Adhyaya 10

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ देवा महीं हित्वा महिषासुरपीडिताः । नत्वा गौरीं तपस्यंतीं जग्मुः शरणमाकुलाः

ब्रह्मोवाच—अथ देवा महिषासुरपीडिताः महीं हित्वा, तपस्यन्तीं गौरीं नत्वा, आकुलाः शरणं जग्मुः।

Verse 2

अथ तानभयं देहि देवीति भयविह्वलान् । अमरान्वीक्ष्य सा देवी किं कार्यमिति चाभ्यधात्

अथ भयविह्वलानमरान्वीक्ष्य सा देवी ‘देवि, अभयं देहि’ इति तान् श्रुत्वा प्रत्युवाच—‘किं कार्यम्?’ इति।

Verse 3

ततो विज्ञापयामासुर्दैत्येंद्राद्भयमात्मनाम् । देव्यै बद्धांजलिपुटा देवा इंद्रपुरोगमाः

ततो देवा इन्द्रपुरोगाः बद्धाञ्जलिपुटा देव्यै दैत्येन्द्रादात्मनां भयम् विज्ञापयामासुः।

Verse 4

देवा ऊचुः । अप्सरोभिः परिवृतः सुखं क्रीडति नंदने । ऐरावतमुखान्सर्वान्दिङ्नागान्निजमंदिरे

देवा ऊचुः—अप्सरोभिः परिवृतः स नन्दने सुखं क्रीडति; ऐरावतमुखान् सर्वान् दिङ्नागान् निजमन्दिरे धारयति।

Verse 5

आवसयन्विनोदार्थमंगनाभिः सहागतान् । उच्चैःश्रवःपुरोगानामुपभोगं करोत्यसौ

विनोदार्थं स आगतान् दिव्याङ्गनासहितान् अतिथीन् आवासयति; उच्चैःश्रवःपुरोगैः श्रेष्ठैर्दिव्याश्वैः सहोपभोगं करोति।

Verse 6

मंदुरास्वस्य रम्यासु दृश्यंते लक्षकोटयः । हुताशवाहनं मेषं पुत्रारोहार्थमीप्सति

तस्य रम्यासु मन्दुरासु लक्षकोटयो दृश्यन्ते; हुताशवाहनं मेषं अपि पुत्रारोहार्थं स ईप्सति।

Verse 7

याम्यं महिषमानीय शकटे सोऽभ्यवाहयत् । सिद्धीराकृष्य सकला गृहकर्मणि चादिशत्

याम्यं महिषम् आनीय स शकटेऽभ्यवाहयत्; सकलाः सिद्धीराकृष्य गृहकर्मणि चादिशत्।

Verse 8

अप्सरःसंघमखिलमात्मसेवार्थमानयत् । अन्यत्किमपि यद्वस्तु रत्नभूतं जगत्त्रये

अप्सरःसंघम् अखिलम् आत्मसेवार्थम् आनयत्; जगत्त्रये यद्रत्नभूतं वस्तु, तत्सर्वमपि स्ववशं निनाय।

Verse 9

अनाहृतं पुनर्हर्तुं न विश्राम्यति कोपवान् । वयं च सेवका भूत्वा नित्यं भीतिसमन्विताः

अनाहृतं पुनर्हर्तुं कोपवान् न विश्राम्यति; वयं च सेवका भूत्वा नित्यं भीतिसमन्विताः स्मः।

Verse 10

पूजयंतश्च तस्याज्ञां नान्यां वीक्षामहे गतिम् । शरणागतसंत्राणं तपःफलमुदाहृतम्

तस्याज्ञां पूजयन्तोऽपि नान्यां गतिं प्रपश्यामः। शरणागतसंत्राणं तपसः फलमित्युदाहृतम्॥

Verse 11

दुर्जयोऽयं वरो दैत्यः सर्वेषां बलिनामपि । सुराणामपि दैत्यानां शिवाल्लब्धवरोदयः

दुर्जयोऽयं वरोपेतो दैत्यः सर्वबलिनामपि। सुराणामपि दैत्यानां शिवाल्लब्धवरप्रभवः॥

Verse 12

अस्य शृंगाहतः सिंधुर्व्यावर्जितमिति ब्रुवन् । रत्नोपहारदानेन नित्यं तत्प्रीतिमिच्छति

अस्य शृङ्गाहतः सिंधुर्व्यावर्जित इति ब्रुवन्। रत्नोपहारदानेन नित्यं तस्य प्रीतिमिच्छति॥

Verse 13

पर्वतांश्च समुत्क्षिप्य शृंगाग्रेण महोद्धतः । क्रीडति क्षोदिताशेषधातुधूलिविलेपनैः

