Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच । भूयोपि शिवमाहात्म्यं वक्ष्यामि परमाद्भुतम् । शृण्वतां सर्वपापघ्नं भवपाशविमोचनम्

सूत उवाच । भूयोऽपि शिवमाहात्म्यं वक्ष्यामि परमाद्भुतम् । शृण्वतां सर्वपापघ्नं भवपाशविमोचनम् ॥

Verse 2

दुस्तरे दुरितांभोधौ मज्जतां विषयात्मनाम् । शिवपूजां विना कश्चित्प्लवो नास्ति निरूपितः

दुस्तरे दुरिताम्भोधौ मज्जतां विषयात्मनाम् । शिवपूजां विना कश्चित् प्लवो नास्ति निरूपितः ॥

Verse 3

शिवपूजां सदा कुर्याद्बुद्धिमानिह मानवः । अशक्तश्चेत्कृता पूजां पश्येद्भक्तिविनम्रधीः

शिवपूजां सदा कुर्याद् बुद्धिमानिह मानवः । अशक्तश्चेत् कृता पूजां पश्येद् भक्तिविनम्रधीः ॥

Verse 4

अश्रद्धयापि यः कुर्याच्छिवपूजां विमुक्तिदाम् । पश्येद्वा सोपि कालेन प्रयाति परमं पदम्

अश्रद्धयापि यः कश्चिच्छिवपूजां विमुक्तिदां करोति, पश्येद्वा केवलं यः; सऽपि कालेन परमं पदं प्राप्नोति।

Verse 5

आसीत्किरातदेशेषु नाम्ना राजा विमर्दनः । शूरः परमदुर्द्धर्षो जितशत्रुः प्रतापवान्

किरातदेशेषु विमर्दन इति नाम्ना राजा आसीत्—शूरः, परमदुर्द्धर्षः, जितशत्रुः, प्रतापवान्।

Verse 6

सर्वदा मृगयासक्तः कृपणो निर्घृणो बली । सर्वमांसाशनः क्रूरः सर्ववर्णांगनावृतः

स सर्वदा मृगयासक्तः, कृपणो निर्घृणो बली; सर्वमांसाशनः क्रूरः, सर्ववर्णाङ्गनावृतः।

Verse 7

तथापि कुरुते शंभोः पूजां नित्यमतंद्रितः । चतुर्दश्यां विशेषेण पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

तथापि स शम्भोः पूजां नित्यं अतन्द्रितः करोति स्म; विशेषेण चतुर्दश्यां शुक्लकृष्णपक्षयोः।

Verse 8

महाविभवसंपन्नां पूजां कृत्वा स मोदते । हर्षेण महताविष्टो नृत्यति स्तौति गायति

महाविभवसंपन्नां पूजां कृत्वा स मोदते; महता हर्षेण आविष्टो नृत्यति, स्तौति, गायति च।

Verse 9

तस्यैवं वर्तमानस्य नृपतेः सर्वभक्षिणः । दुराचारस्य महिषी चेष्टितेनान्वतप्यत

तस्यैवं वर्तमानस्य नृपतेः सर्वभक्षिणः । दुराचारस्य महिषी तच्चेष्टितेन शोकाकुला बभूव ॥

Verse 10

सा वै कुमुद्वतीनाम राज्ञी शीलगुणान्विता । एकदा पतिमासाद्य रहस्ये तदपृच्छत

सा तु कुमुद्वती नाम राज्ञी शीलगुणान्विता । कदाचित् रहसि पतिमुपेत्य तदपृच्छत् ॥

Verse 11

एतत्ते चरितं राजन्महदाश्चर्यकारणम् । क्व ते महादुराचारः क्व भक्तिः परमेश्वरे

एतत्ते चरितं राजन् महदाश्चर्यकारणम् । क्व ते महादुराचारः क्व भक्तिः परमेश्वरे ॥

Verse 12

सर्वदा सर्वभक्षस्त्वं सर्वस्त्रीजनलालसः । सर्वहिंसापरः क्रूरः कथं भक्तिस्तवेश्वरे

सर्वदा सर्वभक्षस्त्वं सर्वस्त्रीजनलालसः । सर्वहिंसापरः क्रूरः कथं भक्तिस्तवेश्वरे ॥

Verse 13

इति पृष्टः स भूपालो विमृश्य सुचिरं ततः । त्रिकालज्ञः प्रहस्यैनां प्रोवाच सुकुतूहलः

इति पृष्टः स भूपालो विमृश्य सुचिरं ततः । त्रिकालज्ञः प्रहस्यैनां प्रोवाच सुकुतूहलः ॥

