Adhyaya 23

Verse 1

लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र महेशेन प्रणोदिताः । आजग्मुः सहसा सद्य ऋषयोऽपि हिमालयम्

लोमश उवाच—एतस्मिन्नन्तरे तत्र महेशेन प्रणोदिताः । ऋषयोऽपि सहसा सद्यः हिमालयं आजग्मुः ॥

Verse 2

तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय हिमाद्रिः प्रतिमानसः । पूजयामास तान्सर्वानुवाच नतकंधरः

तान् दृष्ट्वा सहसोत्थाय हिमाद्रिः प्रतिमानसः । नतकन्धरः स सर्वान् पूजयामास, तान् उवाच च ॥

Verse 3

किमर्थमागता यूयं ब्रूतागमनकारणम् । तदोचुः सप्त ऋषयो महेशप्रेरिता वयम्

किमर्थम् आगता यूयं, ब्रूत आगमनकारणम् । ततोऽचुः सप्त ऋषयः—महेशप्रेरिता वयम् ॥

Verse 4

समागतास्त्वत्सकाशं कन्यायाश्च विलोकने । तानस्मान्विद्धि भोः शैल स्वां कन्यां दर्शयाशु वै

समागतास्त्वत्सकाशं कन्यायाश्च विलोकने । तानस्मान् विद्धि भोः शैल, स्वां कन्यां दर्शयाशु वै ॥

Verse 5

तथेत्युक्त्वा ऋषिगणानानीता तत्र पार्वती । स्वोत्संगे परिगृह्याशु गिरीन्द्रः पुत्रवत्सलः । हिमवान्गिरिराजोऽथ उवाच प्रहसन्निव

तथेत्युक्त्वा ऋषिगणान् आनीता तत्र पार्वती । स्वोत्सङ्गे परिगृह्याशु गिरीन्द्रः पुत्रवत्सलः । हिमवान् गिरिराजोऽथ उवाच प्रहसन्निव ॥

Verse 6

इयं सुता मदीया हि वाक्यं श्रुणुत मे पुनः । तपस्विनां वरिष्ठऽसौ विरक्तो मदनांतकः

इयं मम सुता नूनं; मम वाक्यं पुनः शृणुत। मदनान्तको महादेवः तपस्विनां वरिष्ठोऽसौ, विरक्तश्च।

Verse 7

कथमुद्वहनार्थी च येनानंगः कृत स्मरः । अत्यासन्नेचातिदूरे आढ्ये धनविवर्जिते । वृत्तिहीने च मूर्खे च कन्यादानं न शस्यते

येनानङ्गः स्मरो दग्धः, तेन कथमुद्वहनार्थिता? अत्यासन्नेऽतिदूरे च, आढ्ये धनविवर्जिते; वृत्तिहीने च मूर्खे च कन्यादानं न शस्यते।

Verse 8

मूढाय च विरक्ताय आत्मसंभाविताय च । आतुराय प्रमत्ताय कन्यादानं न कारयेत्

मूढाय च विरक्ताय आत्मसंभाविताय च। आतुराय प्रमत्ताय कन्यादानं न कारयेत्॥

Verse 9

तस्मान्मया विचार्यैव भवद्भिरृषिसत्तमाः । प्रदातव्या महेशाय एतन्मे व्रतमुत्तमम्

तस्मान्मया विचार्यैव, भवद्भिरृषिसत्तमाः। प्रदातव्या महेशाय—एतन्मे व्रतमुत्तमम्॥

Verse 10

तच्छ्रुत्वा गिरिराजस्य वचनं ते महर्षयः । एकपद्येन ऊचुस्ते प्रहस्य च हिमालयम्

तद्वचनं गिरिराजस्य श्रुत्वा ते महर्षयः। एकपद्येन तं प्राहुः, प्रहस्य च हिमालयम्॥

Verse 11

यया कृतं तपस्तीव्रं यया चाराधितः शिवः । तपसा तेन संतुष्टः प्रसन्नोद्य सदाशिवः

यया तीव्रं तपः कृतं यया च शिव आराधितः। तेन तपसा संतुष्टः प्रसन्नोऽद्य सदाशिवः॥

Verse 12

अस्यास्तस्य च भोः शैल न जानासि च किंचन । महिमानं परं चैव तस्मादेनां प्रयच्छ वै

अस्यास्तस्य च भोः शैल न जानासि च किंचन। महिमानं परं चैव तस्मादेनां प्रयच्छ वै॥

Verse 13

शिवाय गिरिजामेनां कुरुष्य वचनं हि नः । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषामृषीणां भावितात्मनाम्