पर्वतान् समुत्क्षिप्य शृङ्गाग्रेण महोद्धतः। क्रीडति क्षोदिताशेषधातुधूलिविलेपनैः॥

Verse 14

न शक्यमतुलं तस्य बलमन्यदुरासदम् । स्वयमेव विजानीहि हत्वा ते निजतेजसा

न शक्यमतुलं तस्य बलमन्यैर्दुरासदम्। स्वयमेव विजानीहि हत्वा तं निजतेजसा॥

Verse 15

शंभुशक्तिः परा सेयं स्त्रीरूपेणात्र दृश्यते । त्वयैवायं निहंतव्यः शिवाल्लब्धवरो ह्ययम्

शम्भोः परा शक्तिरियं स्त्रीरूपेणात्र दृश्यते। त्वयैवायं निहन्तव्यः शिवाल्लब्धवरो ह्ययम्॥

Verse 16

न जानीमो वयं देवि किंचिच्छंभुविचेष्टितम् । केवलं पालनीयाः स्म जगन्मात्रा सदा त्वया

न जानीमो वयं देवि किञ्चिच्छम्भुविचेष्टितम्। केवलं पालनीयाः स्म जगन्मात्रा सदा त्वया॥

Verse 17

इति तेषां भयार्तानामाकर्ण्य वचनं शुभम् । व्याजहार प्रसन्नात्मा देवी दत्त्वाभयं तदा

इति तेषां भयार्तानामाकर्ण्य वचनं शुभम्। व्याजहार प्रसन्नात्मा देवी दत्त्वाभयं तदा॥

Verse 18

शरणागतसंत्राणं तपसि स्थितया मया । कर्त्तव्यममराः कालात्क्षीणः शत्रुर्भविष्यति

शरणागतसन्त्राणं तपसि स्थितया मया। कर्तव्यं अमराः; कालात्क्षीणः शत्रुर्भविष्यति॥

Verse 19

उपायेन समाकृष्य हनिष्यामि महासुरम् । निरागसस्तु हननमद्य मे न हि युज्यते

उपायेन समाकृष्य हनिष्यामि महासुरम्। निरागसस्तु हननमद्य मे न हि युज्यते॥

Verse 20

धर्मगे धर्मभेत्तारः शलभत्वं व्रजंति हि । देवास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रणम्य गिरिकन्यकाम्

धर्ममार्गे धर्मभेत्तारः खलु शलभत्वं प्राप्नुवन्ति। तद्वचनं श्रुत्वा देवाः गिरिकन्यकां गौरीं प्रणम्य नताः।

Verse 21

जग्मुर्यथागतं सर्वे निर्भया हृष्टचेतसः

सर्वे यथागतं जग्मुः निर्भयाः हृष्टचेतसः।

Verse 22

गतेषु तेषु देवेषु गौरी कमललोचना । बभूव मोहिनी शक्तिः कांतियुक्ता ततोदरी

गतेषु तेषु देवेषु कमललोचना गौरी। ततोदरी कांतियुक्ता मोहिनी शक्तिरभवत्।

Verse 23

सा देवी दिक्षु शैलेषु चतुर्ष्वरुणभूभृतः । रक्षार्थं स्थापितवती चतुरो बटुकान्वरान्

सा देवी दिक्षु शैलेषु चतुर्ष्वपि अरुणभूभृतः। रक्षार्थं चतुरो बटुकान् वरान् स्थापितवती।

Verse 24

यदा कैलासशिखरादागता शैलकन्यका । अन्वगच्छन्सेवमानाश्चतस्रो मातरस्तदा

यदा कैलासशिखरादागता शैलकन्यका। तदा सेवमानाः चतस्रो मातरः अन्वगच्छन्।

Verse 25

दुन्दुभिः सत्यवत्याख्या तथा चानवमी परा । सुन्दरीति चतस्रस्तामन्वयुः परिचारिकाः

दुन्दुभिः सत्यवती नाम तथा चानवमी परा । सुन्दरीति चतस्रस्तां परिचारिकाः समन्वयुः ॥

Verse 26

विमुञ्चतातिथिं श्रांतं क्षुत्पिपासा समन्वितम् । अरुणाद्रिमिमं द्रष्टुं नान्यमित्यब्रवीच्च तान्

श्रान्तं क्षुत्पिपासोपेतं अतिथिं मा विमुञ्चत । अरुणाद्रिमिमं द्रष्टुं नान्यदस्तीत्यब्रवीच्च तान् ॥

Verse 27

सीमाशलस्थितान्वीरांस्तानादिश्य बलाधिकान् । तपश्चचाराद्रिकन्या गौतमाश्रमसन्निधौ

सीमाशैले स्थितान् वीरान् बलाधिकान् समादिश्य । तपश्चचाराद्रिकन्या गौतमाश्रमसन्निधौ ॥

Verse 28

तस्यां तपत्यां तन्वंग्यां न तापः कश्चिदप्यभूत् । ववर्ष काले जलदः सफलाश्चाभवन्द्रुमाः

तस्यां तपत्यां तन्वङ्ग्यां न तापः कश्चिदप्यभूत् । ववर्ष काले जलदः सफलाश्चाभवन् द्रुमाः ॥