Verse 14

राजोवाच । अहं पूर्वभवे कश्चित्सारमेयो वरानने । पंपानगरमाश्रित्य पर्यटामि समंततः

राजोवाच—अहं पूर्वभवे कश्चित् सारमेयो वरानने। पम्पानगरमाश्रित्य पर्यटामि समन्ततः॥

Verse 15

एवं कालेषु गच्छत्सु तत्रैव नगरोत्तमे । कदाचिदागतः सोहं मनोज्ञं शिवमंदिरम्

एवं कालेषु गच्छत्सु तत्रैव नगरोत्तमे। कदाचिदागतः सोऽहं मनोज्ञं शिवमन्दिरम्॥

Verse 16

पूजायां वर्तमानायां चतुर्दश्यां महातिथौ । अपश्यमुत्सवं दूराद्बहिर्द्वारं समाश्रितः

पूजायां वर्तमानायां चतुर्दश्यां महातिथौ। अपश्यमुत्सवं दूराद् बहिर्द्वारं समाश्रितः॥

Verse 17

अथाहं परमक्रुद्धैर्दंडहस्तैः प्रधावितः । तस्माद्देशादपक्रांतः प्राणरक्षापरायणः

अथाहं परमक्रुद्धैर्दण्डहस्तैः प्रधावितः। तस्माद्देशादपक्रान्तः प्राणरक्षापरायणः॥

Verse 18

ततः प्रदक्षिणीकृत्य मनोज्ञं शिवमंदिरम् । द्वारदेशं पुनः प्राप्य पुनश्चैव निवारितः

ततः प्रदक्षिणीकृत्य मनोज्ञं शिवमन्दिरम्। द्वारदेशं पुनः प्राप्य पुनश्चैव निवारितः॥

Verse 19

पुनः प्रदक्षिणीकृत्य तदेव शिवमन्दिरम् । बलिपिंडादिलोभेन पुनर्द्वारमुपागतः

पुनः प्रदक्षिणां कृत्वा तदेव शिवमन्दिरम् । बलिपिण्डादिलोभेन पुनर्द्वारमुपागतः ॥

Verse 20

एवं पुनःपुनस्तत्र कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणाम् । द्वारदेशे समासीनं निजघ्नुर्निशितैः शरैः

एवं पुनःपुनस्तत्र कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणाम् । द्वारदेशे समासीनं निजघ्नुर्निशितैः शरैः ॥

Verse 21

स विद्धगात्रः सहसा शिवद्वारि गतासुकः । जातोऽस्म्यहं कुले राज्ञां प्रभावाच्छिवसन्निधेः

स विद्धगात्रः सहसा शिवद्वारि गतासुकः । जातोऽस्म्यहं कुले राज्ञां प्रभावाच्छिवसन्निधेः ॥

Verse 22

दृष्ट्वा चतुर्दशीपूजां दीपमाला विलोकिताः । तेन पुण्येन महता त्रिकालज्ञोऽस्मि भामिनि

दृष्ट्वा चतुर्दशीपूजां दीपमाला विलोकिताः । तेन पुण्येन महता त्रिकालज्ञोऽस्मि भामिनि ॥

Verse 23

प्राग्जन्मवासनाभिश्च सर्वभक्षोऽस्मि निर्घृणः । विदुषामपि दुर्लंघ्या प्रकृतिर्वासनामयी

प्राग्जन्मवासनाभिश्च सर्वभक्षोऽस्मि निर्घृणः । विदुषामपि दुर्लङ्घ्या प्रकृतिर्वासनामयी ॥

Verse 24

अतोऽहमर्चयामीशं चतुर्दश्यां जगद्गुरुम् । त्वमपि श्रद्धया भद्रे भज देवं पिनाकिनम्

अतोऽहं चतुर्दश्यां जगद्गुरुमीश्वरं समर्चयामि। त्वमपि भद्रे श्रद्धया पिनाकिनं देवं भज॥

Verse 25

राज्ञ्युवाच । त्रिकालज्ञोऽसि राजेन्द्र प्रसादाद्गिरिजापतेः । मत्पूर्वजन्मचरितं वक्तुमर्हसि तत्त्वतः

राज्ञ्युवाच—राजेन्द्र, गिरिजापतेः प्रसादात् त्वं त्रिकालज्ञोऽसि। अतः मत्पूर्वजन्मचरितं तत्त्वतः वक्तुमर्हसि॥

Verse 26

राजोवाच । त्वं तु पूर्वभवे काचित्कपोती व्योमचारिणी । क्वापि लब्धवती किंचिन्मां सपिंडं यदृच्छया

राजोवाच—त्वं तु पूर्वभवे काचित् कपोती व्योमचारिणी। क्वापि यदृच्छया मांसपिण्डरूपं मां सपिण्डं लब्धवती॥

