुः सदनं गत्वा ना नाश्चर्यसमन्वितम्

लोमश उवाच— दाक्षायणी तत्र गता यत्र महान् यज्ञः प्रवर्तते स्म; तत्पितुः सदनं प्रविश्य नानाश्चर्यसमन्वितं ददर्श।

Verse 2

द्वारि स्थिता तदा देवा अवतीर्य निजासनात् । नंदिनो हि महाभागा देवलोकं निरीक्ष्य च

तदा देवा निजासनात् अवतीर्य द्वारि स्थिताः; महाभागो नन्दी देवलोकं निरीक्ष्य तस्थौ।

Verse 3

मातरं पितरं दृष्ट्वा सुहृत्संबंधि वांधवान् । अभिवाद्यैव पिरतं मातरं च मुदान्विता

मातरं पितरं च दृष्ट्वा सुहृत्सम्बन्धिबान्धवान्; मुदान्विता सती पितरं मातरं चाभिवाद्य प्रणनाम।

Verse 4

बभाषे वचनं देवी प्रस्तापसदृशं तदा । अनाहूतस्त्वया कस्माच्छंभुः परमशोभनः

तदा देवी प्रसङ्गानुरूपं वचनं बभाषे— “त्वया कस्मात् परमशोभनः शम्भुः अनाहूतः कृतः?”

Verse 5

येन पूतमिदं सर्वं समग्रं सचराचरम् । यज्ञो यज्ञविदां श्रेष्ठो यज्ञांगो यज्ञदक्षिणः

येन समग्रं सचराचरं जगत् पूतं भवति, स एव यज्ञः; यज्ञविदां श्रेष्ठः, यज्ञाङ्गं च यज्ञदक्षिणा च स एव।

Verse 6

द्रव्यं मंत्रादिकं सर्वं हव्यं कव्यं च यन्मयम् । विना तेन कृतं सर्वमपवित्रं भविष्यति

द्रव्यं मन्त्रादिकं सर्वं, हव्यं कव्यं च यन्मयम्; तेन विना कृतं सर्वम् अपवित्रं भविष्यति।

Verse 7

शंभुना हि विना तात कथं यज्ञः प्रवर्तते । एते कथं समायाता ब्रह्मणा सहिताः पितः

शम्भुना हि विना तात, कथं यज्ञः प्रवर्तते? एते च कथं समायाताः ब्रह्मणा सहिताः, पितः?

Verse 8

हे भृगो त्वं न जानासि हे कश्यप महामते । अत्रे विशिष्ठ एकस्त्वं शक्र किं कृतमद्यते

हे भृगो, त्वं न जानासि? हे कश्यप महामते! हे अत्रे! हे वसिष्ठ! अत्रैकस्त्वं विशिष्टः। हे शक्र, किं कृतम् अद्यते?

Verse 9

हे विष्णो त्वं महादेवं जानासि परमेश्वरम् । ब्रह्मन्किं त्वं न जानासि महादेवस्य विक्रमम्

हे विष्णो, त्वं परमेश्वरं महादेवं जानासि। हे ब्रह्मन्, किं त्वं महादेवस्य विक्रमं न जानासि?

Verse 10

पुरा पंचमुखो भूत्वा गर्वितोसि सदाशिवम् । कृतश्चतुर्मुखस्तेन विस्मृतोऽसि तदद्भुतम्

पुरा पञ्चमुखो भूत्वा सदाशिवे गर्वितोऽसि। तेन चतुर्मुखः कृतोऽसि—तदद्भुतं किं विस्मृतोऽसि?

Verse 11

भिक्षाटनं कृतं येन पुरा दारुवने विभुः । शप्तोयं भिक्षुको रुद्रो भवद्भिः सखिभिस्तदा

येन विभुः पुरा दारुवने भिक्षाटनं कृतम्। स एव भिक्षुको रुद्रो भवद्भिः सखिभिस्तदा शप्तः।

Verse 12

शप्तेनापि च रुद्रेण भवद्भिर्विस्मृतं कथम् । यस्यावयवमात्रेण पूरितं सचराचरम्

भवद्भिः शप्तेनापि रुद्रेण कथं विस्मृतं तत्? यस्यावयवमात्रेण सचराचरं जगत् पूरितं व्याप्तं च।