Verse 29

विरोधीनि च सत्त्वानि मुमुचुः पूर्वमत्सरम् । आश्रमः सर्वजन्तूनां शरण्योऽभूद्भयापहः

विरोधीनि च सत्त्वानि मुमुचुः पूर्वमत्सरम् । आश्रमः सर्वजन्तूनां शरण्योऽभूद्भयापहः ॥

Verse 30

योजनद्वयपर्यंतं सीमाशैलेषु संस्थितैः । चतुभिर्वटकैः शूरै रक्षितश्चारुणाचलः

योजनद्वयपर्यन्तं सीमाशैलेषु संस्थितैः । चतुर्भिर्बटुकैः शूरैः रक्षितोऽभूदरुणाचलः ॥

Verse 31

नोदभूत्कश्चन त्रासो न च दृष्टो भयोदयः । न व्याधिपीडनं चासीत्तत्र नारिविजृंभणम्

नोदभूत्कश्चन त्रासो न च दृष्टो भयोदयः । न व्याधिपीडनं चासीत्तत्र नारिविजृम्भणम् ॥

Verse 32

कृतार्था मुनयः सर्वे प्रशंसंतो नगात्मजाम् । शिवलोकपदं केचित्प्रत्यशंसंस्तथाश्रमम्

कृतार्था मुनयः सर्वे प्रशंसन्तो नगात्मजाम् । शिवलोकपदं केचित् प्रत्यशंसंस्तथाश्रमम् ॥

Verse 33

सा च गौरी तपो घोरं कुर्वती च दिवानिशम् । न तृप्तिमाययौ बाला शिवसंतोषकारकम्

सा च गौरी तपो घोरं कुर्वती च दिवानिशम् । न तृप्तिमाययौ बाला शिवसन्तोषकारकम् ॥

Verse 34

महिषश्च महावीर्यो मृगयां कर्तुमुद्यतः । चचार काननं सर्वं विदूरे शोणभूभृतः

महिषश्च महावीर्यो मृगयां कर्तुमुद्यतः । चचार काननं सर्वं विदूरे शोणभूभृतः ॥

Verse 35

दैत्यसैन्यसमायुक्तो मृगयूथान्यनेकशः । वनेषु निघ्नस्तरसा विचचाराशु भक्षयन्

दैत्यसैन्यसमायुक्तः स तरसा वनेषु विचचार। अनेकशो मृगयूथानि निघ्नन् शीघ्रं भक्षयामास॥

Verse 36

धन्विभिर्बलिभिर्वीरैर्मृगाः केचिदनुद्रुताः । भयार्त्ताः परिधावंतः प्राविशंस्तं तथाश्रमम्

धन्विभिर्बलिभिर्वीरैः केचिन्मृगा अनुद्रुताः। भयार्त्ताः परिधावन्तः तमेवाश्रमं प्राविशन्॥

Verse 37

अनुव्रजन्तो दितिजा मृगांस्तान्हंतुमुद्यताः । वारिता बटुकैर्वीरैर्मा यातात्रेति सत्वरैः

दितिजा मृगांस्ताननुव्रजन्तो हन्तुमुद्यताः। बटुकैर्वीरैः सत्वरं वारिता—मा यातात्रेति॥

Verse 38

किमत्रेति तदा पृष्टा बटुका दुष्टदानवैः । तपस्यति वरारोहा कन्यात्रेत्याहुरंजसा

दुष्टदानवैः पृष्टा बटुकाः—किमत्रेति तदा। तेऽब्रुवन्नञ्जसा—अत्र वरारोहा कन्या तपस्यति॥

Verse 39

न केनचित्प्रवेष्टव्यं बलिना मुनिसेवितम् । तपःस्थानमिदं देव्याः शरणागतरक्षकम्

न केनचित् प्रवेष्टव्यं बलिना मुनिसेवितम्। तपःस्थानमिदं देव्याः शरणागतरक्षकम्॥

Verse 40

इति तेषां वचः श्रुत्वा बलिनो दुष्टदानवाः । तथेति विनिवृत्त्याशु कर्त्तव्यं समचिंतयन्

इति तेषां वचः श्रुत्वा बलिनोऽपि दुष्टदानवाः । “तथेति” वदन्तो झटिति विनिवृत्त्य कर्तव्यं समचिन्तयन् ॥

Verse 41

मायया पक्षिरूपास्ते प्रविश्याश्रममादरात् । आरामवृक्षशाखासु निषेदुः खादिहेक्षितुम्

मायया पक्षिरूपास्ते प्रविश्याश्रममादरात् । आरामवृक्षशाखासु निषेदुः खादिहेक्षितुम् ॥

Verse 42

सा पुनर्ल्लसितारण्ये सर्वर्तुकुसुमान्विते । तपस्यन्ती तदा दृष्टा माया दैत्यस्य सैनिकैः

सा पुनर्ल्लसितारण्ये सर्वर्तुकुसुमान्विते । तपस्यन्ती तदा दृष्टा माया दैत्यस्य सैनिकैः ॥