Verse 27

त्वद्गृहीतमथालोक्य गृध्रः कोप्यामिषं बली । निरामिषः स्वयं वेगाभिदुद्राव भीषणः

त्वया गृहीतमामिषं दृष्ट्वा बली गृध्रः कोपात्। निरामिषोऽपि स वेगेन भीषणोऽभिदुद्राव॥

Verse 28

ततस्तं वीक्ष्य वित्रस्ता विद्रुतासि वरानने । तेनानुयाता घोरेण मांसपिंडजिघृक्षया

ततः तं वीक्ष्य वित्रस्ता वरानने त्वं विद्रुतासि। तेन घोरेण मांसपिण्डजिघृक्षया त्वमनुयाता॥

Verse 29

दिष्ट्या श्रीगिरिमासाद्य श्रांता तत्र शिवालयम् । प्रदक्षिणं परिक्रम्य ध्वजाग्रे समुपस्थिता

दिष्ट्या सा श्रीगिरिमासाद्य श्रान्तापि तत्र शिवार्चनालयम् । प्रदक्षिणं विधाय भक्त्या ध्वजस्तम्भाग्रे समुपस्थिता ॥

Verse 30

अथानुसृत्य सहसा तीक्ष्णतुंडो विहंगमः । त्वां निहत्य निपात्याधो मांसमादाय जग्मिवान्

अथ सहसा तीक्ष्णतुंडो विहंगमोऽनुसृत्य त्वां निहत्याधो निपात्य । मांसमादाय स जगाम शीघ्रं, क्रूरः खगः ॥

Verse 31

प्रदक्षिणप्रक्रमणाद्देवदेवस्य शूलिनः । तस्याग्रे मरणाच्चैव जातासीह नृपांगना

प्रदक्षिणप्रक्रमणाद्देवदेवस्य शूलिनः । तस्याग्रे मरणाच्चैव जातासि नृपकन्यका ॥

Verse 32

राज्ञ्युवाच । श्रुतं सर्वमशेषेण प्राग्जन्मचरेितं मया । जातं च महदाश्चर्यं भक्तिश्च मम चेतसि । अथान्यच्छ्रोतुमिच्छामि त्रिकालज्ञ महामते । इदं शरीरमुत्सृज्य यास्यावः कां गतिं पुनः

राज्ञ्युवाच—श्रुतं सर्वमशेषेण मया प्राग्जन्मचेष्टितम् । महदाश्चर्यजातं मे भक्तिश्च हृदि वर्धते ॥ अथान्यच्छ्रोतुमिच्छामि त्रिकालज्ञ महामते । इदं शरीरमुत्सृज्य यास्यावः कां गतिं पुनः ॥

Verse 33

राजोवाच । अतो भवे जनिष्येऽहं द्वितीये सैंधवो नृपः

राजोवाच—अतो भवे द्वितीयेऽहं सैन्धवो नृपतिः पुनः जनिष्ये ॥

Verse 34

सृंजयेशसुता त्वं हि मामेव प्रतिपत्स्यसे । तृतीये तु भवे राजा सौराष्ट्रे भविताऽस्म्यहम्

सृंजयेशसुता त्वं हि मामेव पुनराप्स्यसि पतित्वेन। तृतीये तु भवेऽहं सौराष्ट्रे नृपो भविष्यामि॥

Verse 35

कलिंगराजतनया त्वं मे पत्नी भविष्यसि । चतुर्थे तु भविष्यामि भवे गांधारभूमिपः

कलिङ्गराजतनया त्वं मे पत्नी भविष्यसि। चतुर्थे तु भवेऽहं गान्धारभूमिपो भविष्यामि॥

Verse 36

मागधी राजतनया तत्र त्वं मम गेहिनी । पंचमेऽवंतिनाथोऽहं भविष्यामि भवांतरे

मागधी राजतनया तत्र त्वं मम गेहिनी। पञ्चमेऽन्यस्मिन् भवेऽहं अवन्तिनाथो भविष्यामि॥

Verse 37

दाशार्हराजतनया त्वमेव मम वल्लभा । अस्माज् जन्मनि षष्ठेऽहमानर्ते भविता नृपः

दाशार्हराजतनया त्वमेव मम वल्लभा। अस्मात् षष्ठे जन्मनि अहम् आनर्ते नृपो भविष्यामि॥

Verse 38

ययातिवंशजा कन्या भूत्वा मामेव यास्यसि । पांड्यराजकुमारोऽहं सप्तमे भविता भवे

ययातिवंशजा कन्या भूत्वा मामेव पुनरायास्यसि। सप्तमे तु भवेऽहं पाण्ड्यराजकुमारो भविष्यामि॥

Verse 39

तत्र मत्सदृशो नान्यो रूपौदार्यगुणादिभिः । सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो बलवान्दृढविक्रमः

