Adhyaya 24

Verse 1

लोमश उवाच । तथैव सर्वं परया मुदान्वितश्चक्रे गिरींद्रः स्वसुतार्थमेव । गर्गं पुरस्कृत्य महानुभावो मंगल्यभूमिं परया विभूत्या

लोमश उवाच । तथैव सर्वं परया मुदान्वितो गिरीन्द्रः स्वसुतार्थमेव चकार । गर्गं पुरस्कृत्य महानुभावो मंगल्यभूमिं परया विभूत्या व्यधात् ॥

Verse 2

आहूय विश्वकर्माणं कारयामास सादरम् । मंडपं च सुविस्तीर्णं वेदिकाभिर्मनोरमम्

आहूय विश्वकर्माणं सादरं कारयामास । सुविस्तीर्णं मनोहरं वेदिकाभिर्विभूषितं मण्डपं च ॥

Verse 3

अयुतेनैव विस्तारं योजनानां द्विजोत्तमाः । मंडपं च गुणोपेतं नानाश्चर्यसमन्विततम्

अयुतेनैव योजनानां विस्तारोऽस्य द्विजोत्तमाः । गुणोपेतं मण्डपं च नानाश्चर्यसमन्वितम् ॥

Verse 4

स्थावरं जंगमं चैव सदृशं च मनोहरम् । जंगमं च जितं तत्र स्थावरेण तथैव च

स्थावरं जङ्गमं चैव सदृशं च मनोहरम् । तत्र जङ्गमं स्थावरेण जितं स्थावरं च तथा जङ्गमेन ॥

Verse 5

जंगमेन च तत्रैव जितं स्थावरमेव च । पयसा च जिता तत्र स्थलभूमिरभूत्तदा

तत्रैव जङ्गमेन स्थावरं जितं, स्थावरेण च जङ्गमं पराजितम्। पयसा च स्थलभूमिर्जिता, तदा स देशः परिवर्तित इवाभवत्॥

Verse 6

जलं किं नु स्थलं तत्र न विदुस्तत्त्वतो जनाः । क्वचित्सिंहाः क्वचिद्धंसाः सारसाश्च महाप्रभाः

तत्र जनाः तत्त्वतो न विदुः—जलमिति वा स्थलं वेति। क्वचित् सिंहाः, क्वचिद् हंसाः, अन्यत्र च महाप्रभाः सारसाः॥

Verse 7

क्वचिच्छिखंडिनस्तत्र कृत्रिमाः सुमनोहराः । तथा नागाः कृत्रिमाश्च हयाश्चैव तथा मृगाः

क्वचित् तत्र कृत्रिमाः शिखण्डिनः सुमनोहराः। तथा कृत्रिमाः नागाः, हयाश्चैव तथा मृगाः॥

Verse 8

के सत्याः के असत्याश्च संस्कृता विश्वकर्मणा । तथैव चैवं विधिना द्वारपाः अद्भुताः कृताः

के सत्याः केऽसत्याश्च—न कश्चिद् विवेक्तुं शक्तः; सर्वे विश्वकर्मणा संस्कृताः। तथैव तेनैव विधिना अद्भुता द्वारपाः कृताः॥

Verse 9

पुंसो धनूंषि चोत्कृष्य स्थावरा जंगमोपमाः । तथाश्वाः सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

पुंसां धनूंषि चोत्कृष्य दृश्यन्ते; स्थावराः अपि जङ्गमोपमाः। तथाश्वाः सादिभिः सह, गजाश्च गजसादिभिः सहाभवन्॥

Verse 10

चामरैर्वीज्यमानाश्च केचित्पुष्पांकुरान्विताः । केचिच्च पुरुषास्तत्र विरेजुः स्रग्विणस्तथा

केचित् चामरैः वीज्यमानाः, केचित् पुष्पाङ्कुरैः समलङ्कृताः। तत्र केचित् पुरुषाः स्रग्विणः सन्तः अतिशोभां विरेजुः॥

Verse 11

कृत्रिमाश्च तथा बह्व्यः पताकाः कल्पितास्तथा । द्वारि स्थिता महालक्ष्मीः क्षीरोदधिसमुद्भवा

