Adhyaya 13

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ गौरी पुरारातिं प्रणम्य जगदंबिका । अयाचत्तादृशा शंभुमविनाभावमात्मनः

ब्रह्मोवाच—ततः जगदम्बिका गौरी पुरारातिं प्रणम्य शम्भुमात्मनः सहाविनाभावं वरं याचत्।

Verse 2

इदं विज्ञापयामास लोकानुग्रहकारणात् । कृपया परया पूर्णा गौरी संवादसुंदरी

लोकानुग्रहहेतोः सा पराकृपापूर्णा संवादसुन्दरी गौरी इदं विज्ञापयामास।

Verse 3

न त्याज्यमेतत्ते रूपमत्र दृष्टिमनोहरम् । अहं त्वया न च त्याज्या सापराधापि सर्वदा । मनोहरमिदं रूपमेतत्ते लोकमंगलम्

अत्र दृष्टिमनोहरं तवैतद्रूपं न त्याज्यम्। अहं च त्वया सर्वदा न त्याज्या, सापराधापि। एतन्मनोहरं तव रूपं लोकमङ्गलकारकम्।

Verse 4

आलोक्यतां सदा सर्वैर्दिव्यगन्धसमन्वितम् । भुजंगगरलब्रह्मकपालशिवभस्मभिः

दिव्यगन्धसमन्वितं भुजङ्गगरलब्रह्मकपालशिवभस्मभिरलङ्कृतं तद्रूपं सर्वैः सदा आलोक्यताम्।

Verse 5

भीषणैरलमीशान जय वेषपरिग्रहैः । सुकुमारो भवेर्दिव्यमाल्यगंधांबरादिभिः

भीषणैर्वेषपरिग्रहैरलम्, ईशान! दिव्यमाल्यगन्धान्बरादिभिः सुकुमारो भव।

Verse 6

भूषितो रत्नभूषाभिर्विहरस्व महेश्वर । आगता नित्यमीशान देवगन्धर्वकन्यकाः

रत्नभूषणभूषितो महेश्वर, अत्र विहरस्व। ईशान, देवगन्धर्वकन्यकाः नित्यं त्वां सेवितुम् आगच्छन्ति।

Verse 7

सेवंतामत्र देवेशं नृत्यवादित्रगीतिभिः । गणाश्च मानुषा भूत्वा सेवंतां त्वामहर्निशम्

अत्र देवेशं नृत्यवादित्रगीतिभिः सेवन्ताम्। गणाश्च मानुषा भूत्वा त्वामहर्निशं सेवन्ताम्।

Verse 8

त्वत्प्रसादादयं देव सुगंधिः पुष्टिवर्द्धनः । आवयोः संगमो दृष्टो भूयात्सर्वार्थदायकः

त्वत्प्रसादादयं देव सुगन्धिः पुष्टिवर्धनः। आवयोः संगमो दृष्टो भूयात्सर्वार्थदायकः।

Verse 9

गृहीतमत्र देवेश सर्वमंत्रात्मकं वपुः । चरितं तव कैंकर्यमस्तु भक्तिः सदा तव

देवेश, अत्र मया सर्वमन्त्रात्मकं तव वपुः गृहीतम्। मम चरितं तव कैङ्कर्यमस्तु, भक्तिश्च सदा त्वयि स्थिरा भवतु।

Verse 10

ज्ञानाज्ञानकृतं नित्यमपराधसहस्रकम् । क्षम्यतां तव भक्तानामनन्यशरणेक्षणात्

ज्ञानाज्ञानकृतं नित्यमपराधसहस्रकं क्षम्यताम्। तव भक्तानामनन्यशरणेक्षणात्।

Verse 11

इति देव्या वचः श्रुत्वा शम्भुः शोणाचलेश्वरः । तमेव वरदः प्रादाद्वरं सर्वमभीप्सितम्

इति देव्या वचः श्रुत्वा शम्भुः शोणाचलेश्वरः । तमेव वरदः प्रादाद्वरं सर्वमभीप्सितम्

Verse 12

आभाष्य गौरीं कुतुकाद्रंतुकामः स्वयं शिवः । धारय त्वं मृगमदं मनोज्ञमिदमूचिवान्

आभाष्य गौरीं कुतुकाद्रंतुकामः स्वयं शिवः । धारय त्वं मृगमदं मनोज्ञमिदमूचिवान्

Verse 13

महादेव उवाच । पुलकाख्यो महान्दैत्यो मृगरूपी तपोधिकम् । कृत्वा प्राप वरं मत्तः सौगन्ध्यं परमाद्भुतम्

महादेव उवाच । पुलकाख्यो महान्दैत्यो मृगरूपी तपोधिकम् । कृत्वा प्राप वरं मत्तः सौगन्ध्यं परमाद्भुतम्