Verse 13

लिंगभूतं जगत्सर्वं जातं तत्क्षणमेव हि । लयानाल्लिंगमित्याहुः सर्वे देवाः सवासवाः

लिङ्गभूतं जगत्सर्वं तत्क्षणमेव जातं हि। लयज्ञानहेतुत्वाल्लिङ्गमित्याहुः सर्वे देवाः सवासवाः।

Verse 14

सर्वे देवाश्च संभूता यतो देवस्य शूलिनः । सोऽसौ वेदांतगो देवस्त्वया ज्ञातुं न पार्यते

यतो देवस्य शूलिनः सर्वे देवाः समुत्पन्नाः; स एव वेदान्ततात्पर्यनिष्ठो देवः, त्वया गर्वमात्रेण न सम्यगवगन्तुं शक्यते।

Verse 15

तस्या वचनमाकर्ण्य दक्षः क्रुद्धोऽब्रवीद्वचः । किं त्वया बहुनोक्तेन कार्यं नास्तीह सांप्रतम्

तस्या वचनं श्रुत्वा दक्षः क्रोधसमाविष्टो वाक्यमब्रवीत्— ‘त्वया बहुनोक्तेन किं प्रयोजनम्? इह साम्प्रतं किञ्चित्कार्यं नास्ति।’

Verse 16

गच्छ वा तिष्ठवा भद्रे कस्मात्त्वं हि समागता । अमंगलो हि भर्ता ते अशिवोसौ सुमध्यमे

‘गच्छ वा तिष्ठ वा भद्रे, कस्मात्त्वं समागता? अमङ्गलो हि भर्ता ते; अशिवोऽसौ, सुमध्यमे।’

Verse 17

अकुलीनो वेदबाह्यो भूतप्रेतपिशाचराट् । तस्मान्नाकारितो भद्रे यज्ञार्थं चारुभाषिणि

‘अकुलीनो वेदबाह्यः, भूतप्रेतपिशाचानां राट्; तस्माद् भद्रे चारुभाषिणि, यज्ञार्थं स नाकारितः।’

Verse 18

मया दत्तासि सुश्रोणि पापिना मंदबुद्धिना । रुद्रायाविदितार्थाय उद्धताय दुरात्मने

‘सुश्रोणि, मया पापिना मन्दबुद्धिना रुद्राय त्वं दत्ता— अविदितार्थाय, उद्धताय, दुरात्मने।’

Verse 19

तस्मात्कायं परित्यज्य स्वस्था भव शुचिस्मिते । दक्षेणोक्ता तदा पुत्री सा सती लोकपूजिता

तस्मात् कायं परित्यज्य स्वस्था भव शुचिस्मिते । इति दक्षेणोक्ता तदा पुत्री सा सती लोकपूजिता ॥

Verse 20

निंदायुक्तं स्वपितरं विलोक्य रुषिता भृशम् । चिंतयंती तदा देवी कथं यास्यामि मंदिरे

निन्दायुक्तं स्वपितरं विलोक्य रुषिता भृशम् । चिन्तयन्ती तदा देवी कथं यास्यामि मन्दिरे ॥

Verse 21

शंकरं द्रष्टुकामांह किं वक्ष्ये तेन पृच्छिता । यो निंदति महादेवं निंद्यमानं श्रृणोति यः । तावुभौ नरके यातो यावच्चन्द्रदिवाकरौ

शङ्करं द्रष्टुकामाहं किं वक्ष्ये तेन पृच्छिता । यो निन्दति महादेवं निन्द्यमानं शृणोति यः । तावुभौ नरके यातो यावच्चन्द्रदिवाकरौ ॥

Verse 22

तस्मात्तयक्ष्याम्यहं देहं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्

तस्मात् त्यक्ष्याम्यहं देहं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥

Verse 23

एवं मीमांसमाना सा शिवरुद्रेतिभाषिणी । अपमानाभिभूता सा प्रविवेश हुताशनम्

एवं मीमांसमाना सा शिवरुद्रेति भाषिणी । अपमानाभिभूता सा प्रविवेश हुताशनम् ॥

Verse 24

हाहाकारेण महता व्याप्तमासीद्दिगंतरम् । सर्वे ते मंचमारूढाः शस्त्रैर्व्याप्ता निरंतराः

हाहाकारेण महता व्याप्तमासीद्दिगंतरम् । सर्वे ते मंचमारूढाः शस्त्रैर्व्याप्ता निरंतराः