कृत्रिमाः बह्व्यः पताकाः तत्र कल्पिताः। द्वारि क्षीरोदधिसमुद्भवा महालक्ष्मीः स्थिता बभौ॥

Verse 12

गजाः स्वलंकृता ह्यासन्कृत्रिमा ह्यकृतोपमाः । तथाश्वाः सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः

गजाः स्वलङ्कृताः आसन्, कृत्रिमाः अपि अकृतोपमाः। तथैव सादिभिः सह अश्वाः, गजसादिभिः सह गजाश्च॥

Verse 13

रथा रथियुता ह्यासन्कृत्रिमा ह्यकृतोपमाः । सर्वेषां मोहनार्थाय तथा च संसदः कृताः

रथाः रथियुताः आसन्, कृत्रिमाः अपि अकृतोपमाः। सर्वेषां मोहनार्थाय तथा च संसदः अपि कृताः॥

Verse 14

महाद्वारि स्थितो नंदी कृतस्तेन हि मंडपे । शुद्धस्फटिकसंकाशो यथा नंदी तथैव सः

महाद्वारि तस्य मण्डपस्य नन्दी स्थितः कृतः। शुद्धस्फटिकसङ्काशः, यथा नन्दी तथैव सः॥

Verse 15

तस्योपरि महद्दिव्यं पुष्पकं रत्नभूषितम् । राजितं पल्लवाच्छत्रैश्चामरैश्च सुशोभितम्

तस्योपरि महद्दिव्यं पुष्पकं विमानं रत्नभूषितम्। पल्लवमयच्छत्रैश्चामरैश्च सुसंस्कृतं राजितं सुशोभितम्॥

Verse 16

वामपार्श्वे गजौ द्वौ च शुद्धकाश्मीरसन्निभौ । चतुर्दतौ षष्टिवर्षौ महात्मानौ महाप्रभौ

वामपार्श्वे द्वौ गजौ स्थितौ शुद्धकाश्मीरसन्निभौ। चतुर्दन्तौ षष्टिवर्षौ महात्मानौ महाप्रभौ॥

Verse 17

तथैव दक्षिणे पार्श्वे द्वावश्वौ दंशितौ कृतौ । रत्नालंकारसंयुक्तांल्लोकपालांस्तथैव च

दक्षिणे पार्श्वेऽपि द्वावश्वौ दंशितौ कृतौ। रत्नालंकारसंयुक्तान् लोकपालान् तथैव च॥

Verse 18

षोडशप्रकृतीस्तेन याथातथ्येन धीमता । सर्वे देवा यथार्थेन कृता वै विश्वकर्मणा

षोडशप्रकृतीस्तेन धीमता याथातथ्येन निर्मिताः। सर्वे देवा यथार्थेन विश्वकर्मणा कृताः॥

Verse 19

तथैव ऋषयः सर्वे भृग्वाद्यश्च तपोधनाः । विश्वे च पार्षदैः साकमिंद्रो हि परमार्थतः

तथैव ऋषयः सर्वे भृग्वाद्यास्तपोधनाः। विश्वे च पार्षदैः सार्धमिन्द्रोऽपि परमार्थतः॥

Verse 20

कृताः सर्वे महात्मानो याथातथ्येन धीमता । एवंभूतः कृतस्तेन मंडपो दिव्यरूपवान्

सर्वे महात्मानः शिल्पिना धीमता यथातथ्येन सम्यक् कृताः। तेनैवं दिव्यरूपवान् मण्डपो निर्मितः।

Verse 21

अनेकाश्चर्यसंभूतो दिव्यो दिव्यविमोहनः । एतस्मिन्नंतरे तत्र आगतो नारदोग्रतः

अनेकाश्चर्यसमुद्भूतो दिव्योऽयं मण्डपो दिव्यविमोहनः। एतस्मिन्नन्तरे तत्र नारदः शीघ्रमग्रतः समागतः।

