Adhyaya 26

Verse 1

लोमश उवाच । अथ ते पर्वतश्रेष्ठा मेर्वाद्या जातसंभ्रमाः । ऊचुस्ते चैकपद्येन हिमवंतं महागिरिम्

लोमश उवाच । अथ ते पर्वतश्रेष्ठा मेर्वाद्या जातसंभ्रमाः । ऊचुस्ते चैकपद्येन हिमवंतं महागिरिम् ॥

Verse 2

पर्वता ऊचुः । कन्यादानं क्रियतां चाद्य शैल श्रीमाञ्छम्भुर्भाग्यतस्तेऽद्य लब्धः । हृन्मध्ये वै नात्र कार्यो विमर्शस्तस्मादेषा दीयतामीश्वराय

पर्वता ऊचुः । कन्यादानं क्रियतां चाद्य शैल श्रीमाञ्छम्भुर्भाग्यतस्तेऽद्य लब्धः । हृन्मध्ये वै नात्र कार्यो विमर्शस्तस्मादेषा दीयतामीश्वराय ॥

Verse 3

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सुहृदां वै हिमालयः । सम्यक्संकल्पमकरोद्ब्रह्ममा नोदितस्तदा । इमां कन्यां तुभ्यमहं ददामि परमेश्वर

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां सुहृदां वै हिमालयः । सम्यक्संकल्पमकरोद्ब्रह्ममा नोदितस्तदा । इमां कन्यां तुभ्यमहं ददामि परमेश्वर ॥

Verse 4

भार्यार्थं प्रतिगृह्णीष्वमंत्रेणानेन दत्तवान् । अस्मै रुद्राय महते देवदवाय शंभव । कन्या दत्ता महेशाय गिरींद्रेण महात्मना

अनेन मन्त्रेण स गिरिराजः प्राह—“भार्यार्थं प्रतिगृह्णीष्व; अस्मै महते रुद्राय, देवदेवाय शम्भवे।” एवं महात्मना गिरीन्द्रेण कन्या महेशाय दत्ता।

Verse 5

वेद्यां च बहिरानीतौ दंपतीव कमलेक्षणौ । उपवेशितौ बहिर्वेद्यां पार्वतीपरमेश्वरौ

ततः कमलेक्षणौ दम्पतीव पार्वतीपरमेश्वरौ वेद्याः बहिरानीतौ; बहिर्वेद्यां भूमौ उपवेशितौ।

Verse 6

आचार्येणाथ तत्रैव कश्यपेन महात्मना । आह्वानं हवनार्थाय कृतमग्नेस्तदा द्विजाः

अथ तत्रैव महात्मना कश्यपाचार्येण हवनार्थं अग्नेः आह्वानं कृतम्; तदा द्विजाः समुपस्थिताः।

Verse 7

ब्रह्मा ब्रह्मासनगतो बभूव शिवसन्निधौ । प्रवर्तमाने हवन ऋषयश्च विचक्षणाः

शिवसन्निधौ ब्रह्मा ब्रह्मासनगतो बभूव; हवनं प्रवर्तमाने विचक्षणा ऋषयश्च समागमन्।

Verse 8

ऊचुः परस्परं तत्र नानादर्शनवेदिनः । वेदवादरताः केचिदवदन्संमतेन वै

तत्र नानादर्शनवेदिनः परस्परं ऊचुः; केचिद् वेदवादरताः स्वसंमत्या एव विवादं अवदन्।

Verse 9

एवमेव न चाप्येवमेवमेव न चान्यथा । कार्यमेव न वा कार्यं कार्याकार्यं तथा परे

“एवमेव” “न चाप्येवम्” “एवमेव केवलम्” “न चान्यथा” इति। केचित् “कार्यं कर्तव्यम्” इति, केचित् “न कर्तव्यम्” इति; अपरे च कार्याकार्ययोर्विवादं चक्रुः।

Verse 10

इत्येवं ब्रुवतां शब्दः श्रूयते शिवसन्निधौ । स्वकीयं मतमास्थाय ह्यब्रुवंस्ते परस्परम् । तत्त्वज्ञानविहीनास्ते केवलं वेदबुद्धयः