Verse 43

रूपलावण्यते तस्या निश्चयं तपसि स्थितम् । वीक्ष्य ते विस्मयोपेता गत्वा तस्मै न्यवेदयन्

रूपलावण्यते तस्या निश्चयं तपसि स्थितम् । वीक्ष्य ते विस्मयोपेता गत्वा तस्मै न्यवेदयन् ॥

Verse 44

स स्मरार्तो वृद्धरूपः प्रविवेशाश्रमं तदा । पूजितोऽस्याः सखीभिश्च गतश्रांतिरिव स्थितः

स स्मरार्तो वृद्धरूपः प्रविवेशाश्रमं तदा । पूजितोऽस्याः सखीभिश्च गतश्रान्तिरिव स्थितः ॥

Verse 45

वृद्धोऽपृच्छत्किमर्थं तु तपोऽस्या इति तास्तथा । बाला कांतप्रसादार्थं चिरमत्र तपस्यति

वृद्धोऽपृच्छत्किमर्थं तु तपोऽस्या इति तास्तथा । बाला कांतप्रसादार्थं चिरमत्र तपस्यति

Verse 46

परं स बलवान्कांतो न कदापि प्रसीदति । कार्यं विवाहसमये मनोरथं यथोचितम्

परं स बलवान्कांतो न कदापि प्रसीदति । कार्यं विवाहसमये मनोरथं यथोचितम्

Verse 47

अपूर्वप्रभुणा तेन नवोपकरणं महत् । सद्योजातकुलालेन सद्यः सृष्टैर्विपाचितैः

अपूर्वप्रभुणा तेन नवोपकरणं महत् । सद्योजातकुलालेन सद्यः सृष्टैर्विपाचितैः

Verse 48

भाजनरपि साद्यस्कैर्न्यस्तः पक्वैश्च शालिभिः । तादृशैः साधनैः सर्वैस्तादृशैर्द्रव्यसंचयैः

भाजनरपि साद्यस्कैर्न्यस्तः पक्वैश्च शालिभिः । तादृशैः साधनैः सर्वैस्तादृशैर्द्रव्यसंचयैः

Verse 49

अपूर्वदृष्टविभवैः कार्यं स्यादुपकारणम् । सिद्धे तथोपकरणेऽस्याः सद्योऽस्तु स्वयंवरः

अपूर्वदृष्टविभवैः कार्यं स्यादुपकारणम् । सिद्धे तथोपकरणेऽस्याः सद्योऽस्तु स्वयंवरः

Verse 50

इति तासां वचः श्रुत्वा विहसन्महिषोऽभ्यधात् । तपःफलमहं प्राप्तः सत्यमस्या इति स्थितम् । मदीया सकलां भूतिं शृणु बाले तपस्विनि

इति तासां वचः श्रुत्वा विहसन् महिषोऽब्रवीत्— तपःफलमहम् प्राप्तः; सत्यमेतद् दृढस्थितम्। मदीयां सकलां भूतिं शृणु, बाले तपस्विनि।

Verse 51

महिषोऽहं महावीरो दैत्येन्द्रः सुरवंदितः । जगत्त्रयमिदं सर्वं मयैव परिगृह्यते

अहं महिषो महावीरो दैत्येन्द्रः सुरवन्दितः। जगत्त्रयमिदं सर्वं मयैव परिगृह्यते॥

Verse 52

अनन्यवीरसद्भावो मय्येव भुजशुष्मणा । कामरूपोस्म्यहं बाले सर्वभोगप्रदायकः

अनन्यवीरसद्भावो मय्येव भुजशुष्मणा। कामरूपोऽस्म्यहं बाले सर्वभोगप्रदायकः॥

Verse 53

भज मां तव भर्त्तारं प्राणिनां तपसः फलम् । सर्वं संपादयिष्यामि कल्पवृक्षैः समाहृतैः

भज मां तव भर्तारं प्राणिनां तपसः फलम्। सर्वं संपादयिष्यामि कल्पवृक्षैः समाहृतैः॥

Verse 54

सृजामि तपसा चाहं विश्वकर्माणमादितः । कामधेनुसहस्राणि सृजामि तपसा क्षणात्

सृजामि तपसा चाहं विश्वकर्माणमादितः। कामधेनुसहस्राणि सृजामि तपसा क्षणात्॥

Verse 55

नवभिर्निधिभिः प्राप्तैः पार्श्वस्थैर्नित्यदा मम । अपेक्षितार्थसंसिद्धिः सहसैवोपपाद्यते

नवभिर्निधिभिः सदा पार्श्वस्थितैर्मम, यत्किमपि अपेक्षितं तस्यार्थस्य सिद्धिः सहसैव जायते।

Verse 56

इति तस्य वचः श्रुत्वा स्मृतदेवाभवत्क्रमात् । विसृज्य मौनं शनकैर्विहसंती तमब्रवीत्

तस्य वचः श्रुत्वा सा क्रमात् देवस्मृतिं प्राप; शनकैर्मौनं विसृज्य विहसन्ती तमब्रवीत्।

