Arjuna’s Mantra-Empowerment and the Pāṇḍavas’ Separation (Śiva-rūpa through Mantra)
अस्मिन्नध्याये नन्दीश्वरस्य निवेदनेन कथा प्रवर्तते। मन्त्रेण शिवरूपतां प्राप्तेन तेजसा अर्जुनः स्फुरद्वर्णो दृश्यते। पाण्डवाः तं शिवानुग्रहसूचकं निमित्तं मन्यन्ते, मन्त्रसमन्वितात् शिवसम्बन्धात् शक्तिरुत्पद्यते इति निश्चिन्वन्ति। व्यासोपदेशेन अर्जुन एव एतत्कर्म साधयितुमर्हतीति निश्चित्य, स्नेहविषादयोरपि तं प्रेषयन्ति। द्रौपदी संयतशोकसहितं मङ्गलाशीर्वादं दत्त्वा शङ्करकृपया तस्य मार्गं सम्बध्नाति। वियोगस्य द्विगुणदुःखं धर्मार्थयात्रायाः मानुषव्ययश्च प्रतिपाद्यते। अन्ते शोकाकुलान् पाण्डवान् प्रति व्यासस्य करुणागमनं दर्श्यते, येन मन्त्रः, धैर्यं, अनुग्रहश्च फलनिर्णायकाः इति शैवशिक्षा प्रस्थाप्यते।
Shlokas
Verse 1
नन्दीश्वर उवाच । अर्जुनोपि तदा तत्र दीप्यमानो व्यदृश्यत । मन्त्रेण शिवरूपेण तेजश्चातुलमावहत्
नन्दीश्वर उवाच—तदा तत्रार्जुनोऽपि दीप्तिमान् व्यदृश्यत; मन्त्रबलात् शिवरूपं धृत्वा अतुलं तेजो वहन् बभौ।
Verse 2
ते सर्वे चार्जुनन्दृष्ट्वा पाण्डवा निश्चयं गताः । जयोऽस्माकं धुवञ्जातन्तेजश्च विपुलं यतः
अर्जुनं दृष्ट्वा ते सर्वे पाण्डवा निश्चयं गताः—“अस्माकं जयः ध्रुवं जातः; यतः अस्मात् विपुलं तेजो बलं चोत्पन्नम्” इति।
Verse 3
इदङ्कार्य्यन्त्वया साध्यन्नान्येन च कदाचन । व्यासस्य वचनाद्भाति सफलं कुरु जीवितम्
“इदं कार्यं त्वयैव साध्यम्, नान्येन कदाचन। व्यासवचनात् एतत् भाति; अतः जीवनं सफलं कुरु।”
Verse 4
इति प्रोच्यार्जुनन्ते वै विरहौत्सुक्यकातराः । अनिच्छन्तोपि तत्रैव प्रेषयामासुरादरात्
इति प्रोच्य अर्जुनान्ते वै विरहौत्सुक्यकातराः । अनिच्छन्तोऽपि तत्रैव आदरात् प्रेषयामासुरग्रतः ॥
Verse 5
द्रौपदी दुःखसंयुक्ता नेत्राश्रूणि निरुध्य च । प्रेषयन्ती शुभं वाक्यन्तदोवाच पतिव्रता
द्रौपदी दुःखसंयुक्ता नेत्राश्रूणि निरुध्य च । प्रेषयन्ती शुभं वाक्यं ततोवाच पतिव्रता ॥
Verse 6
द्रौपद्युवाच । व्यासोपदिष्टं यद्राजंस्त्वया कार्यं प्रयत्नतः । शुभप्रदोऽस्तु ते पन्थाश्शंकरश्शंकरोस्तु वै