एवं ब्रुवतां तेषां कोलाहलः शिवसन्निधौ श्रूयते स्म। स्वस्वमतमास्थाय ते परस्परं ह्यब्रुवन्। तत्त्वज्ञानविहीनाः, केवलं वेदबुद्धय एव ते।

Verse 11

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा परस्परजयैषिणाम् । प्रहस्य नारदो वाक्यमुवाच शिवसन्निधौ

तेषां परस्परजयैषिणां वचनं श्रुत्वा नारदः प्रहस्य शिवसन्निधौ वाक्यमुवाच।

Verse 12

यूयं सर्वे वादिनश्च वेदवादरतास्तथा । मौनमास्थाय भोविप्रा हृदि कृत्य सदाशिवम्

यूयं सर्वे वादिनो वेदवादरताश्च। अतः भो विप्राः, मौनमास्थाय हृदि सदाशिवं कृत्वा तिष्ठत।

Verse 13

आत्मानं परमात्मानं पराणां परमं च तत् । येनेदं कारितं विश्वं यतः सर्वं प्रवर्त्तते । यस्मिन्निलीयते विश्वं तस्मै सर्वात्मने नमः

आत्मानं परमात्मानं पराणां परमं च यत्। येनेदं विश्वं कारितं यतः सर्वं प्रवर्तते। यस्मिन्निलीयते विश्वं तस्मै सर्वात्मने नमः॥

Verse 14

सोऽयमास्तेऽधुना गेहे पर्वतेंद्रस्य भो द्विजाः । मुखादस्यैव संजाताः सर्वे यूयं विचक्षणाः

सोऽयमधुना पर्वतेन्द्रस्य गृहे वसति, भो द्विजाः। अस्यैव मुखात् संजाताः सर्वे यूयं विचक्षणाः॥

Verse 15

एवमुक्तास्तदा तेन नारदेन द्विजोत्तमाः । उपदेशकरैर्वाक्यैर्बोधितास्ते द्विजोत्तमाः

एवमुक्तास्तदा तेन नारदेन द्विजोत्तमाः। उपदेशकरैर्वाक्यैर्बोधितास्ते द्विजोत्तमाः॥

Verse 16

वर्त्तमाने च यज्ञे च ब्रह्मा लोकपितामहः । ददर्श चरणौ देव्या नखेंदुं च मनोहरम्

वर्तमाने यज्ञे ब्रह्मा लोकपितामहः। ददर्श देव्या चरणौ नखचन्द्रप्रभां मनोहराम्॥

Verse 17

दर्शनात्स्खलितः सद्यो बभूवांबुजसंभवः । मदनेन समाविष्टो वीर्यं च प्राच्यवद्भुवि

तद्दर्शनात् सद्योऽम्बुजसंभवः स्खलितोऽभवत्। मदनेन समाविष्टो वीर्यं च भुवि प्राच्यवत्॥

Verse 18

रेतसा क्षरमाणेन लज्जितोऽभूत्पितामहः । चरणाभ्यां ममर्द्दाथ महद्गोप्यं दुरत्ययम्

क्षरमाणेन रेतसा लज्जितोऽभूत् पितामहः। चरणाभ्यां ममर्दाथ महद्गोप्यं दुरत्ययम्॥

Verse 19

बहवश्चर्षयो जाता वालखिल्याः सहस्रशः । उपतस्थुस्तदा सर्वेताततातेति चाब्रुवन्

तदा बहवश्चर्षयो जाता वालखिल्याः सहस्रशः। सर्वेऽपि तमुपेत्य तात तातेति चोचुः॥

Verse 20

नारदेन तदोक्तास्ते वालखिल्याः प्रकोपिना । गच्छंतु बटवो यूयं पर्वतं गंधमादनम्

ततो नारदः प्रकोपेन तान् वालखिल्यान् उवाच—गच्छन्तु बटवो यूयं गन्धमादनपर्वतम्॥

Verse 21

न स्थातव्यं भवद्भिश्च भवतां न प्रयोजनम् । इत्येवमुक्तास्ते सर्वे वालखिल्याश्च पर्वतम् । नारदेन समादिष्टा ययुः सर्वे त्वरान्विताः