Verse 14

लब्ध्वा वरं स्वगन्धेनामोहयत्सुरयोषितः । तथैवाधर्मसंप्राप्तो बबाधे सकलं जगत्

लब्ध्वा वरं स्वगन्धेनामोहयत्सुरयोषितः । तथैवाधर्मसंप्राप्तो बबाधे सकलं जगत्

Verse 15

देवैरभ्यर्थितः सोहमाहूयासुरनायकम् । विमुंच लोकरक्षार्थमासुरं देहमित्यशाम्

देवैरभ्यर्थितः सोहमाहूयासुरनायकम् । विमुंच लोकरक्षार्थमासुरं देहमित्यशाम्

Verse 16

पुलक उवाच । त्यक्ष्यामि देवदेवेश देहमेतं त्वदाज्ञया । प्रणम्य भक्तिमनसा मामप्यर्चेदमूचिवान्

पुलक उवाच—देवदेवेश, त्वदाज्ञया अहं देहमेतं त्यक्ष्यामि। भक्तिमनसा प्रणम्य मामपि समर्च्य, इदं वचनम् अवदत्।

Verse 17

मदंगसंभवं दिव्यं सौरभं विश्वमोहनम् । धार्यतां देव देवेश सदा सादरचेतसा

मदङ्गसम्भवं दिव्यं सौरभं विश्वमोहनम्। देव देवेश, तत् सदा सादरचेतसा त्वया धार्यताम्।

Verse 18

पुलकस्वेदजातो हि सदा प्रख्यायतां तव । अयं मृगमदो लोके शृङ्गाररसवर्द्धनः

पुलकस्वेदजातो हि मृगमदः अयं तव सदा प्रख्यायताम्। लोकेऽयं शृङ्गाररसवर्द्धनः।

Verse 19

त्वत्प्रियः कांतिसौभाग्यरूपलावण्यदायकः । विसृजामि निजं देहं देवदेव जगत्पते

त्वत्प्रियः कान्तिसौभाग्यरूपलावण्यदायकः। देवदेव जगत्पते, निजं देहं अहं विसृजामि।

Verse 20

सदा बहुमतो देव्या दिव्यसौरभलुब्धया । मदंशसंभवा ये स्युर्मत्तपोलब्धसौरभाः

देव्या दिव्यसौरभलुब्धया सदा बहुमतः। मदंशसम्भवा ये स्युः, ते मत्तपोलब्धसौरभाः स्युः।

Verse 21

लीयंतां तव देवेश मूर्तावालेपनच्छलात् । तथेति मय्युक्तवति स दैत्यः पुलकाभिधः

देवेश, आलेपनच्छलेन तव मूर्तौ सर्वे लीयन्ताम्—इति मया उक्ते, पुलकाभिधो दैत्यः “तथेति” प्रत्युवाच।

Verse 22

विससर्ज निजं देहं मयिसन्यस्तजीवितः । ततस्तदंगसंभूतं मदं बहुलसौरभम्

मयि सन्न्यस्तजीवितः स निजं देहं विससर्ज; ततस्तदङ्गसम्भूतं बहुलसौरभं मदं समुत्पन्नम्।

Verse 23

अधारयमहं प्रेम्णा शतशृंगारवर्द्धनम् । तपसा देवदेवेशि तप्तं तव वपुः कृशम्

शतशृङ्गारवर्द्धनं तदहं प्रेम्णा अधारयम्; देवदेवेशि, तपसा तप्तं कृशं तव वपुः।

Verse 24

मदंगं च वियोगात्त इदं निर्वापयाधुना । इति प्रशस्य बहुधा पुलकस्नेहमद्भुतम्

वियोगात् मदङ्गं च इदं तेन अद्य निर्वापय—इति बहुधा पुलकस्नेहमद्भुतं प्रशस्य स उवाच।

Verse 25

आलिलिंप महादेवः पार्वतीं प्रेममंदिराम् । अपृच्छच्च हसन्देवः पार्वतीं ललनाकृतिम्

महादेवः प्रेममन्दिरां पार्वतीम् आलिलिम्प; हसन् देवः ललनाकृतिं पार्वतीं च अपृच्छत्।

Verse 26

किमेतदिति हस्तोत्थं दृष्ट्वा तं जगदंबिका । अब्रवीदरुणाद्रीशमानम्य जगदंबिका

तस्य हस्तोत्थितं द्रव्यं दृष्ट्वा जगदम्बिका । “किमेतत्?” इति प्रोवाच, अरुणाद्रीशमवनम्य जगन्माता ॥