Verse 25

शस्त्रैः स्वैर्जध्नुरात्मानं स्वानि देहानि चिच्छिदुः । केचित्करतले गृह्य शिरांसि स्वानि चोत्सुकाः

शस्त्रैः स्वैर्जध्नुरात्मानं स्वानि देहानि चिच्छिदुः । केचित्करतले गृह्य शिरांसि स्वानि चोत्सुकाः

Verse 26

नीराजयंतस्त्वरिता भस्मीभूताश्च जज्ञिरे । एवमूचुस्तदा सर्वे जगर्ज्जुरतिभीषणम्

नीराजयंतस्त्वरिता भस्मीभूताश्च जज्ञिरे । एवमूचुस्तदा सर्वे जगर्ज्जुरतिभीषणम्

Verse 27

शस्त्रप्राहारैः स्वांगानि चिच्छिदुश्चातिभीषणाः । ते तथा विलयं प्राप्ता दाक्षायण्या समं तदा

शस्त्रप्राहारैः स्वांगानि चिच्छिदुश्चातिभीषणाः । ते तथा विलयं प्राप्ता दाक्षायण्या समं तदा

Verse 28

गणास्तत्रायूते द्वे च तदद्भुतमिवाभवत् । ते सर्व ऋषयो देवा इंद्राद्याः समरुद्गणाः

गणास्तत्रायूते द्वे च तदद्भुतमिवाभवत् । ते सर्व ऋषयो देवा इंद्राद्याः समरुद्गणाः

Verse 29

विश्वेऽश्वनौ लोकपालास्तूष्णींबूतास्तदाभवन् । विष्णुं वरेण्यं केचिच्च प्रार्थयंतः समंततः

तदा विश्वेदेवाः अश्विनौ च लोकपालाश्च सर्वे तूष्णींभूताः अभवन्। केचित् तु समन्ततः वरेण्यं विष्णुं प्रार्थयन्तः शरणं ययुः॥

Verse 30

एवं भूतस्तदा यज्ञो जातस्तस्य दुरात्मनः । दक्षस्य ब्रह्मबंधोश्च ऋषयो भयमागताः

एवं तदा यज्ञः तस्य दुरात्मनः दक्षस्य ब्रह्मबन्धोः तथैव जातः। ऋषयश्च भयमापन्नाः समभवन्॥

Verse 31

एतस्मिन्नंतरे विप्रा नारदेन महात्मना । कथितं सर्वमेवैतद्दक्षस्य च विचेष्टितम्

एतस्मिन्नन्तरे विप्राः महात्मना नारदेन सर्वमेवैतत् दक्षस्य च विचेष्टितं कथितम्॥

Verse 32

तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं नारदस्य मुखोद्गतम् । चुकोप परमं क्रुद्ध आसनादुत्पतन्निव

तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं नारदस्य मुखोद्गतम्। परमं चुकोप क्रुद्धः आसनादुत्पतन्निव॥

Verse 33

उद्धृत्य च जटां रुद्रो लोकसंहारकारकः । आस्फोटयामास रुषा पर्वतस्य शिरोपरि

ततः रुद्रो लोकसंहारकारकः जटामुद्धृत्य रुषा पर्वतस्य शिरोपरि आस्फोटयामास॥

Verse 34

ताडनाच्च समुद्भूतो वीरभद्रो महायशाः । तथा काली समुत्पन्ना भूतकोटिभिरावृता

ताडनात् समुद्भूतो वीरभद्रो महायशाः; तथैव काली समुत्पन्ना भूतकोटिभिरावृता।

Verse 35

कोपान्निःश्वसितेनैव रुद्रस्य च महात्मनः । जातं ज्वराणां च शतं सन्निपातास्त्रयोदश

कोपान्निःश्वसितेनैव रुद्रस्य महात्मनः; जातं ज्वराणां शतं सन्निपातास्त्रयोदश।

Verse 36

विज्ञप्तो वीरभद्रेण रुद्रो रौद्रपराक्रमः । किं कार्यं भवतः कार्यं शीघ्रमेव वद प्रभो

विज्ञप्तो वीरभद्रेण रुद्रो रौद्रपराक्रमः; किं कार्यं भवतः कार्यं शीघ्रमेव वद प्रभो।