भवद्भिर्न स्थातव्यमिह, भवतां न प्रयोजनम्। इत्युक्ताः सर्वे वालखिल्याः, नारदेन समादिष्टाः, त्वरितं पर्वतं ययुः॥

Verse 22

नारदेन ततो ब्रह्माऽश्वासितो वचनैः शुभैः । तावच्च हवनं पूर्णं जातं तस्य महात्मनः

ततो नारदेन शुभैर्वचनैर्ब्रह्मा समाश्वासितः। तावच्च तस्य महात्मनो हवनं पूर्णतां जगाम॥

Verse 23

महेशस्य तथा विप्राः शांतिपाठपरा बभुः । ब्रह्मघोषेण महता व्याप्त मासीद्दिगंतरम्

तथा विप्राः महेशस्य शान्तिपाठपराः बभूवुः। महता ब्रह्मघोषेण दिगन्तरं सर्वं व्याप्तमभवत्॥

Verse 24

ततो नीराजितो देवो देवपत्नीभिरुत्तमः । तथैव ऋषिपत्नीभिरर्चितः पूजितस्तथा

ततः देवपत्नीभिरुत्तमो देवो नीराजितः; तथैव ऋषिपत्नीभिरपि स सम्यगर्चितः पूजितश्च।

Verse 25

तथा गिरीन्द्रस्य मनोरमाः शुभा नीराजयामासुरथैव योषितः । गीतैः सुगीतज्ञविशारदाश्च तथैव चान्ये स्तुतिभिर्महर्षयः

तथा गिरीन्द्रस्य शुभा मनोरमा योषितो नीराजयामासुः; सुगीतज्ञविशारदाश्च गीतैः स्तुवन्ति, अन्ये महर्षयश्च स्तुतिभिः समर्चयन्।

Verse 26

रत्नानि च महार्हाणि ददौ तेभ्यो महामनाः । हिमालयो महाशैलः संहृष्टः परितोषयन्

रत्नानि च महार्हाणि तेभ्यो ददौ महामनाः; हिमालयो महाशैलः संहृष्टः परितोषयन्।

Verse 27

बभौ तदानीं सुरसिद्धसंघैर्वेद्यां स्थितोऽसौ सकलत्रको विभुः । सर्वैरुपेती निजपार्षदैर्गणैः प्रहृष्टचेता जगदेकसुन्दराः

तदानीं स सकलत्रको विभुर्वेद्यां स्थितः सुरसिद्धसंघैः सह बभौ; निजपार्षदैर्गणैः सर्वैरुपेतः प्रहृष्टचेता जगदेकसुन्दरः।

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे तत्र ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । ऋषिगंधर्वयक्षाश्च येन्ये तत्र समागताः

एतस्मिन्नन्तरे तत्र ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः समाययुः; ऋषिगन्धर्वयक्षाश्च येऽन्ये तत्र समागताः।

Verse 29

सर्वान्समभ्यर्च्य तदा महात्मा महान्गिरीशः परमेण वर्चसा । सद्रत्नवस्त्राभरणानि सम्यग्ददौ च ताम्बूलसुगन्धवार्यपि

ततः स महात्मा गिरीशो महावर्चस्वी सर्वान् समभ्यर्च्य सम्यक् सद्रत्नवस्त्राभरणानि ताम्बूलं सुगन्धवारि च ददौ।

Verse 30

तदा शिवं पुरस्कृत्याभ्यव जह्रुः सुरेश्वराः । तथा सर्वे मिलित्वा तु ऐकपद्येन मोदिताः

तदा सुरेश्वराः शिवं पुरस्कृत्याभ्यवजह्रुः; सर्वे च मिलित्वा ऐकपद्येन मोदिताः।

Verse 31

पंक्तीभूताश्च बुभुर्लिंगिना श्रृंगिणा सह । केचिद्गणाः पृथग्भूता नानाहास्यरसैर्विभुम्

पंक्तीभूताः सह लिङ्गिना श्रृंगिणा च बुभुजुः; केचिद् गणाः पृथग्भूता नानाहास्यरसैर्विभुं तोषयामासुः।

