दक्षयज्ञे सत्या अपमानबोधः — Satī Encounters Disrespect at Dakṣa’s Sacrifice
अध्यायेऽस्मिन् सती दक्षस्य महायज्ञं प्रविशति, यत्र देवासुरर्षयः समागताः। सा यज्ञमण्डपस्य वैभवं दृष्ट्वा द्वारेऽवतीर्य शीघ्रं प्रविशति। माताऽसिक्नी भगिन्यश्च तां सत्कारयन्ति, किन्तु दक्षः सप्रयत्नं मानं न ददाति, अन्ये शिवमायाविमूढा भयबद्धाश्च तूष्णीं तिष्ठन्ति। सती पित्रोः प्रणम्यापि गाढमपमानं पश्यति—देवेषु भागवितरणं दृश्यते, शिवाय तु भागो न दत्तः। क्रोधेन सा दक्षं पृच्छति—किं कारणं यत् शम्भुः, चराचरजगत्पावनः, न निमन्त्रितः? सा शैवयज्ञतत्त्वं प्रतिपादयति—शिवो यज्ञस्य वेत्ता, अङ्गं, दक्षिणा, कर्ता च; तस्मात् तद्विहीनो यज्ञः स्वभावतः खण्डितः। एवं यज्ञः सामाजिकः न केवलं, अपि तु आध्यात्मिकप्रामाण्यस्य परीक्षा इति प्रकाश्यते।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । दाक्षायणी गता तत्र तत्र यज्ञो महाप्रभः । सुरासुरमुनीन्द्रादिकुतूहलसमन्वितः
ब्रह्मोवाच । दाक्षायणी गता तत्र तत्र यज्ञो महाप्रभः । सुरासुरमुनीन्द्रादिकुतूहलसमन्वितः
Verse 2
स्वपितुर्भवनं तत्र नानाश्चर्यसमन्वितम् । ददर्श सुप्रभं चारु सुरर्षिगण संयुतम्
स्वपितुर्भवनं तत्र नानाश्चर्यसमन्वितम् । ददर्श सुप्रभं चारु सुरर्षिगण संयुतम्
Verse 3
द्वारि स्थिता तदा देवी ह्यवरुह्य निजासनात् । नन्दिनोऽभ्यंतरं शीघ्रमेकैवागच्छदध्वरम्
तदा देवी द्वारि स्थिता स्वासनात् अवरुह्य, एकैव शीघ्रं नन्दिनोऽभ्यन्तरं यज्ञस्य पवित्रं प्राङ्गणं प्रविवेश।
Verse 4
आगतां च सतीं दृष्ट्वाऽसिक्नी माता यशस्विनी । अकरोदादरं तस्या भगिन्यश्च यथोचितम्
सतीं आगतां दृष्ट्वा यशस्विनी माता असिक्नी तस्याः प्रति यथोचितमादरं स्नेहं च अकरोत्; भगिन्यश्चापि तथैव सम्यगुपचक्रिरे।
Verse 5
नाकरोदादरं दक्षो दृष्ट्वा तामपि किंचन । नान्योपि तद्भयात्तत्र शिवमायाविमोहितः
दक्षः तां दृष्ट्वापि किंचिदपि नादरं अकरोत्; तद्भयात् तत्रान्येऽपि न कश्चिदादरं चकार, शिवमायया तदा विमोहिताः।
Verse 6
अथ सा मातरं देवी पितरं च सती मुने । अनमद्विस्मितात्यंतं सर्वलोक पराभवात्
अथ सा देवी सती, मुने, मातरं पितरं चानमत्। सर्वलोकपराभवात् तु विस्मितात्यन्तं तस्थौ, अन्तःशान्तिं न लेभे।
Verse 7
भागानपश्यद्देवानां हर्यादीनां तदध्वरे । न शंभुभागमकरोत् क्रोधं दुर्विषहं सती
सा तदध्वरे देवानां हर्यादीनां भागानपश्यत्। शम्भोर्भागं न चकार; ततो दुर्विषहः क्रोधः सतीं समाविशत्।
Verse 8
सत्युवाच । तदा दक्षं दहन्तीव रुषा पूर्णा सती भृशम् । क्रूरदृष्ट्या विलोक्यैव सर्वानप्यपमानिता
सत्युवाच—तदा रुषा पूर्णा सती भृशं दक्षं दहन्तीव क्रूरदृष्ट्या विलोक्य, अपमानिता सती सर्वानपि तान् तथैव व्यलोकयत्।
Verse 9
सत्युवाच । अनाहूतस्त्वया कस्माच्छंभुः परमशोभनः । येन पूतमिदं विश्वं समग्रं सचराचरम्
सत्युवाच—त्वया कस्मादनाहूतः परमशोभनः शम्भुः? येन समग्रं सचराचरं विश्वमिदं पूतं पवित्रं च भवति।
Verse 10
यज्ञो यज्ञविदां श्रेष्ठो यज्ञांगो यज्ञदक्षिणः । यज्ञकर्ता च यश्शंभुस्तं विना च कथं मखः
स शम्भुरेव यज्ञो यज्ञविदां श्रेष्ठः; स एव यज्ञाङ्गं यज्ञदक्षिणा च। स एव यज्ञकर्ता; तं विना कथं मखः स्यात्?