Verse 22

ब्रह्मणा नोदितस्तत्र हिमालयगृहं प्रति । नारदोथ ददर्शाग्रे आत्मानं विनयान्वितम्

ब्रह्मणा प्रेरितो नारदः हिमालयगृहं प्रति तत्र जगाम। अग्रे स विनयान्वितं स्वयमेवात्मानं ददर्श।

Verse 23

भ्रांतो हि नारदस्तेन कृत्रिमेण महायशाः । अवलोकपरस्तत्र चरितं विश्वकर्मणः

तेन कृत्रिमेणाश्चर्येण महायशा नारदः संमूढः। तत्रावलोकपरः स्थित्वा विश्वकर्मणः चरितं विचिन्तयामास।

Verse 24

प्रविष्टो मंडपं तस्य हिमाद्रे रत्नचित्रितम् । सुवर्णकलशैर्जुष्टं रंभाद्यैरुपशोभितम्

स हिमाद्रौ रत्नचित्रितं तस्य मण्डपं प्रविष्टः। सुवर्णकलशैर्जुष्टं रम्भाद्यैरप्सरोभिरुपशोभितं च।

Verse 25

सहस३स्तम्भसंयुक्तं ततोऽद्रिः स्वगणैर्वृतः । तमृषिं पूजयामास किं कार्यमिति पृष्टवान्

ततः स्वगणैर्वृतोऽद्रिः सहस्रस्तम्भसमन्विते सभामण्डपे तमृषिं विधिवत् पूजयामास, ततः पृष्टवान्— “किं ते कार्यमिह आगमनस्य?”

Verse 26

नारद उवाच । आगतास्ते महात्मानो देवा इन्द्रपुरोगमाः । तथा महर्षयः सर्वे गणैश्च परिवारिताः । महादेवो वृषारूढो ह्यागतोद्वहनं प्रति

नारद उवाच— इन्द्रपुरोगमा देवा महात्मानः समागताः; सर्वे च महर्षयः स्वगणैः परिवारिताः। वृषारूढो महादेवोऽपि विवाहाभिमुखं समायातः।

Verse 27

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा हिमवान्गिरिसत्तमः । उवाच नारदं वाक्यं प्रशस्तमधुरं महत्

तद्वचनं श्रुत्वा हिमवान् गिरिसत्तमः, नारदं प्रति प्रशस्तं मधुरं महद्वाक्यमुवाच।

Verse 28

पूजयित्वा यथान्यायं गच्छ त्वं शंकरं प्रति

यथान्यायं पूजयित्वा त्वं शंकरं प्रति गच्छ।

Verse 29

ततस्तद्वचनं श्रुत्वा मुनिर्हिमवतो गिरेः । तथैव मत्वा वचनं शैलराजानब्रवीत् । मेनाकेन च सह्येन मेरुणा गिरिणा सह

तद्वचनं श्रुत्वा हिमवतो गिरेर्मुनिः, तत्सम्यगिति मत्वा शैलराजमब्रवीत्— मेनाकया सह, सह्येन च, मेरुणा गिरिणा सह।

Verse 30

एभिः समेतो ह्यधुनामहामते यतस्व शीघ्रं शिवमत्र चानय । देवैः समेतं च महर्षिवर्यैः सुरासुरैर्चितपादपंकजम्

एभिः सहाधुना, महामते, शीघ्रं यतस्व; अत्र शिवं आनय—देवैः सह महर्षिवर्यैश्च समेतं, सुरासुरैः पूजितपादपङ्कजम्।

Verse 31

तथेति मत्वा स जगाम तूर्णां सहै व तैः पर्वतराजभिश्च । त्वरागतश्चैकपदेन शंभुं प्राप्नोदृषीणां प्रवरो महात्मा

तथेति मत्वा स महात्मा ऋषीणां प्रवरो तूर्णं जगाम तैः सह पर्वतराजैः; त्वरागतः स एकपदेन शम्भुं प्राप।

Verse 32

तावद्दृष्टो महादेवो देवैश्च परिवारितः । तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव सुरैः सह

तावद् महादेवो देवैः परिवारितो दृष्टः; तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव सुरैः सह तत्रासन्।

Verse 33

पप्रचछुर्नारदं सर्वे येऽन्ये रुद्रचरा भृशम् । कथ्यतां पृच्छमानानामस्माकं कथ्यते न हि

तदा येऽन्ये रुद्रचराः सर्वे नारदं भृशं पप्रच्छुः—“पृच्छमानानामस्माकं कथ्यतां; किमर्थं न कथ्यते?”