शिवाय गिरिजामेनां कुरुष्य वचनं हि नः। तच्छ्रुत्वा वचनं तेषामृषीणां भावितात्मनाम्॥

Verse 14

उवाच त्वरया युक्तः पर्वतान्पर्वतेश्वरः । हे मेरो हे निषधकिं गन्धमादन मन्दर । मैनाक क्रियतामद्य शंसध्वं च यथातथम्

उवाच त्वरया युक्तः पर्वतान्पर्वतेश्वरः। हे मेरो हे निषधकिं गन्धमादन मन्दर। मैनाक क्रियतामद्य शंसध्वं च यथातथम्॥

Verse 15

मेना तदा उवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदा । अधुना किं विमशन कृतं कार्यं तदैव हि

मेना तदोवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदा। अधुना किं विमर्शेन कृतं कार्यं तदैव हि॥

Verse 16

उत्पन्नेयं महाभागा देवकार्यार्थमेव च । प्रदातव्या शिवायेति शिवस्यार्थेऽवतारिता

इयं महाभागा देवकार्यसिद्ध्यर्थमेवोत्पन्ना; शिवायैव प्रदातव्या—शिवस्यार्थेऽवतारिता।

Verse 17

अनयाराधितो रुद्रो रुद्रेण परिभाविता । इयं महाभागा शिवाय प्रतिदीयताम्

अनया रुद्रोऽर्चितः, रुद्रेण च परिशुद्धीकृता; इयं महाभागा शिवाय विधिवत् प्रतिदीयताम्।

Verse 18

निमित्तमात्रं च कृतं तया वै शिवपूजने । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्यामेनायाः परिभाषितम्

शिवपूजने तया वै निमित्तमात्रमेव कृतम्; एतद्वचः श्रुत्वा तस्यां मेनायाः परिभाषितम्।

Verse 19

परितुष्टो हिमाद्रिश्च वाक्यं चेदमुवाच ह । ऋषीन्प्रति निरीक्षंस्तां कन्येयं मम संप्रति

हिमाद्रिः परितुष्टः सन् ऋषीन् प्रति तां निरीक्ष्येदं वाक्यमुवाच—“इयं कन्या मम संप्रति दुहिता” इति।

Verse 20

ततः समानीय सुलोचनां तां श्यामां नितंबार्षितमेखलां शुभाम् । वैडूर्यमुक्तावलयान्दधानां भास्वत्प्रभां चांद्रमसीं व रेखम्

ततः स तां सुलोचनां श्यामां शुभां नितम्बार्पितमेखलां समानीय, वैडूर्यमुक्तावलयान् दधानां भास्वत्प्रभां चान्द्रमसीं व रेखामिव न्यवेदयत्।

Verse 21

लावण्यामृतवापिकां सुवदनां गौरीं सुवासां शुभां दृष्ट्वा ते ह्यृषयोऽपि मोहमगन्भ्रांतास्तदा संभ्रमात् । नोचुः किंचना वाक्यमेव सुधियो ह्यासन्प्रमत्ता इव स्तब्धाः कान्तिमतीमतीव रुचिरां त्रैलोक्यनाथप्रियाम्

लावण्यामृतवापिकां सुवदनां सुवासां शुभां गौरीं दृष्ट्वा तेऽपि ऋषयः संभ्रमात् मोहमगमन्, भ्रान्ता इवाभवन्। सुधियोऽपि ते न किञ्चिद् वाक्यमूचुः; प्रमत्ता इव स्तब्धाः, त्रैलोक्यनाथप्रियायाः कान्तिमत्याः परमं रुचिरां तेजस्विनीं तामेव निरैक्षन्त।