Verse 37

इत्युक्तो भगवान्रुद्रः प्रेषयामास सत्वरम् । गच्छ वीर महा बाहो दक्षयज्ञं विनाशय

इत्युक्तो भगवान् रुद्रः प्रेषयामास सत्वरम्; गच्छ वीर महाबाहो दक्षयज्ञं विनाशय।

Verse 38

शासनं शिरसा धृत्वा देवदेवस्य शूलिनः । कालिकाऽलिहितो वीरः सर्वभूतैः समावृतः । वीरभद्रो महातेजा ययौ दक्षमखं प्रति

शासनं शिरसा धृत्वा देवदेवस्य शूलिनः; कालिकाऽलिहितो वीरः सर्वभूतैः समावृतः। वीरभद्रो महातेजा ययौ दक्षमखं प्रति।

Verse 39

तदानीमेव सहसा दुर्निमित्तानि चाभवन् । रूक्षो ववौ तदा वायुः शर्कराभिः समावृतः

तदानीमेव सहसा दुर्निमित्तानि समभवन्; तदा रूक्षो वायुः शर्कराभिः कणैश्च समावृतो ववौ।

Verse 40

असृग्वर्षति देवश्च तिमिरेणाऽवृता दिवशः । उल्कापाताश्च बहवः पेतुरुर्व्यां सहस्रशः

देवोऽसृग्वर्षं चकार, दिवसोऽपि तिमिरेणावृतः; सहस्रशो बहव उल्कापाताः पृथिव्यां पेतुः।

Verse 41

एवंविधान्यरिष्टानि ददृशुर्विबुधादयः । दक्षोऽपि भयमापन्नो विष्णुं शरणमाययौ

एवंविधान्यरिष्टानि दृष्ट्वा विबुधादयः सन्त्रस्ताः; दक्षोऽपि भयमापन्नो विष्णुं शरणमाययौ।

Verse 42

रक्षरक्ष महाविष्णो त्वं हि नः परमो गुरुः । यज्ञोऽसि त्वं सुरश्रेष्ठ भयान्मां परिमोचय

रक्ष रक्ष महाविष्णो, त्वं हि नः परमो गुरुः; यज्ञोऽसि त्वं सुरश्रेष्ठ, भयान्मां परिमोचय।

Verse 43

दक्षेण प्रार्थ्य मानो हि जगाद मधुसूदनः । मया रक्षा विदातव्या भवतो नात्र संशयः

दक्षेण प्रार्थ्यमानो मधुसूदनः प्राह—मया ते रक्षा विधातव्या; नात्र संशयः।

Verse 44

अपूज्या यत्र पूज्यंते पूजनीयो न पूज्यते । त्रीणी तत्र प्रवर्तंते दुर्भिक्षं त्वया धर्ममजानताः । ईश्वरावज्ञया सर्वं विफलं च भविष्यति

अपूज्याः यत्र पूज्यन्ते पूजनीयो न पूज्यते, तत्र त्रीणि दोषाः प्रवर्तन्ते—दुर्भिक्षं च, त्वया धर्ममजानतया विनाशश्च; ईश्वरावज्ञया सर्वं कर्म फलं विहीनं भविष्यति।

Verse 45

अपूज्या यत्र पूज्यं ते पूजनीयो न पूज्यते । त्रीणी तत्र प्रवर्तंते दुर्भिक्षं मरणं भयम्

अपूज्याः यत्र पूज्यन्ते पूजनीयो न पूज्यते, तत्र त्रीणि विपत्तयः प्रवर्तन्ते—दुर्भिक्षं मरणं भयम्।

Verse 46

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन माननीयो वृषध्वजः । अमानितान्महेशात्त्वां महद्भयमुपस्थितम्

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन माननीयो वृषध्वजः; महेशोऽमानितः यस्मात्, तस्मात् त्वाम् अधुना महद्भयम् उपस्थितम्।

Verse 47

अधुनैव वयं सर्वे प्रभवो न भवामहे । भवतो दुर्न्नयेनेव नात्र कार्या विचारणा

अधुनैव वयं सर्वे प्रभवो न भवामहे; भवतो दुर्नयेनेव, नात्र कार्या विचारणा।

Verse 48

विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा दक्षश्चिंतापरोऽभवत् । विविर्णवदनो भूत्वा तूष्णीमासीद्भुवि स्थितः

विष्णोः तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः चिन्तापरोऽभवत्; विवर्णवदनो भूत्वा, भुवि स्थितः तूष्णीम् आसीत्।