द्रौपद्युवाच । व्यासोपदिष्टं यद्राजंस्त्वया कार्यं प्रयत्नतः । शुभप्रदोऽस्तु ते पन्थाः शंकरः शंकरोऽस्तु वै ॥
Verse 7
ते सर्वे चावसंस्तत्र विसृज्यार्जुनमादरात् । अत्यन्तदुःखमापन्ना मिलित्वा पञ्च एव च
ते सर्वेऽपि तत्रावसन्, अर्जुनं विसृज्यादरात्; पञ्चैव ते मिलित्वा अत्यन्तदुःखमापन्नाः।
Verse 8
स्थितास्तत्र वदन्ति स्म श्रूयतामृषिसत्तम । दुःखेपि प्रियसंगो वै न दुःखाय प्रजायते
स्थितास्तत्र वदन्ति स्म—शृणुत, हे ऋषिसत्तम। दुःखेऽपि प्रियसङ्गो वै न दुःखाय प्रजायते॥
Verse 9
वियोगे द्विगुणन्तस्य दुःखम्भवति नित्यशः । तत्र धैर्य्यधरस्यापि कथन्धैर्य्यम्भवेदिह
वियोगे द्विगुणं तस्य दुःखं भवति नित्यशः। तत्र धैर्यधरस्यापि कथं धैर्यं भवेदिह॥
Verse 10
नन्दीश्वर उवाच । कुर्वतस्त्वेव तदा दुःखम्पाण्डवेषु मुनीश्वरः । कृपासिंधुश्च स व्यास ऋषिवर्य्यस्समागत
नन्दीश्वर उवाच—तदा पाण्डवेषु दुःखं कुर्वत्सु मुनीश्वरः। कृपासिन्धुः स व्यासोऽपि ऋषिवर्यः समागतः॥
Verse 11
तन्तदा पाण्डवास्ते वै नत्वा सम्पूज्य चादरात् । दत्त्वासनं हि दुःखाढ्याः करौ बद्ध्वा वचोऽब्रुवन्
ततः पाण्डवास्ते वै नत्वा सम्पूज्य चादरात्। दत्त्वासनं हि दुःखाढ्याः करौ बद्ध्वा वचोऽब्रुवन्॥
Verse 12
पाण्डवा ऊचुः । श्रूयतामृषभश्रेष्ठ दुःखदग्धा वयम्प्रभो । दर्शनन्तेऽद्य सम्प्राप्य ह्यानन्दं प्राप्नुमो मुने
पाण्डवा ऊचुः । शृणुतां वृषभश्रेष्ठ प्रभो, दुःखदग्धा वयं मुने । अद्य ते दर्शनं प्राप्य नूनमानन्दमश्नु्महे ॥
Verse 13
कियत्कालं वसात्रैव दुःखनाशाय नः प्रभो । दर्शनात्तव विप्रर्षेस्सर्वं दुःखं विलीयते
कियत्कालं वससि त्वं अत्रैव नः प्रभो दुःखनाशनाय । तव दर्शनमात्रेण विप्रर्षे सर्वं दुःखं विलीयते ॥
Verse 14
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्स ऋषिश्रेष्ठो न्यवसत्तत्सुखाय वै । कथाभिर्विविधाभिश्च तद्दुःखं नोदयंस्तदा
नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्तः स ऋषिश्रेष्ठो तत्रैव न्यवसत् सुखाय वै । विविधाभिः कथाभिश्च तदा तद्दुःखं न उदयम् अकरोत् ॥
Verse 15
वार्तायां क्रियमाणायान्तेन व्यासेन सन्मुने । सुप्रणम्य विनीतात्मा धर्मराजोऽब्रवीदिदम्