Verse 22

एवं तदा ते ह्यृषयोऽपि मोहिता रूपेण तस्याः किमुताथ देवताः । तथैव सर्वे च निरीक्ष्य तन्वीं सतीं गिरिन्द्रस्य सुतां शिवप्रियाम्

एवं तदा तस्याः रूपेण ऋषयोऽपि मोहिता, किमुत देवताः। तथैव सर्वे तन्वीं सतीं गिरिन्द्रसुतां शिवप्रियां निरीक्ष्य समाकृष्टचित्ताः अभवन्।

Verse 23

ततः पुनश्चैत्य शिवं शिवप्रियाः शशंसुरस्मा ऋषयस्तदानीम्

ततः पुनः तदानीं शिवप्रियाः ऋषयः अस्मै शिवाय चैत्यम् इव स्तुतिं शशंसुः।

Verse 24

ऋषय ऊचुः । भूषिता हि गिरीन्द्रेण स्वसुता नास्ति संशयः । उद्वोढुं गच्छ देवेश देवैश्च परिवारितः

ऋषय ऊचुः—गिरीन्द्रेण स्वसुता भूषिता हि, नास्ति संशयः। हे देवेश, देवैः परिवारितः तामुद्वोढुं गच्छ।

Verse 25

गच्छ शीघ्रं महादेव पार्वतीमात्मजन्मने । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां प्रहस्येदमुवाच ह

गच्छ शीघ्रं महादेव, पार्वतीम् आत्मजन्मने। तेषां वचनं श्रुत्वा स प्रहस्य इदमुवाच ह।

Verse 26

विवाहो हि महाभागा न दृष्टो न श्रुतोऽपि वा । मया पुरा च ऋषयः कथ्यतां च विशेषतः

हे महाभागा ऋषयः, एषो विवाहो न कदापि दृष्टो न श्रुतोऽपि वा। अतः, हे मुनयः, मम पुरतः विशेषतः विस्तरेण कथ्यताम्।

Verse 27

तदोचुरृषयः सर्वे प्रहसंतः सदाशिवम् । विष्णुमाह्वय वै देव ब्रह्मणं च शतक्रतुम्

ततः सर्वे ऋषयः प्रहसन्तः सदाशिवं प्रोचुः— हे देव, विष्णुमाह्वय; ब्रह्माणं च शतक्रतुं च समाह्वय।

Verse 28

तथा ऋषिगणांश्चैव यक्षगन्धर्वपन्नगान् । सिद्धविद्याधरांश्चैव किंनरांश्चाप्सरोगणान्

तथा ऋषिगणान् चैव यक्षगन्धर्वपन्नगान्। सिद्धविद्याधरांश्चैव किंनरांश्चाप्सरोगणान्॥

Verse 29

एतांश्चान्यांश्च सुबहूनानयस्वेति सत्वरम् । तदाकर्ण्य ऋषिप्रोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः

एतान् चान्यान् च बहून् सत्वरमानयस्वेति। इति ऋषिभिः प्रोक्तं वाक्यं श्रुत्वा वाक्यविशारदः तद् हृदि न्यधात्।

Verse 30

उवाच नारदं देवो विष्णुमानय सत्वरम् । ब्रह्माणं च महेन्द्रं च अन्यांश्चैव समानय

देवो नारदं उवाच— विष्णुमानय सत्वरम्; ब्रह्माणं च महेन्द्रं च, अन्यांश्चैव समानय।

Verse 31

शंभोर्वचनमादाय शिरसा लोकपावनः । जगाम त्वरितो भूत्वा वैकुण्ठं विष्णुवल्लभः

शम्भोर्वचनमादाय शिरसा लोकपावनः। विष्णुवल्लभः स त्वरितो भूत्वा वैकुण्ठं जगाम॥

Verse 32

ददर्श देवं परमासने स्थितं श्रिया च देव्या परिसेव्यमानम् । चतुर्भुजं देववरं महाप्रभं नीलोत्पलश्यामतनुं वरेण्यम्

परमासने स्थितं देवं श्रिया देव्या परिसेव्यमानम्। चतुर्भुजं देववरं महाप्रभं नीलोत्पलश्यामतनुं वरेण्यम्॥