Verse 49

वीरभद्रो महाबाहू रुद्रेणैव प्रचोदितः । काली कात्यायनीशाना चामुंडा मुंडमर्द्दिनी

महाबाहुः वीरभद्रो रुद्रेणैव प्रचोदितः प्रादुरभवत्; सह काली कात्यायनी ईशाना च चामुण्डा मुण्डमर्दिनी।

Verse 50

भद्रकाली तथा भद्रा त्वरिता वैष्णवी तथा । नवदुर्गादिसहितो भूतानां च गणो महान्

तथैव भद्रकाली भद्रा त्वरिता वैष्णवी च; नवदुर्गादिसहितो भूतानां महान् गणोऽपि समागतः।

Verse 51

शाकिनी डाकिनी चैव भूतप्रमथगुह्यकाः । तथैव योगिनीचक्रं चतुः षष्ट्या समन्वितम्

शाकिन्यः डाकिन्यश्चैव भूतप्रमथगुह्यकाः; तथैव योगिनीचक्रं चतुःषष्ट्या समन्वितम्।

Verse 52

निजन्मुः सहसा तत्र यज्ञवाटं महाप्रभम् । वीरभद्रसमेता सर्वे हरपराक्रमाः । दशबाहवस्त्रिनेत्रा जटिला रुद्रभूषणाः

सहसा ते तत्र महाप्रभं यज्ञवाटं निजग्मुः; वीरभद्रसमेता सर्वे हरपराक्रमाः—दशबाहवस्त्रिनेत्रा जटिला रुद्रभूषणाः।

Verse 53

पार्षदाः शंकरस्यैते सर्वे रुद्रस्वरूपिणः । पंचवक्त्रा नीलकंठाः सर्वे ते शस्त्रपाणयः

एते शंकरस्य पार्षदाः सर्वे रुद्रस्वरूपिणः; पञ्चवक्त्रा नीलकण्ठाः सर्वे ते शस्त्रपाणयः।

Verse 54

छत्रचामरसंवीताः सर्वे हरपराक्रमाः । दशबाहवस्त्रिनेत्रा जटिला रुद्रभूषणाः

छत्रचामरसंवीताः सर्वे हरपराक्रमाः। दशबाहवस्त्रिनेत्रा जटिला रुद्रभूषणाः॥

Verse 55

अर्धचंद्रधराः सर्वे सर्वे चैव महौजसः । सर्वे ते वृषभारूढाः सर्वे ते वेषभूषणाः

अर्धचंद्रधराः सर्वे सर्वे चैव महौजसः। सर्वे ते वृषभारूढाः सर्वे ते वेषभूषणाः॥

Verse 56

सहस्रबाहुर्भुजगाधिपैर्वृतस्त्रिलोचनो भीमबलो भयावहः । एभिः समेतश्च तदा महात्मा स वीरभद्रोऽभिजगाम यज्ञम्

सहस्रबाहुर्भुजगाधिपैर्वृतस्त्रिलोचनो भीमबलो भयावहः। एभिः समेतश्च तदा महात्मा स वीरभद्रोऽभिजगाम यज्ञम्॥

Verse 57

युग्यानां च सहस्रेण द्विप्रमाणेन स्यंदनम् । सिंहानां प्रयुतेनैव वाह्यमानं च तस्य तत्

युग्यानां च सहस्रेण द्विप्रमाणेन स्यंदनम्। सिंहानां प्रयुतेनैव वाह्यमानं च तस्य तत्॥

Verse 58

तथैव दंशिताः सिंहा बहवः पार्श्वरक्षकाः । शार्दूला मकरा मत्स्या गजाश्चैव सहस्रशः । छत्राणि विविधान्येव चामराणि तथैव च

तथैव दंशिताः सिंहा बहवः पार्श्वरक्षकाः। शार्दूला मकरा मत्स्या गजाश्चैव सहस्रशः। छत्राणि विविधान्येव चामराणि तथैव च॥

Verse 59

मूर्द्धनिध्रियमाणानि सर्वतोग्राणि सर्वशः । ततो भेरीमहानादाः शंखाश्च विविधस्वनाः । पटहा गोमुखाश्चैव श्रृंगाणि विविधानि च