Verse 32

अतोषयन्नारदाद्या अनेकालीकसंयुताः । तथा चण्डीगणाः सर्वे बभुजुः कृतभाजनाः

नारदाद्याः अनेकालीकसंयुताः अतोषयन्; तथा चण्डीगणाः सर्वे कृतभाजनाः बभुजुः।

Verse 33

वैतालाः क्षेत्रपालाश्च बुभुजुः कृतभाजनाः । शाकिनी डाकिनी चैव यक्षिण्यो मातृकादयः

वैतालाः क्षेत्रपालाश्च कृतभाजनाः बुभुजुः; शाकिनीडाकिनीश्चैव यक्षिण्यो मातृकादयश्च।

Verse 34

योगिन्योऽथ चतुः षष्टिर्योगिनो हि तथा परे । दश कोट्यो गणानां च कोट्येका च महात्मनाम्

अथ चतुःषष्टिर्योगिन्यः सन्ति, तथा परेऽपि योगिनः। गणानां दश कोट्यः, महात्मनां तु कोट्येका बभूव।

Verse 35

एवं तु ऋषयः सर्वे तथानये विबुधादयः । योगिनो हि मया चान्ये कथिताः पूर्वमेव हि

एवं सर्वे ऋषयः, तथैव विबुधादयश्च तत्रासन्। अन्ये योगिनो मया पूर्वमेव निश्चयेन कथिताः।

Verse 36

योगिन्यश्चैव कथितास्तासां भक्ष्यं वदामि वः । खड्गानां केचिदानीय क्रव्यं पवित्रमेव च

योगिन्यश्चापि कथिताः; इदानीं तासां भक्ष्यं वदामि वः। केचित् खड्गान् आदाय क्रव्यं पवित्रमिव चानयन्।

Verse 37

भुंजंति चास्थिसंयुक्तं तथांत्राणि बुभुक्षिताः । आनीय केचिच्छीर्षाणि महिषाणां गुरूणि च

बुभुक्षिताः तेऽस्थिसंयुक्तं भुञ्जते, तथान्त्राणि च। केचित् महिषाणां गुरूणि शीर्षाण्यानीय भक्षयन्ति।

Verse 38

तथा केचिन्नृत्यमानास्तदानीं रोरूय्यमाणाः प्रमथाश्चैव चान्ये । केचित्तूष्णीमास्थिता रुद्ररूपाः परेचान्यांल्लोकमानास्तथैव

केचित् तदानीं नृत्यमानाः, अन्ये प्रमथादयः रोरूय्यमाणाः। केचित् तूष्णीमास्थिता रुद्ररूपाः, परे चान्यं लोकं निरीक्षमाणाः।

Verse 39

योगिनीचक्रमध्यस्थो भैरवो हि ननर्त च । तथान्ये भूतवेताला मामेत्येवं प्रलापिनः

योगिनीचक्रमध्यस्थो भैरवो हि ननर्त च । तथान्ये भूतवेताला मामेत्येवं प्रलापिनः ॥

Verse 40

एवं तेषामुद्धवं हि निरिक्ष्य मधुसूदनः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शंकरं लोकशंकरम्

एवं तेषामुद्धवं हि निरिक्ष्य मधुसूदनः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शंकरं लोकशंकरम् ॥

Verse 41

एतान्गणान्वारय भो अत्र मत्तांश्च संप्रति । अस्मिन्काले च यत्कार्यं सर्वैस्तत्कार्यमे व च

एतान्गणान्वारय भो अत्र मत्तांश्च संप्रति । अस्मिन्काले च यत्कार्यं सर्वैस्तत्कार्यमेव च ॥

Verse 42

पांडित्येन महादेव तस्मादेतान्निवारय । तच्छ्रुत्वा भगवान्रुद्रो वीरभद्रमुवाच ह

पाण्डित्येन महादेव तस्मादेतान्निवारय । तच्छ्रुत्वा भगवान्रुद्रो वीरभद्रमुवाच ह ॥

Verse 43

रुद्र उवाच । वारयस्व प्रमत्तांश्च क्षीबांश्चैव विशेषतः । तेनोक्तो वीरभद्रश्च शंभुना परमेष्ठिना