Verse 34

एकैकस्यात्मजाः स्वाः स्वाः सह्यमैनाकमेरवः । कन्यां दास्यंति वा शंभोः किं त्विदानीं प्रवर्तते

सह्यमैनाकमेरवः स्वस्वात्मजाः पृथक् सन्ति; किं ते शम्भोः कन्यां दास्यन्ति? अथेदानीं किं प्रवर्तते?

Verse 35

ततोऽवोचन्महातेजा नारदश्चर्षिसत्तमः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा विष्णुं प्रति सहेतुकम्

ततो महातेजाः नारदः ऋषिसत्तमः ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा सहेतुकं वचनं विष्णुं प्रति प्रोवाच।

Verse 36

एकांतमाश्रित्य तदा सुरेन्द्रं स नारदो वाक्यमिदं बभाषे । त्वष्ट्रा कृतं वै भवनं महत्तरं येनैव सर्वे च विमोहिता वयम्

तदा एकान्तमाश्रित्य सुरेन्द्रं नारदः इदं वाक्यमब्रवीत्— त्वष्ट्रा कृतं वै भवनं महत्तरं, येनैव सर्वे वयं विमोहिताः।

Verse 37

पुरा कृतं तस्य महात्मनस्त्वया किं विस्मृतं तत्सकलं शचीपते । तस्मादसौ त्वां विजिगीषुकामो गृहे वसंस्तस्यगिरेर्महात्मनः

शचीपते, पुरा तेन महात्मना सह यत् त्वया कृतं तत् सर्वं किं विस्मृतम्? तस्मादसौ त्वां विजिगीषुः सन् तस्य महागिरेः गृहे वसति।

Verse 38

अहो विमोहितस्तेन प्रतिरूपेण भास्वता । तथा विष्णुः कृतस्तेन शंखचक्रगदादिभृत्

अहो! तेन भास्वता प्रतिरूपेण त्वं विमोहितः; तथा तेनैव विष्णुरपि शङ्खचक्रगदादिभृत् कृतः।

Verse 39

ब्रह्मा चैव तथाभूतस्तं चैव कृतवानसौ

ब्रह्मा चापि तथाभूतः; असौ तं च तथैव कृतवान्।

Verse 40

मायामयो वृषभस्तेन वेषात्कृतो हि नागोश्वतरस्तथैव । तथा चान्यान्याप्यनेनामरेन्द्र सर्वाण्येवोल्लिखितान्यत्र विद्धि

मायामयः वृषभः तेन वेषधारणेन निर्मितः; तथैव नागः अश्वतरश्च। तथा, अमरेन्द्र, अत्र तेनैव अन्यान्यपि बहूनि सर्वाण्येव कल्पितानीति विद्धि।

Verse 41

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवेंद्रो वाक्यमब्रवीत्

तस्य वचनं श्रुत्वा देवेंद्रः प्रत्युवाच।

Verse 42

विष्णुं प्रति तदा शीघ्रं दृष्ट्वा यामि वसात्र भोः । पुत्रशोकेन तप्तोऽसौ व्याजेनान्येन वाऽकरोत्

तदा विष्णुं प्रति शीघ्रं गत्वा पश्यामि; भोः सखा, त्वं अत्र वस। सः पुत्रशोकेन तप्तः, व्याजेनान्येन वा उपायेन एतत् अकरोत्।

Verse 43

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्द्दनः । उवाच प्रहसन्वाक्यं शक्रमाप्तभयं तदा

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः। तदा प्राप्तभयं शक्रं प्रति प्रहसन् वाक्यमुवाच।