वार्तायां क्रियमाणायां तेन व्यासेन सन्मुने । सुप्रणम्य विनीतात्मा धर्मराजोऽब्रवीदिदम् ॥
Verse 16
धर्मराज उवाच । शृणु त्वं हि ऋषिश्रेष्ठ दुःखशान्तिर्मता मम । पृच्छामि त्वां महाप्राज्ञ कथनीयन्त्वया प्रभो
धर्मराज उवाच । शृणु त्वं हि ऋषिश्रेष्ठ, दुःखशान्तिर्मता मम । पृच्छामि त्वां महाप्राज्ञ, कथनीयन्त्वया प्रभो ॥
Verse 17
ईदृशं चैव दुःखं च पुरा प्राप्तश्च कश्चन । वयमेव परं दुःखं प्राप्ता वै नैव कश्चन
ईदृशं दुःखं पुरा कस्यचिद् प्राप्तं किम्? वयमेव परं दुःखं प्राप्ताः; नैव कश्चन ॥
Verse 18
व्यास उवाच । राज्ञस्तु नलनाम्नो वै निषधाधिपतेः पुरा । भवद्दुःखाधिकं दुःखं जातन्तस्य महात्मनः
व्यास उवाच । पुरा निषधाधिपतेः राज्ञो नलनाम्नो महात्मनः । भवद्दुःखाधिकं दुःखं तस्य जातं न संशयः ॥
Verse 19
हरिश्चन्द्रस्य नृपतेर्जातं दुःखम्महत्तरम् । अकथ्यन्तद्विशेषेण परशोकावहन्तथा
हरिश्चन्द्रस्य नृपतेर्दुःखं जातं महत्तरम् । विशेषेण तदाख्यातुमकथ्यं परशोकदम् ॥
Verse 20
दुःखम्तथैव विज्ञेयं रामस्याप्यथ पाण्डव । यच्छ्रुत्वा स्त्रीनराणां च भवेन्मोहो महत्तरः
रामस्यापि तथा दुःखं विज्ञेयं हे पाण्डव । यच्छ्रुत्वा स्त्रीनराणां च मोहो भवति महत्तरः ॥
Verse 21
तस्माद्वर्णयितुन्नैव शक्यते हि मया पुनः । शरीरं दुःखराशिं च मत्वा त्याज्यन्त्वयाधुना
तस्माद्वर्णयितुं नाहं शक्नोमि पुनरेव हि । दुःखराशिं शरीरं मत्वा त्यज्यं त्वया इदानीं शिवाश्रयः ॥
Verse 22
येनेदञ्च धृतन्तेन व्याप्तमेव न संशयः । प्रथमम्मातृगर्भे वै जन्म दुःखस्य कारणम्
येनैतदखिलं धृतं तेन व्याप्तमेव न संशयः। प्रथमं मातृगर्भे वै जन्म दुःखस्य कारणम्॥
Verse 23
कौमारेऽपि महादुःखं बाललीलानुसारि यत् । ततोपि यौवने कामान्भुन्जानो दुःखरूपिणः
कौमारेऽपि महादुःखं बाललीलानुसारि यत्। ततोऽपि यौवने कामान् भुञ्जानो दुःखरूपिणः॥
Verse 24
गतागतैर्दिनानां हि कार्यभारैरनेकशः । आयुश्च क्षीयते नित्यं न जानाति ह तत्पुनः
गतागतैर्दिनानां हि कार्यभारैरनेकशः। आयुश्च क्षीयते नित्यं न जानाति ह तत्पुनः॥
Verse 25