Verse 33

महार्हरत्नावृतचारुकुण्डलं महाकिरीटोत्तमरत्नभास्वतम् । सुवैजयंत्या वनमालया वृतं स नारदस्तं भुवनैकसुन्दरम्

महार्हरत्नावृतचारुकुण्डलं महाकिरीटोत्तमरत्नभास्वतम्। सुवैजयन्त्या वनमालया वृतं स नारदस्तं भुवनैकसुन्दरम्॥

Verse 34

उवाच नारदोऽभ्येत्य शंभोर्वाक्यमथादरात् । ब्रह्मवीणां वाद्यवीणां वाद्यमानः सर्वज्ञ ऋषिसत्तमः

उवाच नारदोऽभ्येत्य शम्भोर्वाक्यमथादरात्। ब्रह्मवीणां वाद्यवीणां वाद्यमानः सर्वज्ञ ऋषिसत्तमः॥

Verse 35

एह्येहि त्वं महाविष्णो महादेवं त्वरान्वितः । उद्वाहनार्थं शंभोश्च त्वमेकः कार्यसाधकः

एह्येहि त्वं महाविष्णो महादेवं त्वरान्वितः। उद्वाहनार्थं शम्भोश्च त्वमेकः कार्यसाधकः॥

Verse 36

प्रहस्य भगवान्प्राह नारदं प्रति वै तदा । कथमुद्वहने बुद्धिरुत्पन्ना तस्य शूलिनः । विज्ञातार्थोऽपि भगवान्नारदं परिपृष्टवान्

प्रहस्य भगवान् तदा नारदं प्रति प्राह— “कथं तस्य शूलिनः शिवस्योद्वहने बुद्धिरुत्पन्ना?” विज्ञातार्थोऽपि भगवान् पुनर्नारदं परिपृष्टवान्।

Verse 37

नारद उवाच । तपसा महता रुद्रः पार्वत्या परितोषितः । स्वयमेवागतस्तत्र यत्रास्ते गिरिजा सती

नारद उवाच— महता तपसा पार्वत्या रुद्रः परितोषितः। स्वयमेव स तत्रागतः यत्रास्ते सती गिरिजा।

Verse 38

दासोऽहमवदच्छंभुः पार्वत्या परितोषितः । पार्वतीं च समभ्यर्थ्य वरयस्व च भामिनि

पार्वत्या परितोषितः शम्भुः “दासोऽहम्” इत्यवदत्। ततः पार्वतीं समभ्यर्थ्य प्राह— “भामिनि, मां वरयस्व।”

Verse 39

त्वरितेनावदच्छंभुस्त्वामाह्वयति संप्रति । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । नारदेन समायुक्तः पार्षदैः परिवारितः

त्वरितेनावदत्— “शम्भुः त्वामाह्वयति सम्प्रति।” तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः नारदेन समायुक्तः पार्षदैः परिवारितः (प्रययौ)।

Verse 40

सुपर्णमारुह्य तदा महात्मा योगीश्वराणां प्रभुरच्युतो महान् । ययौ तदाऽकाशपथा हरिः स्वयं सनारदो देववरैः समेतः

तदा महात्मा महान् अच्युतः योगीश्वराणां प्रभुः सुपर्णमारुह्य। हरिः स्वयं सनारदः देववरैः समेतः आकाशपथा ययौ।

Verse 41

तं दृष्ट्वा त्वरितं देवो योगिध्येयांघ्रिपंकजः । अभ्युत्थाय मुदा युक्तः परिष्वज्य च शार्ङ्गिणम्

तं शीघ्रमागच्छन्तं दृष्ट्वा योगिजनध्येयपादपङ्कजो देवः त्वरितमुत्थाय हर्षसमन्वितः शार्ङ्गिणं परिष्वज्य समालिङ्गत्।

Verse 42

तदा हरिहरौ देवावैकपद्येन तिष्ठतः । ऊचुतुः स्म तदान्योन्यं क्षेमं कुशलमेव च

तदा हरिहरौ देवौ एकपद्येनैकभावेन स्थितौ परस्परं क्षेमं कुशलमेव च पप्रच्छतुः।

Verse 43

ईश्वर उवाच । गिरिजातपसा विष्णो जितोऽहं नात्र संशयः । पाणिग्रहार्थमेवाद्य गंतुकामो हिमालयम्