Verse 57

अहं बलवतो भार्या भविष्यामि तपश्चिरम् । करोमि यद्यसि बली बलं दर्शय मे निजम्

अहं चिरं तपः कृत्वा बलवतां भार्या भविष्यामि; यदि त्वं बली, तर्हि मे निजं बलं दर्शय।

Verse 58

विरच स्त्रीस्वभावं स्वं श्रुत्वा तद्वाक्यमुत्थितम् । हते कोयमिति क्रोधान्ननर्द महिषासुरः

विरचस्य तद्वाक्यं स्त्रीस्वभावविषयं श्रुत्वा, क्रोधात् समुत्थाय महिषासुरो ननाद— ‘हते सा, कोऽयमवशिष्यते?’ इति।

Verse 59

जिघृक्षतं समायांतं वीक्ष्य तं महिषासुरम् । अभूद्दुरासदा दुर्गा कन्या सा ज्वलनाकृतिः

तं महिषासुरं जिघृक्षन्तं समायान्तं वीक्ष्य, सा कन्या ज्वलनाकृतिः दुर्गा अभूद्—दुरासदा।

Verse 60

महामायां समालोक्य ज्वलंती पुरतः स्थिताम् । स्वयं स महिषाकारो ववृधे मेरुसन्निभः

महामायां पुरतः ज्वलन्तीं समालोक्य स महिषाकारोऽसुरः स्वयमेव ववृधे, मेरुसन्निभो महाकायोऽभवत्।

Verse 61

कुलभूधरशृंगाणि शृंगाभ्यां मुहुराक्षिपन् । आजुहाव निजां सेनामापूरितदिगंतराम्

स शृंगाभ्यां कुलभूधरशृंगाणि मुहुराक्षिपन्, निजां सेनामाजुहाव या दिगन्तराण्यापूरयत्।

Verse 62

अथ ब्रह्ममुखा देवाः प्रणम्य विविधायुधैः । पूजयामासुरात्मीयैर्दुर्गां कालाग्निरूपिणीम्

अथ ब्रह्ममुखा देवाः प्रणम्य विविधायुधैः, आत्मीयैः शस्त्रैः कालाग्निरूपिणीं दुर्गां पूजयामासुः।

Verse 63

पंचहेतीर्हरिः प्रादाद्दश चापि सदाशिवः । ब्रह्मा चतस्रश्च तदा तस्यै मायातिरोहिताः

हरिः पञ्च हेतिं प्रादात्, सदाशिवो दश च; ब्रह्मा च तदा तस्यै चतस्रः मायातिरोहिताः शक्तीः प्रददौ।

Verse 64

दिक्पालाश्च सुराश्चान्ये पर्वताश्च पयोधयः । स्वीयैराभरणैः शस्त्रैरधृष्यास्तामपूजयन्

दिक्पालाश्चान्ये सुराश्च पर्वताः पयोधयश्च, स्वीयैराभरणैः शस्त्रैश्च तामधृष्यामपूजयन्।

Verse 65

माया सा बहुभिर्हस्तैर्ज्वलदायुधसंचयैः । आबद्धकवचा तूर्णं दुर्गाभूत्सिंहवाहना

सा दिव्या माया बहुभिर्हस्तैर्ज्वलदायुधसंचयैः । आबद्धकवचा तूर्णं दुर्गाभूत्सिंहवाहना ॥

Verse 66

आपूरितदिशाभोगा तेजस्तत्सोढुमक्षमः । दुर्गाया घोरमालोक्य महिषस्तु पलायितः

आपूरितदिशाभोगा तेजस्तत्सोढुमक्षमः । दुर्गाया घोरमालोक्य महिषस्तु पलायितः ॥

Verse 67

अथ तेजो निजं घोरं प्रज्वलत्सोढुमक्षमम् । पलायमानमालोक्य महिषं सा व्यचिंतयत्

अथ तेजो निजं घोरं प्रज्वलत्सोढुमक्षमम् । पलायमानमालोक्य महिषं सा व्यचिंतयत् ॥

Verse 68

उपायेन निहंतव्यो दुष्टोऽयं महिषासुरः । मदपूर्वं निवृत्यंते मृगा मृगयुभिर्वने

उपायेन निहंतव्यो दुष्टोऽयं महिषासुरः । मदपूर्वं निवृत्यंते मृगा मृगयुभिर्वने ॥

Verse 69

दूतोक्तिभिः समाकृष्य मृद्वीभिर्मर्मवृत्तिभिः । कोपमस्य समुद्भाव्य करिष्येभिमुखं क्षणात्

दूतोक्तिभिः समाकृष्य मृद्वीभिर्मर्मवृत्तिभिः । कोपमस्य समुद्भाव्य करिष्येऽभिमुखं क्षणात् ॥