Verse 44

निवातकवचैः पूर्वं मोहितोऽसि शचीपते । विद्याऽमृता तत्र मया समानीतोपसत्तये

पूर्वं निवातकवचैः मोहितोऽसि, शचीपते। तत्रोपसत्तये मया अमृतसमा जीवनदायिनी विद्या समानीता।

Verse 45

महाविद्याबलेनैव प्रविश्य मण्डपेऽधुना । पर्वतो हिमवानेष तथान्ये पर्वतोत्तमाः

महाविद्याबलेनैव त्वं प्रविश मण्डपं त्वरितम् । अत्र हिमवान् पर्वतराजः, तथा चान्ये पर्वतोत्तमाः ॥

Verse 46

विपक्षा हि कृताः सर्वे मम वाक्याच्च वासव । हेतुं स्मृत्वाथ वै त्वष्टा मायया ह्यकरोदिदम्

विपक्षा हि कृताः सर्वे मम वाक्येन वासव । हेतुम् अनुस्मृत्य ततो वै त्वष्टा मायया ह्यकरोदिदम् ॥

Verse 47

जयमिच्छंति वै मूढा न च भेतव्यमण्वपि

जयमिच्छन्ति वै मूढाः; न च भेतव्यमण्वपि ॥

Verse 48

एवं विवदमानांस्तान्देवाञ्छक्रपुरोगमान् । सांत्वयामास वै विष्णुर्नारदं ते ततोऽब्रुवन्

एवं विवदमानांस्तान् देवान् शक्रपुरोगमान् । सांत्वयामास वै विष्णुः; ततस्ते नारदं अब्रुवन् ॥

Verse 49

ददाति वा न ददाति कन्यां गिरीन्द्रः स्वां वै कथ्यतां शीघ्रमेव । किं तेन दृष्टां किं कृतं चाद्य शंस तत्सर्वं भो नारद ते नमोऽस्तु

ददाति वा न ददाति कन्यां गिरीन्द्रः स्वां वै—कथ्यतां शीघ्रमेव । किं तेन दृष्टं किं कृतं चाद्य—शंस तत्सर्वं भो नारद, ते नमोऽस्तु ॥

Verse 50

तच्छ्रुत्वा प्रहसञ्छंभुरुवाच वचनं तदा । कन्यां दास्यति चेन्मह्यं पर्वतो हि हिमालयः । मायया मम किं कार्यं वद विष्णो यथातथम्

तच्छ्रुत्वा शम्भुः प्रहस्य तदा वचनमब्रवीत्— “यदि हिमालयः पर्वतः स्वकन्यां मह्यं दास्यति, तर्हि मम मायया किं प्रयोजनम्? हे विष्णो, यथातथ्यं सम्यग्वद।”

Verse 51

केनाप्वुपायेन फलं हि साध्यमित्युच्यते पंडितैर्न्यायविद्भिः । तस्मात्सर्वैर्गम्यतां शीघ्रमेव कार्यार्थोभिश्चेन्द्रपुरोगमैश्च

“केन उपायेन फलम् साध्यते?” इति पण्डितैर्न्यायविद्भिरुच्यते। तस्मात् सर्वैः शीघ्रमेव गम्यताम्— कार्यार्थिभिः, इन्द्रपुरोगमैश्च।

Verse 52

तदा शिवोऽपि विश्वात्मा पंचबाणेन मोहितः । महाभूतेन भूतेशस्त्वन्येषां चैव का कथा

तदा विश्वात्मा शिवोऽपि पञ्चबाणेन मोहितः। महाभूतेन भूतेशो यदा जिगीषितः, तदन्येषां तु का कथा॥

Verse 53

एवं च विद्यमानेऽसौ शंभुः परमशोभनः । कृतो ह्यनंगेन वशे यथान्यः प्राकृतो जनः

एवं विद्यमानेऽपि स शम्भुः परमशोभनः। अनङ्गेन वशे कृतो यथान्यः प्राकृतो जनः॥

Verse 54

मदनो हि बली लोके येन सर्वमिदं जगत् । जितमस्ति निजप्रौढ्या सदेवर्षिसमन्वितम्

मदनो हि बली लोके येन सर्वमिदं जगत्। निजप्रौढ्या जितं सर्वं सदेवर्षिसमन्वितम्॥

Verse 55

सर्वेषामेव भूतानां देवानां च विशेषतः । राजा ह्यनंगो बलवान्यस्य चाज्ञा बलीयसी

सर्वेषां भूतानां देवानां च विशेषतः, अनङ्गो हि बलवान् राजा; तस्याज्ञा तु अतिबलीयसी।