Verse 27

आगतिं तस्य पुष्पस्य सदा स्वकरवर्तिनः

तस्य पुष्पस्य या आगतिः, यत् सदा स्वकरवर्तिनः स्थितम्—तामेव सा पप्रच्छ ॥

Verse 28

देव्युवाच । अहं कैलासशिखराद्देवदेव त्वदाज्ञया । तपः कर्तुमनुप्राप्ता कांचीं कनकतोरणाम्

देव्युवाच । अहं कैलासशिखरात् देवदेव तवाज्ञया । तपः कर्तुमनुप्राप्ता काञ्चीं कनकतोरणाम् ॥

Verse 29

अवाप्य मानसोद्भूतं कह्लारमिदमुत्तमम् । आराधयं महादेवमम्लानगुरुसौरभम्

मानसोद्भूतमिदं श्रेष्ठं कह्लारमवाप्याहम् । महादेवं समाराध्यं अम्लानगुरुसौरभम् ॥

Verse 30

यदक्षयमविश्रांतमर्चनायोजितं मया । अविच्छिन्नमहादीप्तिः कामधेनुघृताप्लुतः

यदक्षयमविश्रान्तमर्चनायोजितं मया । तदविच्छिन्नमहादीप्तिर्दीपोऽभूत् कामधेनुघृताप्लुतः ॥

Verse 31

अवेक्षणीयो भूपालैरनुपाल्यश्च सर्वदा । धर्मलक्षणमाधेयं लोकरक्षार्थमादरात्

भूपालैः सदा अवेक्षणीयं सर्वदा चानुपाल्यं; लोकरक्षार्थं धर्मलक्षणं सादरं स्थापनीयम्।

Verse 32

सर्वाभीप्सितसिद्ध्यर्थं मत्प्रीतिकरणाय च । मया संस्थापिता धर्मा द्वात्रिंशल्लोकगुप्तये

सर्वाभीप्सितसिद्ध्यर्थं मत्प्रीतिकरणाय च; मया धर्माः संस्थापिताः द्वात्रिंशल्लोकगुप्तये।

Verse 33

रक्षणीया प्रयत्नेन तत्संनिधिमुपागतैः । सर्वालंकारसंयुक्तं सर्वभोगकृतोत्सवम् । आलोक्यतामिदं रूपं कन्यायां मम कांतिमत्

तत्संनिधिमुपागतैः प्रयत्नेन रक्षणीया; सर्वालंकारसंयुक्तं सर्वभोगकृतोत्सवं, कन्यायां मम कांतिमदिदं रूपमालोक्यताम्।

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इति देव्या वचः श्रुत्वा शम्भुः शोणाचलेश्वरः

ब्रह्मोवाच—इति देव्या वचः श्रुत्वा शम्भुः शोणाचलेश्वरः प्रत्युवाच।

Verse 35

तथेति वरदः प्रादाद्वरं सर्वमभीप्सितम् । एष शोणाचलः श्रीमान्दृश्यते लोकपूजितः

तथेति वरदः सर्वमभीप्सितं वरं प्रादात्; एष शोणाचलः श्रीमान् लोकपूजितो दृश्यते।

Verse 36

सर्वदा वरदागौर्या सर्वभोगैश्च संवृतः । य एतच्छांभवं रूपमरुणाद्रितया स्थितम्

सर्वदा वरदागौर्या सर्वभोगैश्च संवृतः । य एतच्छांभवं रूपमरुणाद्रितया स्थितम्

Verse 37

संपश्यंति नमस्यंति कृतार्थाः सर्व एव ते । अरुणाचलमाहात्म्यमेतच्छ्रण्वंति ये भुवि

संपश्यंति नमस्यंति कृतार्थाः सर्व एव ते । अरुणाचलमाहात्म्यमेतच्छ्रण्वंति ये भुवि

Verse 38

भवंति सततं तेषां समग्राः सर्वसंपदः । श्रीमत्त्वं वाक्पतित्वं च रूपमव्याहतं बलम्

भवंति सततं तेषां समग्राः सर्वसंपदः । श्रीमत्त्वं वाक्पतित्वं च रूपमव्याहतं बलम्

Verse 39

लभंते पापनाशं च माहात्म्यस्यास्य धारणात् । सर्वतीर्थाभिषवणं सर्वयज्ञक्रियाफलम्

लभंते पापनाशं च माहात्म्यस्यास्य धारणात् । सर्वतीर्थाभिषवणं सर्वयज्ञक्रियाफलम्

Verse 40

सदाशिवप्रसादं च दत्ते शोणाद्रिदर्शनम्

सदाशिवप्रसादं च दत्ते शोणाद्रिदर्शनम्

Verse 41

इति कैलासशिखरात्प्राप्ता देवी शिवाज्ञया । शापमोक्षगतवती शोणाचलनिरीक्षणात्

इति शिवाज्ञया देवी कैलासशिखरात् अवतीर्य, शोणाचलदर्शनमात्रेण शापमोक्षं प्राप्तवती।