ईश्वर उवाच—गिरिजातपसा विष्णो जितोऽहं नात्र संशयः। अद्य पाणिग्रहार्थमेव हिमालयं गन्तुकामोऽस्मि।

Verse 44

यथार्थेन च भो विष्णो कथयामि तवाग्रतः । यदा दक्षेण भो विष्णो प्रदत्ता च पुरा सती

भो विष्णो, यथार्थेन तवाग्रतः कथयामि। यदा दक्षेण पुरा सती प्रदत्ता आसीत् तदा…

Verse 45

न च संकल्पविधिना मया पाणिग्रहः कृतः । अधुनैव मया कार्यं कर्मविस्तारणं बहु

न च मया संकल्पविधिना पाणिग्रहः कृतः। अधुनैव मया बहु कर्मविस्तारणं कर्तव्यम्।

Verse 46

यत्कार्यं तन्न जानामि सर्वं पाणिग्रहोचितम् । शंभोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः

यत्कार्यं तन्न जानामि सर्वं पाणिग्रहोचितम्। शम्भोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः॥

Verse 47

यावद्वक्तुं समारेभे तावद्ब्रह्मा समागतः । इंद्रेण सह सर्वैश्च लोकपालैस्त्वरान्वितः

यावद्वक्तुं समारेभे तावद्ब्रह्मा समागतः। इन्द्रेण सह सर्वैश्च लोकपालैस्त्वरान्वितः॥

Verse 48

तथैव देवासुरयक्षदानवा नागाः पतंगाप्सरसो महर्षयः । समेत्य सर्वे परिवक्तुमीशमूचुस्तदानीं शिरसा प्रणम्य

तथैव देवासुरयक्षदानवा नागाः पतङ्गाप्सरसो महर्षयः। समेत्य सर्वे परिवक्तुमीशमूचुस्तदानीं शिरसा प्रणम्य॥

Verse 49

गच्छगच्छ महादेव अस्माभिः सहितः प्रभो । ततो विष्णुरुवाचेदं प्रस्तावसदृशंवचः

गच्छ गच्छ महादेव अस्माभिः सहितः प्रभो। ततो विष्णुरुवाचेदं प्रस्तावसदृशं वचः॥

Verse 50

गृह्योक्तविधिना शंभो कर्म कर्तुमिहार्हसि

गृह्योक्तविधिना शम्भो कर्म कर्तुमिहार्हसि॥

Verse 51

नांदीमुखं मण्डपस्थापनं च तथा चैतत्कुरु धर्मेण युक्तम् । महानदीसंगमं वर्जयित्वा कुर्वंति केचिद्वेदमनीषिणश्च

नान्दीमुखकर्म मण्डपस्थापनं च तथा धर्मयुक्तेन विधिना कुर्यात्। महानदीसङ्गमं परित्यज्य केचिदपि वेदमनीषिणोऽपि एवं कर्म कुर्वन्ति॥

Verse 52

मण्डपस्थापनं चैव क्रियतां ह्यधुना विभो । तथोक्तो विष्णुना शंभुश्चकारात्महिताय वै

अधुना विभो मण्डपस्थापनं क्रियतामिति। विष्णुना एवमुक्तः शम्भुः स्वात्महिताय तत् चकार वै॥

Verse 53

ब्रह्मादिभिः कृतं तेन सर्वमभ्युदयोचितम् । ग्रहाणां पूजनं चक्रे कश्यपो ब्रह्मणा युतः

ब्रह्मादिभिः तेन सर्वं अभ्युदयोचितं सम्यक् कृतम्। ततः कश्यपो ब्रह्मणा युतः ग्रहाणां पूजनं चकार॥

Verse 54

तथात्रिश्च वशिष्ठश्च गौतमोथ गुरुर्भृगुः । कण्वो बृहस्पतिः शक्तिर्जमदग्निः पराशरः

तथैवात्रिर्वसिष्ठश्च गौतमोऽथ गुरुर्भृगुः। कण्वो बृहस्पतिः शक्तिर्जमदग्निः पराशरः॥