Verse 56

पार्वतीस्त्रीस्वरूपेण अजेयो भुवनत्रये । तां दृष्ट्वा हि स्त्रियं सर्वे ऋषयोऽपि विचक्षणाः

पार्वती स्त्रीस्वरूपेण भुवनत्रयेऽजेया; तां स्त्रियं दृष्ट्वा हि सर्वे विचक्षणा ऋषयोऽपि व्याकुला अभवन्।

Verse 57

देवा मनुष्या गन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः । आज्ञानुल्लंघिनः सर्वे मदनस्य महात्मनः

देवा मनुष्याः गन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः—सर्वे महात्मनः मदनस्य आज्ञां न उल्लङ्घयन्ति।

Verse 58

तपोबलेन महता तथा दानबलेन च । वेत्तुं न शक्यो मदंनो विनयेन विना द्विजाः

महता तपोबलेन तथा दानबलेन च, विनयेन विना मदनं वेत्तुं न शक्यते, हे द्विजाः।

Verse 59

तस्मादनंगस्य महान्क्रोधो हि बलवत्तरः । ईश्वरं मदनेनैवं मोहितं वीक्ष्य माधवः

तस्मात् अनङ्गस्य महान् क्रोधो हि बलवत्तरः अभवत्; ईश्वरं मदनेनैवं मोहितं वीक्ष्य माधवः…

Verse 60

उवाच वाक्यं वाक्यज्ञो मा चिंतां कुरु वै प्रभो । यदुक्तं नारदेनैव मंडपं प्रति सर्वशः

वाक्यज्ञः स उवाच—“मा चिन्तां कुरु वै प्रभो। नारदेन यदुक्तं मण्डपं प्रति सर्वशः, तत्सर्वं सम्यगनुष्ठास्यते।”

Verse 61

त्वष्ट्रा कृतं विचित्रं च तत्सर्वं मदनात्प्रभोः । तदानीं शंकरो वाक्यमुवाच मधुसूदनम्

“त्वष्ट्रा कृतं विचित्रं तत्सर्वं मदनात् प्रभोः;” इति। तदानीं शङ्करः वाक्यमुवाच मधुसूदनम्।

Verse 62

अविद्यया वृतं तेन कृतं त्वष्ट्रा हि मण्डपम् । किं तु वक्ष्यामहे विष्णो मण्डपः केवलेन हि

अविद्यया वृतं तेन त्वष्ट्रा हि मण्डपं कृतम्। किं तु वक्ष्यामहे विष्णो—मण्डपः केवलेन हि मण्डप एव।

Verse 63

विवाहो हि महाभाग अविद्यामूल एव च । तस्मात्सर्वे वयं याम उद्वाहार्थं च संप्रति

विवाहो हि महाभाग अविद्यामूल एव च। तस्मात् सर्वे वयं याम उद्वाहार्थं च सम्प्रति।

Verse 64

नारदं च पुरस्कृत्य सर्वे देवाः सवासवाः । हिमाद्रिसहिता जग्मुर्मन्दिरं परमाद्भुतम् । अनेकाश्चर्यसंयुक्तं विचित्रं विश्वकर्मणा

नारदं च पुरस्कृत्य सर्वे देवाः सवासवाः। हिमाद्रिसहिता जग्मुर्मन्दिरं परमाद्भुतम्॥ अनेकाश्चर्यसंयुक्तं विचित्रं विश्वकर्मणा॥

Verse 65

कृतं च तेनाद्य पवित्रमुत्तमं तं यज्ञवाटं बहुभिः पुरस्कृतम् । विचित्रचित्रं मनसो हरं च तं यज्ञवाटं स चकार बुद्धिमान्