अन्ते च मरणं चैव महादुःखमतः परम् । नानानरकपीडाश्च भुज्यंतेज्ञैर्नरैस्सदा
अन्ते च मरणं चैव महादुःखमतः परम्। नानानरकपीडाश्च भुज्यन्तेऽज्ञैर्नरैः सदा॥
Verse 26
तस्मादिदमसत्यं च त्वन्तु सत्यं समाचर । येनैव तुष्यते शम्भुस्तथा कार्यं नरेण च
तस्मादिदमसत्यं च त्वन्तु सत्यं समाचर। येनैव तुष्यते शम्भुस्तथा कार्यं नरेण च॥
Verse 27
नन्दीश्वर उवाच । एवं विविधवार्ताभिः कालनिर्यापणन्तदा । चक्रुस्ते भ्रातरः सर्वे मनोरथपथैः पुनः
नन्दीश्वर उवाच—एवं नानाविधवार्ताभिः तदा कालं निन्युः। ते सर्वे भ्रातरः पुनर्मनोरथमार्गेषु स्वस्वयोजनासु प्रवृत्ताः॥
Verse 28
अर्जुनोपि स्वयं गच्छन्दुर्गाद्रिषु दृढव्रतः । यक्षं लब्ध्वा च तेनैव दस्यून्निघ्नन्ननेकशः
अर्जुनोऽपि दृढव्रतः स्वयमेव दुर्गपर्वतप्रदेशान् जगाम। तत्र यक्षं लब्ध्वा तेनैव सामर्थ्येन दस्यूननेकशो निघ्नन् विचचार॥
Verse 29
मनसा हर्षसंयुक्तो जगामाचलमुत्तमम् । तत्र गत्वा च गंगायास्समीपं सुन्दरं स्थलम्
हर्षसमन्वितमनाः स उत्तममचलं जगाम। तत्र गत्वा च गङ्गायाः समीपे सुन्दरं स्थलमाससाद॥
Verse 30
अशोककाननं यत्र तिष्ठति स्वर्ग उत्तमः । तत्र तस्थौ स्वयं स्नात्वा नत्वा च गुरुमुत्तमम्
यत्राशोककाननं तिष्ठति स्वर्ग इवोत्तमः। तत्र स स्वयं स्नात्वा गुरुमुत्तमं नत्वा तस्थौ॥
Verse 31
यथोपदिष्टं वेषादि तथा चैवाकरोत्स्वयम् । इन्द्रियाण्यपकृष्यादौ मनसा संस्थितोऽभवत्
यथोपदिष्टं वेषादि स स्वयमेव समाचरत्। आदौ इन्द्रियाण्यपकृष्य मनसा स्थिरोऽभवत् शिवस्मरणनिष्ठया॥
Verse 32
पुनश्च पार्थिवं कृत्वा सुन्दरं समसूत्रकम् । तदग्रे प्रणिदध्यौ स तेजोराशिमनुत्तमम्
पुनश्च पार्थिवं कृत्वा सुन्दरं समसूत्रकम् । तदग्रे प्रणिदध्यौ स तेजोराशिमनुत्तमम्
Verse 33
त्रिकालं चैव सुस्नातः पूजनं विविधं तदा । चकारोपासनन्तत्र हरस्य च पुनः पुनः
त्रिकालं चैव सुस्नातः पूजनं विविधं तदा । चकारोपासनन्तत्र हरस्य च पुनः पुनः
Verse 34
तस्यैव शिरसस्तेजो निस्सृतन्तच्चरास्तदा । दृष्ट्वा भयं समापन्नाः प्रविष्टश्च कदा ह्ययम्
तस्यैव शिरसस्तेजो निःसृतं तच्चरास्तदा । दृष्ट्वा भयं समापन्नाः प्रोचुः—“कदा ह्ययं प्रविष्टोऽत्र?”