Verse 55

मार्कंडेयः शिलावाकः शून्यपालोऽक्षतश्रमः । अगस्त्यश्च्यवनो गर्गः शिलादोऽथ महामुनिः

मार्कण्डेयः शिलावाकः शून्यपालोऽक्षतश्रमः। अगस्त्यश्च्यवनो गर्गः शिलादोऽथ महामुनिः॥

Verse 56

एते चान्ये च बहवो ह्यागताः शिवसन्निधौ । ब्रह्मणा नोदितास्तत्र चक्रुस्ते विधिवत्क्रियाम्

एते चान्ये च बहवो मुनयः शिवसन्निधौ समागताः। तत्र ब्रह्मणा प्रेरिताः सन्तो विधिवत् कर्माणि ते चक्रुः॥

Verse 57

वेदोक्तविधिना सर्वे वेदवेदांगपारगाः । चक्रू रक्षां महेशस्य कृतकौतुकमंगलाम्

वेदोक्तविधिना सर्वे वेदवेदाङ्गपारगाः। महेशस्य रक्षां चक्रुः कृतकौतुकमङ्गलाम्॥

Verse 58

ऋग्यजुःसामसहितैः सूक्तैर्नानाविधैस्तथा । मंगलानि च भूरीणि ऋषयस्तत्त्ववेदिनः

ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्नानासूक्तैस्तथैव च। तत्त्ववेदिन ऋषयः भूरीणि मङ्गलानि चक्रुः॥

Verse 59

अभ्यंजनादिकं सर्वं चक्रुस्तस्य परात्मनः । ख्यातः कपर्द्दस्तस्यैव शिवस्य परमात्मनः

अभ्यञ्जनादिकं सर्वं तस्य परात्मनः अचक्रुः। तस्मादेव स ख्यातः कपर्दः शिवः परात्मा॥

Verse 60

अनेकैर्मौक्तिकैर्युक्ता मुण्डमालाऽभवत्तदा । ये सर्पा ह्यंगभूताश्च ते सर्वे तत्क्षणादिव । बभूवुर्मडनान्येव जातरूपमयानि च

अनेकमौक्तिकसंयुक्ता मुण्डमाला तदा अभवत्। ये सर्पा ह्यङ्गभूताश्च ते तत्क्षणादिव जातरूपमयानि मडनान्येव बभूवुः॥

Verse 61

सर्वभूषणसंपन्नो देवदेवो महेश्वरः । ययौ देवैः परिवृतः शैलराजपुरं प्रति

सर्वभूषणसम्पन्नो देवदेवो महेश्वरः । देवैः परिवृतो भूत्वा शैलराजपुरं प्रति ययौ ॥

Verse 62

चंडिका वरभगिनी तदा जाता भयावहा । प्रेतासना गता चण्डी सर्पाभरणभूषिता

तदा वरभगिनी चण्डिका जाता भयावहा । प्रेतासनगता चण्डी सर्पाभरणभूषिता ॥

Verse 63

हैमं कलशमादाय पूर्णं मूर्ध्ना महाप्रभा । परिवारैर्महाचंडी दीप्तास्या ह्युग्रलोचना

हैमं कलशमादाय पूर्णं मूर्ध्ना महाप्रभा । परिवारैः समायुक्ता महाचण्डी दीप्तास्या उग्रलोचना ॥

Verse 64

तत्र भूतान्यनेकानि विरूपाणि सहस्रशः । तैः समेताग्रतश्चंडी जगाम विकृतानना

तत्र भूतान्यनेकानि विरूपाणि सहस्रशः । तैः समेताग्रतः चण्डी विकृतानना जगाम ॥

Verse 65

तस्याः सर्वे पृष्ठतश्च गणाः परमदारुणाः । कोट्येकादशसंख्याका रौद्रा रुद्र प्रियाश्च ये

तस्याः पृष्ठतश्च सर्वे गणाः परमदारुणाः । कोट्येकादशसंख्याका रौद्रा रुद्रप्रियाश्च ते ॥

Verse 66

तदा डमरुनिर्घोषव्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् । भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च