Verse 70

अधर्मवृत्तियुक्तानां धर्मवाक्यपरिश्रवात् । कोपः समुद्भवेत्सद्यः स्वजीवक्षयकारणम्

अधर्मवृत्तियुक्तानां धर्मवाक्यपरिश्रवात् । कोपः समुद्भवेत्सद्यः स्वजीवक्षयकारणम् ॥

Verse 71

अथवा धर्मबुद्धिस्सन्यदि शांतो भविष्यति । तदा हितोपदेशेन धर्मलोपो न संभवेत्

अथवा धर्मबुद्धिस्सन्यदि शान्तो भविष्यति । तदा हितोपदेशेन धर्मलोपो न संभवेत् ॥

Verse 72

तपस्यद्भिः सदा कार्यः कोपत्यागः फलान्वितः । धर्महानिर्न सोढव्या तत्कोपो हि तपः परम्

तपस्यद्भिः सदा कार्यः कोपत्यागः फलान्वितः । धर्महानिर्न सोढव्या तत्कोपो हि तपः परम् ॥

Verse 73

इति संचिंत्य सा गौरी नाम्ना सुरगुरुं मुनिम् । संकल्प्य वानरमुखं प्राहिणोदसुरं प्रति

इति सञ्चिन्त्य सा गौरी नाम्ना सुरगुरुं मुनिम् । संकल्प्य वानरमुखं प्राहिणोदसुरं प्रति ॥

Verse 74

गच्छ त्वं मायया युक्तो महर्षे वानरानन । महिषं बोधयित्वा च वचनं शीघ्रमाव्रज

गच्छ त्वं मायया युक्तो महर्षे वानरानन । महिषं बोधयित्वा च वचनं शीघ्रमाव्रज ॥

Verse 75

मैव त्वमरुणाद्रीशमुपपीडय दुर्मते । अत्र दुर्मनसां वीर्यमदृश्यं भवति क्षणात्

मा एव त्वम् अरुणाद्रीशम् उपपीडय दुर्मते । अत्र दुर्मनसां वीर्यम् अदृश्यं भवति क्षणात् ॥

Verse 76

न कलेरुपतापोऽत्र नासुरैरपि पीडनम् । न साहसं च शुभदं शिवभक्तिमतामपि

न कलेरुपतापोऽत्र नासुरैरपि पीडनम् । न साहसं च शुभदं शिवभक्तिमतामपि ॥

Verse 77

पूर्वजन्मकृतैः पुण्यैर्लब्धवीर्यमहोदयः । मा त्वं शोणाचलेशाग्नौ शलभत्वं भजासुर

पूर्वजन्मकृतैः पुण्यैर्लब्धवीर्यमहोदयः । मा त्वं शोणाचलेशाग्नौ शलभत्वं भजासुर ॥

Verse 78

शिवेन दत्ता विभवास्तव पूर्वतपोबलात् । दह्येरन्यत्र तरसा दाववह्नौ यथा द्रुमाः

शिवेन दत्ता विभवास्तव पूर्वतपोबलात् । दह्येरन्यत्र तरसा दाववह्नौ यथा द्रुमाः ॥

Verse 79

अत्र धर्मात्मनां वासः शिवभक्तिमतां सदा । परपीडाप्रसक्तानां भवेद्रोगशतावृतः

अत्र धर्मात्मनां वासः शिवभक्तिमतां सदा । परपीडाप्रसक्तानां भवेद्रोगशतावृतः ॥

Verse 80

ऐश्वर्य्यमतुलं प्राप्तो बलमन्यद्दुरासदम् । किमर्थं स्वल्पबुद्धिः सन्स्वदोषैर्नाशमेष्यसि

ऐश्वर्य्यमतुलं प्राप्तो बलमन्यद्दुरासदम् । किमर्थं स्वल्पबुद्धिः सन्स्वदोषैर्नाशमेष्यसि

Verse 81

मया कन्या पुनर्दृष्टा विशेषादबला मता । अंतर्गतोरुणाद्रीश एतस्मात्सा विशिष्यते

मया कन्या पुनर्दृष्टा विशेषादबला मता । अंतर्गतोरुणाद्रीश एतस्मात्सा विशिष्यते

Verse 82

अथवा युक्तिभेदैस्त्वं शास्त्रैर्वा शिवसंमतैः । अनिग्राह्यमनोवृत्तिरात्मसैन्यं समानय

अथवा युक्तिभेदैस्त्वं शास्त्रैर्वा शिवसंमतैः । अनिग्राह्यमनोवृत्तिरात्मसैन्यं समानय

Verse 83

येन लोकान्समस्तांस्त्वं बाधसे बलगर्वितः । तत्सैन्यं तव वृद्धं च क्षणाद्धक्ष्यामि तेजसा

येन लोकान्समस्तांस्त्वं बाधसे बलगर्वितः । तत्सैन्यं तव वृद्धं च क्षणाद्धक्ष्यामि तेजसा

Verse 84

आनीय सकलं सैन्यमग्रे स्थापय सायुधम् । सद्यस्त्वात्मबलैः सृष्टेः संहरिष्यामि तत्क्षणात्

आनीय सकलं सैन्यमग्रे स्थापय सायुधम् । सद्यस्त्वात्मबलैः सृष्टेः संहरिष्यामि तत्क्षणात्

Verse 85

मच्छस्त्र परिकृत्तस्य ससैन्यस्य तवायुषः । मुक्तिरत्रैव भविता को जानाति शिवेहितम्

मम शस्त्रेण परिकृत्तस्य तव ससैन्यस्य चायुषः क्षये, अत्रैव तव मुक्तिर्भवितुं शक्या—शिवस्येहितं को वा वेत्ति?