तत्र मम सदृशोऽन्यो नास्ति रूपौदार्यगुणादिभिः। स सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो बलवान् दृढविक्रमश्च॥

Verse 40

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वलोकमनोरमः । पद्मवर्ण इति ख्यातः पद्ममित्रसमद्युतिः

स सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वलोकमनोरमः। पद्मवर्ण इति ख्यातः पद्ममित्रसमद्युतिः॥

Verse 41

भविता त्वं च वैदर्भी रूपेणाप्रतिमा भुवि । नाम्ना वसुमती ख्याता रूपावयवशोभिनी

त्वं च वैदर्भी भुवि रूपेणाप्रतिमा भविता। वसुमतीति नाम्ना ख्याता रूपावयवशोभिनी॥

Verse 42

सर्व राजकुमाराणां मनोनयननंदिनी । सा त्वं स्वयंवरे सर्वान्विहाय नृपनंदनान्

सर्वराजकुमाराणां मनोनयननन्दिनी। सा त्वं स्वयंवरे सर्वान् विहाय नृपनन्दनान्॥

Verse 43

वरं प्राप्स्यसि मामेव दमयंतीव नैषधम् । सोऽहं जित्वा नृपान्सर्वान्प्राप्य त्वां वरवर्णिनीम्

वरं प्राप्स्यसि मामेव दमयन्तीव नैषधम्। सोऽहं जित्वा नृपान् सर्वान् प्राप्य त्वां वरवर्णिनि॥

Verse 44

स्वराष्ट्रस्थोऽखिलान्भोगान्भोक्ष्ये वर्षगणान्बहून् । इष्ट्वा च विविधैर्यज्ञैर्वाजिमेधादिभिः शुभैः

स्वराष्ट्रे प्रतिष्ठितोऽहं वर्षगणान् बहून् अखिलान् राजभोगान् भोक्ष्ये; वाजिमेधादिभिः शुभैर्विविधैर्यज्ञैश्च इष्ट्वा।

Verse 45

संतर्प्य पितृदेवर्षीन्दानैश्च द्विजसत्तमान् । संपूज्य देवदेवेशं शंकरं लोकशंकरम्

पितॄन् देवान् ऋषींश्च संतर्प्य, दानैश्च द्विजसत्तमान् तर्पयित्वा; देवदेवेशं लोकशंकरं शंकरं सम्यक् संपूज्य।

Verse 46

पुत्रे राज्यधुरं न्यस्य गंतास्मि तपसे वनम् । तत्रागस्त्यान्मुनिवराद्ब्रह्मज्ञानमवाप्य च

पुत्रे राज्यधुरं न्यस्य तपसे वनं गन्तास्मि; तत्र चागस्त्याद् मुनिवराद् ब्रह्मज्ञानमवाप्य।

Verse 47

त्वया सह गमिष्यामि शिवस्य परमं पदम् । चतुर्दश्यां चतुर्दश्यामेवं संपूज्य शंकरम्

त्वया सह शिवस्य परमं पदं गमिष्यामि; चतुर्दश्यां चतुर्दश्यां शंकरं एवम् संपूज्य।

Verse 48

सप्तजन्मसु राजस्त्वं भविष्यति वरानने । इत्येतत्सुकृतं लब्धं पूज़ादर्शनमात्रतः । क्व सारमेयो दुष्टात्मा क्वेदृशी बत सङ्गतिः

सप्तजन्मसु राजाऽसि भविष्यसि वरानने; पूजादर्शनमात्रतः सुकृतमेतल्लब्धम्। क्व सारमेयो दुष्टात्मा क्वेदृशी बत सङ्गतिः।

Verse 49

सूत उवाच । इत्युक्तो निजनाथेन सा राज्ञी शुभलक्षणा

सूत उवाच—निजनाथेनैवमुक्ता सा शुभलक्षणा राज्ञी तद्वचनं श्रद्धया शुश्राव।

Verse 50

परं विस्मयमापन्ना पूजयामास तं मुदा । सोऽपि राजा तया सार्द्धं भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान्

सा परं विस्मयमापन्ना मुदा तं पूजयामास; सोऽपि राजा तया सार्धं यथेप्सितान् भोगान् भुक्त्वा।

Verse 51

जगाम सप्तजन्मांते शंभोस्तत्परमं पदम् । य एतच्छिवपूजाया माहात्म्यं परमाद्भुतम् । शृणुयात्कीर्तयेद्वापि स गच्छेत्परमं पदम्

सप्तजन्मान्ते शम्भोः परमं पदं जगाम। य एतच्छिवपूजाया परमाद्भुतं माहात्म्यं शृणुयात् कीर्तयेद्वापि, सऽपि परमं पदं गच्छेत्।