तदा डमरुनिर्घोषेण भेरीभांकारशब्देन शंखनिनादेन च जगत्त्रयम् सर्वतः व्याप्तमासीৎ।

Verse 67

तथा दुंदुभिनिर्घोषैः शब्दः कोलाहलोऽभवत् । गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवाः समुत्सुकाः । अन्वयुः सर्वसिद्धाश्च लोकपालैः समन्विताः

तथा दुंदुभिनिर्घोषैः शब्दः कोलाहलोऽभवत्। गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवाः समुत्सुकाः अन्वयुः; सर्वसिद्धाश्च लोकपालैः समन्विताः।

Verse 68

मध्ये व्रजन्महेंद्रोऽथ ऐरावतमुपास्थितः । शुभ्रेणो च्छ्रियमाणेन छत्रेण परमेण हि

तस्य व्रजस्य मध्ये महेन्द्रः ऐरावतसमुपस्थितः व्रजन् आसीत्, परमेण शुभ्रेणोच्छ्रियमाणेन छत्रेण छादितः।

Verse 69

चामरैर्वीज्यमानोऽसौ सुरैर्बहुभिरावृतः । तदा तु व्रजमानास्त ऋषयो बहवो ह्यमी

स चामरैर्वीज्यमानः बहुभिः सुरैः परिवृतः व्रजमानः। तदा तु तस्मिन् व्रजे बहवोऽमी ऋषयः अपि व्रजमानाः आसन्।

Verse 70

भरद्वाजादयो विप्राः शिवस्योद्वहनं प्रति । शाकिन्यो यातुधानाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः

भरद्वाजादयो विप्राः शिवस्योद्वहनं प्रति अन्वयुः। सह तैः शाकिन्यो यातुधानाश्च वेतालाः ब्रह्मराक्षसाश्च आगताः।

Verse 71

भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः । पृच्छमानास्तदा चंडीं पृष्ठतोऽन्वगमंस्तदा

भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः । तदा चण्डीं पृच्छन्तः पृष्ठतोऽन्वगमंस्तदा ॥

Verse 72

क्व गता साऽधुना चंडी धावमानास्तदा भृशम् । प्राप्ता गता व्रजंतीं तां प्रणिपत्य महाप्रभाम्

क्व गता साऽधुना चण्डी धावमानास्तदा भृशम् । प्राप्ता गता व्रजन्तीं तां प्रणिपत्य महाप्रभाम् ॥

Verse 73

अथ प्रोचुस्तदा सर्वे चंडीं भैरवसंयुताम् । विनास्माभिः कुतो यासि वद चंडि यथा तथा

अथ प्रोचुस्तदा सर्वे चण्डीं भैरवसंयुताम् । विना स्माभिः कुतो यासि वद चण्डि यथा तथा ॥

Verse 74

प्रहस्योवाच सा चंडी भूतानां तत्र श्रृण्वताम् । शंभोरुद्वहनार्थाय प्रेतारूढा व्रजाम्यहम्

प्रहस्योवाच सा चण्डी भूतानां तत्र शृण्वताम् । शम्भोरुद्वहनार्थाय प्रेतारूढा व्रजाम्यहम् ॥

Verse 75

हैमं कलशमादाय शिरसा बिभ्रती स्वयम् । करवालीस्वरूपेण चंडी जाता ततः स्वयम्

हैमं कलशमादाय शिरसा बिभ्रती स्वयम् । करवालीस्वरूपेण चण्डी जाता ततः स्वयम् ॥

Verse 76

भूतैः परिवृता सर्वैः सर्वेषामग्रतोऽव्रजत् । गणास्तामनुजग्मुस्ते गणानां पृष्ठतः सुराः

सर्वैर्भूतैः परिवृता सा सर्वेषामग्रतोऽव्रजत्। तामनुजग्मुस्ते गणाः, गणानां पृष्ठतः सुराः॥

Verse 77

इंद्रादयो लोकपाला ऋषयस्तेऽग्रपृष्ठतः । ऋषीणां पृष्ठतो भूत्वा पार्षदाश्च महाप्रभाः