Verse 42

स्थानेष्वन्येषु देवस्य विद्यमानेषु च क्षितौ । दिवि चात्यंतपुण्येषु शंभुरत्र प्रसेदिवान्

क्षितौ देवस्य अन्येष्वपि स्थानेषु, दिवि चात्यन्तपुण्येषु सति, शम्भुः अत्र विशेषतः प्रसीदति।

Verse 43

अयं सदाशिवः साक्षादरुणाचलरूपतः । दृश्यते परमं तेजः सर्गस्थित्यंतकारणम्

अयं सदाशिवः साक्षाद् अरुणाचलरूपेण प्रकटः; सर्गस्थित्यन्तकारणं परमं तेजोऽत्र दृश्यते।

Verse 44

एतत्तु तैजसं लिगं सर्वदेवनमस्कृतम् । दृश्यते कर्मभूरेषा तेन धर्माधिका मता

एतत् सर्वदेवनमस्कृतं तैजसं लिङ्गं कर्मभूमौ दृश्यते; तेनायं देशो धर्माधिक इति मतः।

Verse 45

अरुणाचलनाथस्य तेजसा धूतकल्मषाः । भक्तिमंतो नरा लोके सुखमाप्स्यंति सर्वतः

अरुणाचलनाथतेजसा धूतकल्मषाः भक्तिमन्तो नराः लोके सर्वतः सुखमाप्नुवन्ति।

Verse 46

प्रदक्षिणैर्नमस्कारैस्तपोभिर्नियमैरपि । येऽर्चयंत्यरुणाद्रीशं तेषां शंभुर्वशंगतः

प्रदक्षिणैर्नमस्कारैस्तपोभिर्नियमैरपि येऽर्चयन्त्यरुणाद्रीशं तेषां शम्भुर्वशंगतः॥

Verse 47

न तथा तपसा योगैर्दानैः प्रीणाति शंकरः । यथा सकृदपि प्राप्तादरुणाचलदर्शनात्

न तथा तपसा योगैर्दानैः प्रीणाति शंकरः । यथा सकृदपि प्राप्तादरुणाचलदर्शनात्॥

Verse 48

स्वयंभुवः सदा वेदाः सेतिहासा दिवि स्थिताः । परितो गिरिरूपास्ते स्तुवंत्यरुणपर्वतम्

स्वयंभुवः सदा वेदाः सेतिहासा दिवि स्थिताः । परितो गिरिरूपास्ते स्तुवन्त्यरुणपर्वतम्॥

Verse 49

एतस्य वैभवं सर्वं न मया न च शार्ङ्गिणा । वचसा शक्यते वक्तुं वर्षकोटिशतैरपि

एतस्य वैभवं सर्वं न मया न च शार्ङ्गिणा । वचसा शक्यते वक्तुं वर्षकोटिशतैरपि॥

Verse 50

देवाश्च हरिमुख्यास्ते कल्पकाद्याः सुरद्रुमाः । प्रच्छन्नरूपाः सेवंते सर्वदैवारुणाचलम्

देवाश्च हरिमुख्यास्ते कल्पकाद्याः सुरद्रुमाः । प्रच्छन्नरूपाः सेवन्ते सर्वदैवारुणाचलम्॥

Verse 51

न तस्य कलिदोषः स्यान्नाधिव्याधिविजृंभणा । यत्र संपूज्यते लिंगमरुणाचलसंज्ञितम्

यत्रारुणाचलसंज्ञितं लिङ्गं विधिवत्संपूज्यते, तत्र कलिदोषो न भवति, न चाधिव्याधयः प्रवर्धन्ते।

Verse 52

इत्येतत्कथितं सर्वं तव शंभुपदाश्रयम् । चरितं ह्यरुणस्यास्य कल्पपुण्यदुरासदम्

इत्येतत्सर्वं तव कथितं शम्भुपदाश्रयं; अस्यारुणस्य चरितं कल्पपुण्यदुरासदम्।

Verse 53

सूत उवाच । इति विधिमुखनिःसृतामुदारामरुणगिरीशकथासुधापगां हि । श्रुतिपुटयुगलात्पिबन्मनोज्ञां सनकमुनिस्तपसां फलं स लेभे

सूत उवाच—इति विधिमुखनिःसृतामुदारामरुणगिरीशकथासुधापगां मनोज्ञां श्रुतिपुटयुगलात्पिबन् सनकमुनिस्तपसां फलं लेभे।