मूर्ध्नि धारितानि सर्वतोमुखानि सर्वशः । ततः भेरीमहानादाः शङ्खाश्च विविधस्वनाः । पटहाः गोमुखाश्चैव शृङ्गाणि विविधानि च निनदुः

Verse 60

ततोऽवाद्यंत तान्येव घनानि सुषिराणि च । कलगानपराः सर्वे सर्वे मृदंगवादिनः

ततोऽवाद्यन्त तान्येव घनानि सुषिराणि च । कलगानपराः सर्वे सर्वे मृदङ्गवादिनः

Verse 61

अनेकलास्यसंयुक्ता वीरभद्राग्रतोभवन् । रणवादित्रनिर्घोषैर्जगर्जुरमितौजसः

अनेकलास्यसंयुक्ता वीरभद्राग्रतोऽभवन् । रणवादित्रनिर्घोषैर्जगर्जुरमितौजसः

Verse 62

तेन नादेन महता नादितं भुवनत्रयम् । एवं सर्वे समायाता गणा रुद्रप्रणोदिताः

तेन नादेन महता नादितं भुवनत्रयम् । एवं सर्वे समायाता गणा रुद्रप्रणोदिताः

Verse 63

यज्ञवाटं च दक्षस्य विनाशार्थं प्रहारिणः । रजसा चाऽवृतं व्योम तमसा च वृता दिशः

यज्ञवाटं च दक्षस्य विनाशार्थं प्रहारिणः । रजसा चावृतं व्योम तमसा च वृता दिशः

Verse 64

सप्तद्वीपवती पृथ्वी चचाल साद्रिकानना । ते दृष्ट्वा महदाश्चर्य्यं लोकक्षयकरं तदा

सप्तद्वीपवती पृथ्वी साद्रिकानना चचाल। तद् दृष्ट्वा महदाश्चर्यं लोकक्षयकरं तदा ते विस्मयमग्ना अभवन्॥

Verse 65

उत्तस्थुर्युगपत्सर्वे देवदैत्यनिशाचराः । ते वै ददृशुरायांतीं रुद्रसेना भयावहाम्

उत्तस्थुर्युगपत्सर्वे देवदैत्यनिशाचराः। ते ददृशुरायान्तीं रुद्रसेनां भयावहाम्॥

Verse 66

पृथ्वीं केचित्समायाता गगने केचिदागताः । दिशश्च प्रदिशश्चैव समावृत्य तथापरे

पृथ्वीं केचित्समायाता गगने केचिदागताः। दिशः प्रदिशश्चैव समावृत्य तथापरे॥

Verse 67

अनंता ह्यक्षयाः सर्वे शूरा रुद्रसमा युधि । एवंभूतं च तत्सैन्यं रुद्रैश्च परिवारितम् । दृष्ट्वो चुर्विस्मिताः सर्वे यामोऽद्य शस्त्रपाणयः

अनन्ता ह्यक्षयाः सर्वे शूरा रुद्रसमा युधि। एवंभूतं तत्सैन्यं रुद्रैः परिवारितम्। दृष्ट्वा च विस्मिताः सर्वे—‘यामोऽद्य शस्त्रपाणयः’॥

Verse 68

इंद्रो हि गजमारूढो मृगारूढः सदागतिः । यमो महिषमारूढो यमदंडसमन्वितः

इन्द्रो हि गजमारूढः, सदागतिः मृगारूढः। यमो महिषमारूढो यमदण्डसमन्वितः॥

Verse 69

कुबेरः पुष्पकारूढः पाशी मकरमेव च । अग्निर्बस्तमारूढो निरृतिः प्रेतमेव च

कुबेरः पुष्पकविमाने समारूढः; वरुणः पाशधरो मकरवाहनः। अग्निर्बस्तवाहनः, निरृतिश्च प्रेतवाहनः॥

Verse 70

तथान्ये सुरसंघाश्च यक्षचारणगुह्यकाः । आरुह्य वाहनान्येव स्वानिस्वानि प्रतिपिनः

तथैवान्येऽपि सुरसंघा यक्षचारणगुह्यकाः। स्वस्ववाहनमारुह्य स्वस्ववृन्दैः समागताः॥

Verse 71

स्वेषामुद्योगमालोक्य दक्षश्चाश्रुमुखस्ततः । दंडवत्पतितो भूमौ सर्वानेवाभ्यभाषत

स्वेषामुद्योगमालोक्य दक्षोऽश्रुमुख एव च। दण्डवत्पतितो भूमौ सर्वानेवाभ्यभाषत॥

Verse 72

युष्मद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारंभितो महान् । सत्कर्मसिद्धये यूयं प्रमाणं सुमहाप्रभाः