इन्द्रादयो लोकपालाः ऋषयश्चाग्रपृष्ठतः। ऋषीणां पृष्ठतो भूत्वा पार्षदाश्च महाप्रभाः॥

Verse 78

विष्णोरमितभावज्ञा मुकुंदाच्च मनोरमाः । सर्वे पयोदसंकाशाः स्रग्विणो वनमालिनः । श्रीवत्सांकधराः सर्वे पीतवासोन्विताश्च ते

विष्णोरमितभावज्ञाः मुकुन्दादिव मनोरमाः। सर्वे पयोदसंकाशाः स्रग्विणो वनमालिनः॥ श्रीवत्साङ्कधराः सर्वे पीतवासोऽन्विताश्च ते॥

Verse 79

चतुर्भुजाः कुंडलिनः किरीटकटकांगदैः । हारनूपुरसूत्रैश्च कटिसूत्राङ्गुलीयकैः । शोभिताः सर्व एवैते महापुरुषलक्षणाः

चतुर्भुजाः कुण्डलिनः किरीटकटकाङ्गदैः। हारनूपुरसूत्रैश्च कटिसूत्राङ्गुलीयकैः॥ शोभिताः सर्व एवैते महापुरुषलक्षणाः॥

Verse 80

तेषां मध्ये गतो विष्णुः श्रियोपेतः सुरारिहा

तेषां मध्ये गतो विष्णुः श्रियोपेतः सुरारिहा॥

Verse 81

बभौ त्रिलोकीकृतविश्वमंगलो महानुभावैर्हृदि कृत्य धिष्ठितः । शिवेन साकं परमार्थदस्तदा हरिः परात्मा जगदेकबंधुः

बभौ हरिः परात्मा जगदेकबन्धुः, त्रिलोकीं विश्वमङ्गलां कृत्वा; महानुभावानां हृदि कृत्याधिष्ठितः। शिवेन साकं स तदा परमार्थं ददौ।

Verse 82

स तार्क्ष्यपुत्रोपरि संस्थितो महांल्लक्ष्म्या समेतो भुवनैकभर्ता । स चामरैर्वीज्यमानो मुनींद्रैः सर्वैः समेतो हरिरीश्वरो महान्

तार्क्ष्यपुत्रोपरि संस्थितो महान्, लक्ष्म्या समेतो भुवनैकभर्ता। मुनीन्द्रैः सर्वैः समेतः, चामरैर्वीज्यमानो हरिरीश्वरो महान् बभौ।

Verse 83

तथा विरिंचिर्निजवाहनस्थो वेदैः समेतः सह षड्भिरंगैः । तथागमैः सेतिहासैः पुराणैः स संवृतो हेमगर्भो बभूव

तथा विरिञ्चिर्निजवाहनस्थो वेदैः समेतः सह षड्भिरङ्गैः। आगमैः सेतिहासैः पुराणैश्च संवृतो हेमगर्भो बभूव।

Verse 84

वेधोहरिभ्यां च तदा सुरेद्रैः समावृतश्चर्षिभिः संपरीतः । वृषारूढो वृषकेतुर्दुरापोयोगीश्वरैरपि सर्वैरगम्यः

वेधोहरिभ्यां तदा सुरेन्द्रैश्च समावृतः, ऋषिभिः संपरीतः। वृषारूढो वृषकेतुर्दुरापो योगीश्वरैरपि सर्वैरगम्यः प्रादुरभूत्।

Verse 85

शुद्धस्फटिकसंकाशं वृषभं धर्मवत्सलम् । समेतो मातृभिश्चैव गोभिश्च कृतलक्षणम्

शुद्धस्फटिकसंकाशो वृषभो धर्मवत्सलः। मातृभिश्चैव गोभिश्च समेतः कृतलक्षणो बभौ।

Verse 86

एभिस्समेतोऽसुरदानवैः सह ययौ महेशो विबुदैरलंकृतः । हिमालयं गिरिवर्यं तदानीं पाणिग्रहार्थं प्रमदोत्तमायाः

एभिः समेतोऽसुरदानवैः सह विबुदैरलंकृतो महेशः । तदानीं गिरिवर्यं हिमालयं ययौ प्रमदोत्तमायाः पाणिग्रहार्थम् ॥