अथ स बुद्धिमान् विश्वकर्मा बहुभिः पुरस्कृतं विचित्रचित्रं मनोहरं च तं यज्ञवाटं परमपवित्रमुत्तमं अद्यैव निर्ममे।

Verse 66

प्रवेक्ष्यमाणास्ते सर्वे सुरेन्द्रा ऋषिभिः सह । दृष्टा हिमाद्रिणा तत्र अभ्युत्थानगतोऽभवत्

ते सर्वे सुरेन्द्राः ऋषिभिः सह प्रविशन्तः, तत्र हिमाद्रिणा दृष्टाः; स तदा सत्कारार्थम् अभ्युत्थानगतोऽभवत्।

Verse 67

तथैव तेषां च मनोहराणि हर्म्याणि तेन प्रतिकल्पितानि । गन्धर्वयक्षाः प्रमथाश्च सिद्धा देवाश्च नागाप्सरसां गणाश्च । वसंति यत्रैव सुखेन तेभ्यः स तत्रतत्रोपवनं चकार

तथैव तेषां मनोहराणि हर्म्याणि तेन प्रतिकल्पितानि। यत्र यत्र गन्धर्वयक्षाः प्रमथाः सिद्धाः देवाः नागाप्सरसां गणाश्च सुखेन वसन्ति, तत्र तत्र स उपवनानि चकार।

Verse 68

तेषामर्थे महार्हाणि धाराजिरगृहाणि च । अत्यद्भुतानि शोभंते कृतान्येव महात्मना

तेषामर्थे महात्मना तेन महार्हाणि धाराजिरगृहाणि च अत्यद्भुतानि कृतान्येव शोभन्ते स्म।

Verse 69

निवासार्थे कल्पितानि सावकाशानि तत्र वै । देवानां चैव सर्वेषामृषीणां भावितात्मनाम्

निवासार्थे तत्र वै सावकाशानि कल्पितानि—सर्वेषां देवानां च भावितात्मनामृषीणां च।

Verse 70

एवं विस्तारयामास विश्वकर्मा बहून्यपि । मन्दिराणि यथायोग्यं यत्र तत्रैव तिष्ठताम्

एवं विश्वकर्मा यथायोग्यं बहून्यपि मन्दिराणि निवासस्थानानि च विस्तारितवान्, यत्र यत्र ये तिष्ठेयुः तत्र तत्रैव तेषां स्थैर्याय सम्यक् न्यवेशयत्।

Verse 71

भैरवाः क्षेत्रपालाश्च येऽन्ये च क्षेत्रवासिनः । श्मशानवासिनश्चान्ये येऽन्ये न्यग्रोधवासिनः

भैरवाः क्षेत्रपालाश्च तथा येऽन्ये क्षेत्रवासिनः, श्मशानवासिनोऽन्ये च ये चान्ये न्यग्रोधवासिनः।

Verse 72

अश्वत्थसेविनश्चान्ये खेचराश्च तथा परे । येये यत्रोपविष्टाश्च तत्रतत्रैव तेन वै

अश्वत्थसेविनोऽन्ये च खेचराश्च तथापरे; ये ये यत्रोपविष्टास्तु तत्र तत्रैव तेन वै यथोचितं व्यवस्थापितम्।

Verse 73

कृतानि च मनोज्ञानि भवनानि महांतिवै । तेषामेवानुकूलानि भूतानां विश्वकर्मणा

महान्ति वै मनोज्ञानि भवनानि कृतानि च; तेषामेव भूतानामनुकूलानि विश्वकर्मणा यथास्वभावं विनिर्मितानि।

Verse 74

तत्रैव ते सर्वगणैः समेता निवासितास्तेन हिमाद्रिणा स्वयम् । सेंद्राः सुरा यक्षपिशाचरक्षसां गन्धर्वविद्याप्सरसां समूहाः

तत्रैव ते सर्वगणैः समेता हिमाद्रिणा स्वयमेव निवासिताः; सेंद्राः सुराः, यक्षपिशाचरक्षसां गन्धर्वविद्याधराप्सरसां च समूहाः।