Verse 35
पुनस्ते च विचार्यैवं कथनीयं बिडौजसे । इत्युक्त्वा तु गतास्ते वै शक्रस्यान्तिकमञ्जसा
पुनस्ते च विचार्यैवं कथनीयं बिडौजसे । इत्युक्त्वा तु गतास्ते वै शक्रस्यान्तिकमञ्जसा
Verse 36
चरा ऊचुः । देवो वाऽथ ऋषिश्चैव सूर्यो वाथ विभावसुः । तपश्चरति देवेश न जानीमो वने च तम्
चरा ऊचुः । देवो वाऽथ ऋषिश्चैव सूर्यो वाथ विभावसुः । तपश्चरति देवेश न जानीमो वने च तम्
Verse 37
तस्यैव तेजसा दग्धा आगतास्तव सन्निधौ । निवेदितञ्चरित्रं तत्क्रियतामुचितन्तु यत्
तस्यैव तेजसा दग्धाः वयं तव सन्निधौ आगताः। निवेदितं च चरित्रं तत्; इदानीं यदुचितं तत् क्रियताम्।
Verse 38
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां किरातावतारवर्णनप्रसंगेऽर्जुनतपोवर्णनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां किरातावतारवर्णनप्रसङ्गेऽर्जुनतपोवर्णनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः।
Verse 39
स वृद्धब्राह्मणो भूत्वा ब्रह्मचारी शचीपतिः । जगाम तत्र विप्रेन्द्र परीक्षार्थं हि तस्य वै
स वृद्धब्राह्मणो भूत्वा ब्रह्मचारी शचीपतिः । जगाम तत्र विप्रेन्द्र परीक्षार्थं हि तस्य वै ॥
Verse 40
तमागतन्तदा दृष्ट्वाकार्षीत्पूजाश्च पाण्डवः । स्थितोग्रे च स्तुतिं कृत्वा क्वायातोसि वदाधुना
तमागतं तदा दृष्ट्वा कार्षीत्पूजाश्च पाण्डवः । स्थितोऽग्रे च स्तुतिं कृत्वा क्वायातोऽसि वदाधुना ॥
Verse 41
इत्युक्तस्तेन देवेशो धैर्य्यार्थन्तस्य प्रीतितः । परीक्षागर्वितं वाक्यं पाण्डवन्तं ततोऽब्रवीत्
इत्युक्तस्तेन देवेशः प्रीतो धैर्यपरिक्षणम् । कर्तुमिच्छन् स पाण्डोः सुतं प्रति परीक्षार्थगर्वितं वाक्यमब्रवीत् ॥
Verse 42
ब्राह्मण उवाच । नवे वयसि वै तात किन्तपस्यसि साम्प्रतम् । मुक्त्यर्थं वा जयार्थं किं सर्वथैतत्तपस्तव
ब्राह्मण उवाच । नवे वयसि वै तात किं तपस्यसि साम्प्रतम् । मुक्त्यर्थं वा जयार्थं किं सर्वथैतत्तपस्तव ॥
Verse 43
नन्दीश्वर उवाच । इति पृष्टस्तदा तेन सर्वं संवेदितम्पुनः । तच्छ्रुत्वा स पुनर्वाक्यमुवाच ब्राह्मणस्तदा
नन्दीश्वर उवाच । इति पृष्टस्तदा तेन सर्वं संवेदितं पुनः । तच्छ्रुत्वा स पुनर्वाक्यमुवाच ब्राह्मणस्तदा ॥
Verse 44
ब्राह्मण उवाच । युक्तं न क्रियते वीर सुखं प्राप्तुं च यत्तपः । क्षात्रधर्मेण क्रियते मुक्त्यर्थं कुरुसत्तम
ब्राह्मण उवाच । युक्तं न क्रियते वीर सुखं प्राप्तुं च यत्तपः । क्षात्रधर्मेण क्रियते मुक्त्यर्थं कुरुसत्तम ॥
Verse 46
इन्द्रस्तु सुखदाता वै मुक्तिदाता भवेन्न हि । तस्मात्त्वं सर्वथा श्रेष्ठ कर्तुमर्हसि सत्तपः । नन्दीश्वर उवाच । इदन्तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधं चक्रेऽर्जुनस्तदा । प्रत्युवाच विनीतात्मा तदनादृत्य सुव्रतः
इन्द्रस्तु सुखदाता वै मुक्तिदाता भवेन्न हि । तस्मात्त्वं सर्वथा श्रेष्ठ कर्तुमर्हसि सत्तपः ॥ नन्दीश्वर उवाच । इदं तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधं चक्रेऽर्जुनस्तदा । प्रत्युवाच विनीतात्मा तदनादृत्य सुव्रतः ॥
Verse 47
अर्जुन उवाच । राज्यार्थं न च मुक्त्यर्थ किमर्थं भाषसे त्विदम् । व्यासस्य वचनेनैव क्रियते तप ईदृशम्
अर्जुन उवाच—राज्यार्थं न मुक्त्यर्थं च नायं तपः प्रवर्तते; किमर्थं त्वं तथैव भाषसे? व्यासस्य वचनेनैव ईदृशं तपः क्रियते।
Verse 48
इतो गच्छ ब्रह्मचारिन्मा पातयितुमिच्छसि । प्रयोजनं किमत्रास्ति तव वै ब्रह्मचारिणः
इतो गच्छ ब्रह्मचारिन्, मा मां पातयितुमिच्छसि। प्रयोजनं किमत्रास्ति तव वै ब्रह्मचारिणः?