युष्मद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारम्भितो महान्। सत्कर्मसिद्धये यूयं प्रमाणं सुमहाप्रभाः॥

Verse 73

विष्णो त्वं कर्मणः साक्षाद्यज्ञानां परिपालकः । धर्मस्य वेदगर्भस्य ब्रह्मण्यस्त्वं च माधव

विष्णो त्वं कर्मणः साक्षाद्यज्ञानां परिपालकः। धर्मस्य वेदगर्भस्य ब्रह्मण्यस्त्वं च माधव॥

Verse 74

तस्माद्रक्षा विधातव्या यज्ञस्याऽस्य महाप्रभो । दक्षस्य वचनं श्रुत्वा उवाच मधुसूदनः

तस्मात्, महाप्रभो, अस्य यज्ञस्य रक्षा विधातव्या। दक्षस्य वचनं श्रुत्वा मधुसूदन उवाच॥

Verse 75

मया रक्षा विधातव्या धर्मस्य परिपालने । तत्सत्यं तु त्वयोक्तं हि किं तु तस्य व्यतिक्रमः

मया धर्मपरिपालनार्थं रक्षा विधातव्या। त्वयोक्तं तु सत्यं हि, किं तु तस्य व्यतिक्रमः॥

Verse 76

यातस्त्वद्यैव यज्ञस्य यत्त्वयोक्तं सदाशिवम् । नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे तदा किं न स्मृतं त्वया

अद्यैव त्वं यज्ञं गतः; यत्त्वयोक्तं सदाशिवम्। नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे तदा किं न स्मृतं त्वया॥

Verse 77

योऽयं रुद्रो महातेजा यज्ञरूपः सदाशिवः । यज्ञबाह्यः कृतो मूढ तच्च दुर्म्मत्रितं तव

योऽयं रुद्रो महातेजा यज्ञरूपः सदाशिवः। यज्ञबाह्यः कृतो मूढ, तच्च दुर्मन्त्रितं तव॥

Verse 78

रुद्रकोपाच्च को ह्यत्र समर्थो रक्षणे तव । न पश्यामि च तं विप्र त्वां वै रक्षति दुर्म्मतिम्

रुद्रकोपात् च को ह्यत्र समर्थो रक्षणे तव। न पश्यामि च तं विप्र, त्वां वै रक्षति दुर्मतिम्॥

Verse 79

किं कर्म्म किमकर्म्मेति तन्न पश्यसि दुर्म्मते । समर्थं केवलं कर्मन भविष्यति सर्वदा

किं कर्म किमकर्मेति त्वं न पश्यसि दुर्मते। केवलं कर्म नित्यं हि समर्थं न भवेत्क्वचित्॥

Verse 80

सेश्वरं कर्म विद्ध्योतत्समर्थत्वेन जायते । न ह्यन्यः कर्म्मणो दाता ईश्वरेण विना भवेत्

सेश्वरं कर्म विद्ध्येतत् समर्थत्वेन जायते। ईश्वरेण विना कर्म्णो दाता नान्यो भवेत्क्वचित्॥

Verse 81

ईश्वरस्य च ये भक्ताः शांतास्तद्गतमानसाः । कर्म्मणो हि फलं तेषां प्रयच्छति सदाशिवः

ईश्वरस्य च ये भक्ताः शान्तास्तद्गतमानसाः। कर्म्णो हि फलं तेषां प्रयच्छति सदाशिवः॥

Verse 82

केवलं कर्म चाश्रित्य निरीश्वरपरा जनाः । निरयं ते च गच्छंति कोटियज्ञशतैरपि

केवलं कर्म चाश्रित्य निरीश्वरपरा जनाः। निरयं ते च गच्छन्ति कोटियज्ञशतैरपि॥

Verse 83

पुनः कर्ममयैः पाशैर्बद्धा जन्मनिजन्मनि । निरयेषु प्रपच्यंते केवलं कर्म्मरूपिणः

पुनः कर्ममयैः पाशैर्बद्धा जन्मनि जन्मनि। निरयेषु प्रपच्यन्ते केवलं कर्मरूपिणः॥