Verse 86

वार्यमाणोऽपि पूर्वेण कर्मणा प्रेरितो जनः । अवशः कर्म कुरुते भुंक्ते च सदृशं फलम्

पूर्वकर्मणा प्रेरितो जनो वार्यमाणोऽप्यवशः कर्म करोति; तत्कर्मसदृशं फलं च भुङ्क्ते।

Verse 87

त्वयापि करुणावाक्यं वक्तव्यं किल भूरिभिः । अकार्यविनिवृत्त्यर्थं नित्यधर्मानुपालने

त्वयापि भूरिशः करुणावाक्यं वक्तव्यं खलु, अकार्यविनिवृत्त्यर्थं नित्यधर्मानुपालनाय च।

Verse 88

इति गौर्या समादिष्टा वाचं कपिमुखो मुनिः । दूतः सन्सर्वमाचष्ट महिषस्याग्रतः स्थितः

इति गौर्या समादिष्टो वानरमुखो मुनिर्दूतः सन्, महिषस्याग्रतः स्थितः सर्वं यथावत् समाचष्ट।

Verse 89

सोऽपि सर्वं समाकर्ण्य क्रोधवेगसमाकुलः । तं भक्षयितुमारेभे सोपि मायाबलाद्ययौ

सोऽपि सर्वं समाकर्ण्य क्रोधवेगसमाकुलः तं भक्षयितुमारेभे; स तु मायाबलात् पलायितः।

Verse 90

अथ सैन्यं निजं सर्वं समाहूय दुराशयः । सन्नद्धं सायुधं योद्धुमादिशल्लोकभीषणम्

अथ स दुराशयः स्वकीयं सर्वं सैन्यं समाहूय, सन्नद्धं सायुधं च, लोकभीषणं योधयितुं समादिशत्।

Verse 91

युगांतसमयोद्वेलचतुरर्णवसंनिभम् । सैन्यानां सैन्यमतुलं शोणाद्रिं पर्यवेष्टयत्

युगान्तसमये उद्वेलैश्चतुरर्णवैः संनिभं, सैन्यानां अतुलं सैन्यं शोणाद्रिं पर्यवेष्टयत्।

Verse 92

अथ गौरी समालोक्य दैत्यानां सैन्यमद्भुतम् । ससर्ज तैजसाञ्शूरान्घोरान्भूतगणान्बहून्

अथ गौरी दैत्यानां अद्भुतं सैन्यं समालोक्य, तैजसान् शूरान् घोरान् भूतगणान् बहून् ससर्ज।

Verse 93

एकपादाक्षिचरणा लंबकर्णपयोधराः । पाणिपादशिरःकुक्षिवक्त्राः केचिद्विनिर्गताः

केचिदेकपादाः, केचिदक्षिचरणाः, केचिच्चरणाक्षयुताः; लंबकर्णपयोधराः; पाणिपादशिरःकुक्षिवक्त्रविचित्रसंघटनाः केचिद्विनिर्गताः।

Verse 94

अहं ग्रसामि सकलमपर्याप्तमिदं मम । अहमेव हनिष्यामि दैत्यसैन्यमशेषतः

अहं सकलं ग्रसामि—इदं मम अपर्याप्तम्; अहमेव दैत्यसैन्यमशेषतः हनिष्यामि इति।

Verse 95

किं त्वयात्र पुनः कार्यं वीक्ष्य त्वं तिष्ठ केवलम् । अहमेवात्र योत्स्यामीत्यभाषंत परस्परम्

किं त्वया पुनरत्र कार्यं? त्वं केवलं तिष्ठ पश्य। अहमेवात्र योत्स्यामि—इति ते परस्परं व्याहरन्।

Verse 96

तेषां कथयतां शंखं गणानां योगिनीगणैः । अधमत्सा भगवती हंतुं तद्दैत्यमंडलम्

तेषां कथयतां गणानां योगिनीगणैः शङ्खनादे कृते, भगवती अधमत्सा तद्दैत्य-मण्डलं हन्तुम् अभ्यपतत्।

Verse 97

आलोक्य तां तथारूपामापतंस्तस्य सैनिकाः । दर्शयंतः स्ववीर्याणि स्वामिनोग्रे धृतायुधाः

तां तथारूपाम् आलोक्य तस्य सैनिकाः आपतन्; स्वामिनोऽग्रे धृतायुधाः स्ववीर्याणि दर्शयन्तः।