Verse 49
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तः स प्रसन्नोभूत्सुन्दरं रूपमद्भुतम् । स्वोपस्करणसंयुक्तं दर्शयामास वै निजम्
नन्दीश्वर उवाच—एवमुक्तः स प्रसन्नोऽभूत्; स्वकीयमद्भुतं सुन्दरं रूपं स्वोपस्करणसंयुक्तं निजं वै दर्शयामास।
Verse 50
शक्ररूपन्तदा दृष्ट्वा लज्जितश्चार्जुनस्तदा । स इन्द्रस्तं समाश्वास्य पुनरेव वचोब्रवीत्
शक्ररूपं तदा दृष्ट्वा लज्जितोऽर्जुन एव च। स इन्द्रस्तं समाश्वास्य पुनरेव वचोऽब्रवीत्॥
Verse 51
इंद्र उवाच । वरं वृणीष्व हे तात धनंजय महामते । यदिच्छसि मनोभीष्टन्नादेयं विद्यते तव
इन्द्र उवाच—वरं वृणीष्व हे तात धनञ्जय महामते। यदिच्छसि मनोभीष्टं नादेयं विद्यते तव॥
Verse 52
तच्छ्रुत्वा शक्रवचनम्प्रत्युवाचार्जुनस्तदा । विजयन्देहि मे तात शत्रुक्लिष्टस्य सर्वथा
तच्छ्रुत्वा शक्रवचनं प्रत्युवाच अर्जुनस्तदा। ‘विजयं देहि मे तात, शत्रुक्लिष्टस्य सर्वथा’ इति।
Verse 53
शक्र उवाच । बलिष्ठाश्शत्रवस्ते च दुर्योधनपुरःसराः । द्रोणो भीमश्च कर्णश्च सर्वे ते दुर्जया धुवम्
शक्र उवाच—तव शत्रवोऽतिबलिनो दुर्योधनपुरःसराः। द्रोणो भीमश्च कर्णश्च सर्वे ते ध्रुवं दुर्जयाः॥
Verse 54
अश्वत्थामा द्रोणपुत्रो रौद्रोंशो दुर्जयोऽति सः । मया साध्या भवेयुस्ते सर्वथा स्वहितं शृणु
अश्वत्थामा द्रोणपुत्रो रौद्रांशोऽतिदुर्जयः। मया साध्या भवेयुस्ते सर्वथा; स्वहितं शृणु॥
Verse 55
एतद्वीर जपं कर्तुं न शक्तः कश्चनाधुना । वर्तते हि शिवोवर्यस्तस्माच्छम्भोर्जयोऽ धुना
एतद्वीर जपं कर्तुं न शक्तः कश्चनाधुना। वर्तते हि शिवो वर्यः तस्माच्छम्भोर्जयोऽधुना॥
Verse 56
शंकरः सर्वलोकेशश्चराचरपतिः स्वराट् । सर्वं कर्तुं समर्थोस्ति भुक्तिमुक्तिफलप्रदः
शंकरः सर्वलोकेशश्चराचरपतिः स्वराट्। सर्वं कर्तुं समर्थोऽस्ति भुक्तिमुक्तिफलप्रदः॥
Verse 57
अहं मन्ये च ब्रह्माद्या विष्णुः सर्ववरप्रदः । अन्ये जिगीषवो ये च ते सर्वे शिवपूजकाः
अहं मन्ये ब्रह्मादयः सर्वे देवाः, विष्णुश्च सर्ववरप्रदः, ये चान्ये जिगीषवः—ते सर्वेऽपि निश्चयेन शिवपूजकाः।
Verse 58
अद्यप्रभृति तन्मन्त्रं हित्वा भक्त्या शिवं भज । पार्थिवेन विधानेन ध्यानेनैव शिवस्य च
अद्यप्रभृति तन्मन्त्रं परित्यज्य भक्त्या शिवं भज; पार्थिवविधानेन लिङ्गपूजां कुरु, शिवस्यैव ध्यानं च समाचर।
Verse 59
उपचारैरनेकैश्च सर्वभावेन भारत । सिद्धिः स्यादचला तेद्य नात्र कार्या विचारणा
उपचारैरनेकैश्च सर्वभावेन भारत; अचलाऽद्यैव ते सिद्धिः स्याद्, नात्र विचारणा कार्या।