रुद्र उवाच । वारयस्व प्रमत्तांश्च क्षीबांश्चैव विशेषतः । तेनोक्तो वीरभद्रश्च शंभुना परमेष्ठिना ॥

Verse 44

आज्ञापिताः प्रमत्ताश्च वीरभद्रेण धीमता । प्रमथा वारितास्तेन तूष्णीमाश्रित्य ते स्थिताः

धीमता वीरभद्रेण प्रमत्ताः आज्ञापिताः; तेन वारिताः प्रमथाः तूष्णीमाश्रित्य स्थिराः स्थिताः।

Verse 45

निश्चला योगिनीमध्ये भूतप्रमथगुह्यकाः । शाकिन्यो यातुधानाश्च कूष्मांडाः कोपिकर्पटाः

योगिनीमध्ये निश्चलाः भूतप्रमथगुह्यकाः; शाकिन्यो यातुधानाश्च कूष्माण्डाः कोपिकर्पटाः च स्थिताः।

Verse 46

तथान्ये भूतवेतालाः क्षेत्रपालाश्च भैरवाः । सर्वे शांताः प्रमत्ताश्च बभूवुः प्रमथादयः

तथान्ये भूतवेतालाः क्षेत्रपालाश्च भैरवाः; सर्वे शांताः बभूवुः, प्रमथादयः प्रमत्तता-निवृत्ताः।

Verse 47

एवं विस्तारसंयुक्तं कृतमुद्वहनं तदा । हिमाद्रिणा परं विप्राः सुमंगल्यं सुशोभनम्

एवं विस्तारसंयुक्तं तदा हिमाद्रिणा कृतम् उद्वहनम्; हे विप्राः, परं सुमंगल्यं सुशोभनं च।

Verse 48

चत्वारो दिवसा जाताः परिपूर्णेन चेतसा । हिमाद्रिणा कृता पूजा देवदेवस्य शूलिनः

चत्वारो दिवसा जाताः परिपूर्णेन चेतसा; हिमाद्रिणा कृता पूजा देवदेवस्य शूलिनः।

Verse 49

वस्त्रालंकाराभरणै रत्नैरुच्चावचैस्ततः । पूजयित्वा महादेवं विष्णोर्वचनपरोऽभवत्

ततः स वस्त्रालंकाराभरणैः तथा नानाविधैः रत्नैः महादेवं सम्यक् पूजयित्वा विष्णोर्वचनपरः समभवत्।

Verse 50

लक्ष्मीसमेतं विष्णुं च वस्त्रालंकरणैः शुभैः । पूजयामास हिमवांस्तथा ब्रह्माणमेव च

स लक्ष्मीसहितं विष्णुं शुभैर्वस्त्रालंकरणैः पूजयामास; तथा ब्रह्माणमपि सम्यक् पूजयामास।

Verse 51

इंद्रं पुरोधसा सार्द्धमिंद्राण्या सहितं विभुम् । तथैव लोकपालांश्च पूजयित्वा पृथक्पृथक्

स पुरोधसा सार्धम् इन्द्राण्या सहितं विभुमिन्द्रं पूजयामास; तथैव लोकपालान् पृथक्पृथक् पूजयित्वा।

Verse 52

तथैव पूजिता चंडी भूतप्रमथगुह्यकैः । वस्त्रालंकरणैश्चैव रत्नैर्नानाविधैरपि । ये चान्य आगतास्तत्र ते च सर्वे प्रपूजिताः

तथैव चण्डी भूतप्रमथगुह्यकैः पूजिता; वस्त्रालंकरणैश्च नानाविधै रत्नैश्च। ये चान्ये तत्रागताः तेऽपि सर्वे सम्यक् प्रपूजिताः।

Verse 53

एवं तदानीं प्रतिपूजिताश्च देवाश्च सर्वे ऋषयश्च यक्षाः । गंधर्वविद्याधरसिद्धचारणास्तथैव मर्त्त्याप्सरसां गणाश्च

एवं तदानीं सर्वे देवाः प्रतिपूजिताः; तथा ऋषयः यक्षाश्च। गन्धर्वविद्याधरसिद्धचारणाः, तथा मर्त्याप्सरसां गणाश्च।