Verse 98

ववृषुः शस्त्रवर्षाणि दैत्याः प्रतिदिगन्तरम् । बाणैः कार्मुकनिर्मुक्तैस्तानि सा तु न्यवारयत्

दैत्याः प्रतिदिगन्तरं शस्त्रवर्षाणि ववृषुः; कार्मुकनिर्मुक्तैर्बाणैः तानि सा तु सर्वाणि न्यवारयत्।

Verse 99

रथानां वारणेंद्राणां हयानां लक्षकोटिभिः । युयुधुर्भूतवेताला देव्या सृष्टास्तु दुर्जयाः

रथानां वारणेन्द्राणां हयानां च लक्षकोटिभिः, देव्या सृष्टा दुर्जयाः भूतवेतालाः युयुधुः।

Verse 100

मातरो विविधाकारा डाकिन्यो योगिनीगणाः । सृष्टाश्च तेजसा भूयः पिशाचाः प्रेतराक्षसाः

मातरः विविधाकारा डाकिन्यः योगिनीगणाश्च सृष्टाः; पुनश्च तस्याः तेजसा भूयः पिशाचाः प्रेतराक्षसाश्च बहवः समुत्पादिताः।

Verse 101

देव्या सृष्टेन सैन्येन दुर्जयेन महासुराः । भक्षिताश्चूर्णिता भिन्ना दारिता निहताः क्षणात्

देव्या सृष्टेन दुर्जयेन सैन्येन महासुराः क्षणादेव भक्षिताः, चूर्णिताः, भिन्नाः, दारिताः, निहताश्च।

Verse 102

देवी च सायुधा दृष्टा ज्वलंती निहतासुरैः । नृत्यद्भूतगणैर्भुक्तै रक्तैर्मांसैश्च तोषितैः

देवी सायुधा ज्वलन्ती निहतासुरमध्यस्था दृष्टा; भूतगणाश्च नृत्यन्तः रक्तमांसभक्षणेन तृप्ताः सन्तुष्टाश्च बभूवुः।

Verse 103

यदा कैलासशिखरात्प्राप्ता कर्त्तुं तपो भुवम् । तदा समागताः काश्चिन्मातृका देहगुप्तये

यदा सा कैलासशिखरात् भुवं तपः कर्तुं प्राप्ता, तदा देहगुप्तये काश्चन मातृकाः समागताः।

Verse 104

दुंदुभिः सत्यवत्याख्या तथा चान्तवती परा । सुंदरीति चतस्रस्ता अन्वयुः परिचारिकाः

दुन्दुभिः सत्यवत्याख्या तथैव परा अन्तवती; सुन्दरीति चतस्रस्ताः परिचारिकाः अन्वयुः।

Verse 105

देव्या सृष्टा च चामुंडा दंष्ट्रावलयभीपणा । दैत्यकृत्तिवसा मांसरक्ततृप्ता चचार सा

देव्याः सृष्टा च चामुण्डा दंष्ट्रावलयभीषणा । दैत्यकृत्तिवसा-मांस-रक्ततृप्ता विचचार सा ॥

Verse 106

असुरं कंचिदाक्रम्य नटनं सा चकार ह

असुरं कञ्चिदाक्रम्य नटनं सा चकार ह ॥

Verse 107

अथ तां समवेक्ष्य दुर्मदो हि ज्वलयामास च कोपवह्निना सः । अतितीव्रविवृत्तभीष्मनेत्रश्रुतिशृंगाग्रविभिन्नमेघजालः

अथ तां समवेक्ष्य दुर्मदो हि ज्वलयामास च कोपवह्निना सः । अतितीव्रविवृत्तभीष्मनेत्रः श्रुतिशृङ्गाग्रविभिन्नमेघजालः ॥

Verse 108

ज्वलदग्निशिखाभदीर्घजिह्वापरिलीढोन्नतशैलशृंगभागः । अवनिं दलयन्खुराभिघातैरसकृत्पांसुभिरास्वनन्दिगंतान्

ज्वलदग्निशिखाभदीर्घजिह्वापरिलीढोन्नतशैलशृङ्गभागः । अवनिं दलयन्खुराभिघातैरसकृत्पांसुभिरास्वनन्दिगन्तान् ॥

Verse 109

अतिघर्घर दीर्घघोरनादस्फुटदंडभ्रममोहितामरो यः । धृतवालधिदंडताड्यमानप्रतिशीर्णामितशस्त्रवर्षसंघः

अतिघर्घरदीर्घघोरनादस्फुटदण्डभ्रममोहितामरो यः । धृतवालधिदण्डताड्यमानप्रतिशीर्णामितशस्त्रवर्षसंघः ॥

Verse 110

मृतये व्यगमद्बलित्रयाढ्यां मृगराजस्थितिभासुरां भवानीम्

स मृतये व्यगमद् भवानीं प्रति—बलित्रयाढ्यां मृगराजस्थितिभासुराम्।