Verse 60
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा च चरान्सर्वान्समाहूयाब्रवीदिदम् । सावधानेन वै स्थेयमेतत्संरक्षणे सदा
नन्दीश्वर उवाच—इत्युक्त्वा चरान् सर्वान् समाहूयाब्रवीदिदम्: एतत्संरक्षणे सदा सावधानेन वै स्थेयम्।
Verse 61
प्रबोध्य स्वचरानिन्द्रोऽर्जुनसंरक्षणादिकम् । वात्सल्यपूर्णहृदयः पुनरूचे कपिध्वजम्
स्वचरान् प्रबोध्येन्द्रः अर्जुनसंरक्षणादिकं विन्यस्य, वात्सल्यपूर्णहृदयः पुनरूचे कपिध्वजम्।
Verse 62
इन्द्र उवाच । राज्यं त्वया प्रमादाद्वै न कर्तव्यं कदाचन । श्रेयसे भद्र विद्येयं भवेत्तव परन्तप
इन्द्र उवाच । राज्यं त्वया प्रमादाद्वै न कर्तव्यं कदाचन । श्रेयसे भद्र विद्येयं भवेत्तव परन्तप ॥
Verse 63
धैर्यं धार्य साधकेन सर्वथा रक्षकः शिवः । संपत्तीश्च फलन्तुल्यं दास्यते नात्र संशयः
धैर्यं धार्यं साधकेन सर्वथा रक्षकः शिवः । संपत्तीश्च फलन्तुल्यं दास्यते नात्र संशयः ॥
Verse 64
नन्दीश्वर उवाच । इति दत्त्वा वरन्तस्य भारतस्य सुरेश्वरः । स्मरञ्छिवपदाम्भोजञ्जगाम भवनं स्वकम्
नन्दीश्वर उवाच । इति दत्त्वा वरं तस्मै भारताय सुरेश्वरः । स्मरञ्छिवपदाम्भोजं जगाम भवनं स्वकम् ॥
Verse 65
अर्जुनोपि महावीरस्सुप्रणम्य सुरेश्वरम् । तपस्तेपे संयतात्मा शिवमुद्दिश्य तद्विधम्
अर्जुनोऽपि महावीरः सुप्रणम्य सुरेश्वरम् । तपस्तेपे संयतात्मा शिवमुद्दिश्य तद्विधम् ॥
Frequently Asked Questions
Arjuna is seen blazing with tejas produced by a mantra that manifests as Śiva-form (śivarūpeṇa), and the Pāṇḍavas treat this as a theologically grounded assurance of success—victory is read as the downstream effect of Śiva-aligned mantra power and Vyāsa-authorized duty.
Śivarūpa indicates that mantra is not merely verbal but a transformative mode that configures the practitioner’s presence into a Śiva-coded potency; tejas functions as the outward sign of inner alignment—an epistemic marker that power and protection arise when agency is yoked to Śiva through mantra.
Rather than a named iconographic form (e.g., a particular mūrti), the chapter highlights Śiva as mantra-mediated presence—Śaṅkara as the auspicious lord who grants a ‘śubha panthā’ (fortunate path) and whose ‘rūpa’ is assumed through mantra-empowerment.