Verse 11
यस्य स्मरणमात्रेण सर्वं पूतं भवत्यहो । विना तेन कृतं सर्वमपवित्रं भविष्यति
यस्य स्मरणमात्रेण सर्वं पूतं भवत्यहो । विना तेन कृतं सर्वमपवित्रं भविष्यति ॥
Verse 12
द्रव्यमंत्रादिकं सर्वं हव्यं कव्यं च यन्मयम् । शंभुना हि विना तेन कथं यज्ञः प्रवर्तितः
द्रव्यमन्त्रादिकं सर्वं हव्यं कव्यं च यन्मयम् । शम्भुना हि विना तेन कथं यज्ञः प्रवर्तितः ॥
Verse 13
किं शिवं सुरसामान्यं मत्याकार्षीरनादरम् । भ्रष्टबुद्धिर्भवानद्य जातोसि जनकाधम
किं त्वया शिवः सुरसामान्य इव मन्यतेऽनादरेणाकृतः? अद्य तव बुद्धिर्भ्रष्टा; त्वं जनकाधमः जातः।
Verse 14
विष्णुब्रह्मादयो देवा यं संसेव्य महेश्वरम् । प्राप्ताः स्वपदवीं सर्वे तं न जानासि रे हरम्
विष्णुब्रह्मादयो देवा यं महेश्वरं संसेव्य भक्त्या स्वपदवीं सर्वे प्राप्ताः; तं हरं त्वं न जानासि रे।
Verse 15
एते कथं समायाता विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । तव यज्ञे विना शंभुं स्वप्रभुं मुनयस्तथा
विष्णुब्रह्मादयः सुराः कथं तव यज्ञे समायाताः? तथा मुनयः स्वप्रभुं शंभुं विना कथं प्राप्ताः?
Verse 16
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा परमेशानी विष्ण्वादीन्सकलान् प्रति । पृथक्पृथगवोचत्सा भर्त्सयंती भवात्मिका
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा परमेशानी विष्ण्वादीन् सकलान् प्रति । पृथक् पृथग् अवोचत् सा भर्त्सयन्ती भवात्मिका ॥
Verse 17
सत्युवाच । हे विष्णो त्वं महादेवं किं न जानासि तत्त्वतः । सगुणं निर्गुणं चापि श्रुतयो यं वदंति ह
सत्युवाच । हे विष्णो त्वं महादेवं किं न जानासि तत्त्वतः । सगुणं निर्गुणं चापि श्रुतयो यं वदन्ति ह ॥
Verse 18
यद्यपि त्वां करं दत्त्वा बहुवारं महेश्वरः । अशिक्षयत्पुरा शाल्वप्रमुखाकृतिभिर्हरे
यद्यपि त्वां करं दत्त्वा बहुवारं महेश्वरः । अशिक्षयत् पुरा शाल्वप्रमुखाकृतिभिर्हरे ॥
Verse 19
तदपि ज्ञानमायातं न ते चेतसि दुर्मते । भागार्थी दक्षयज्ञेस्मिन् शिवं स्वस्वामिनं विना
तदपि ज्ञानं न ते चेतसि प्रविष्टं, हे दुर्मते। दक्षयज्ञेऽस्मिन् शिवं स्वस्वामिनं विना भागं याचसे।
Verse 20
पुरा पंचमुखो भूत्वा गर्वितोऽसि सदाशिवम् । कृतश्चतुर्मुखस्तेन विस्मृतोसि तदद्भुतम्
पुरा पञ्चमुखो भूत्वा सदाशिवं प्रति गर्वितोऽसि। तेन त्वं चतुर्मुखः कृतः; तदद्भुतं कर्म विस्मृतोऽसि।
Verse 21
इन्द्र त्वं किं न जानासि महादेवस्य विक्रमम् । भस्मी कृतः पविस्ते हि हरेण क्रूरकर्मणा
इन्द्र, त्वं किं न जानासि महादेवस्य विक्रमम्? हरेण क्रूरकर्मणा तव पविः (वज्रः) हि भस्मी कृतः।
Verse 22
हे सुराः किन्न जानीथ महादेवस्य विक्रमम् । अत्रे वसिष्ठ मुनयो युष्माभिः किं कृतं त्विह
हे सुराः, किं न जानीथ महादेवस्य विक्रमम्? अत्रे वसिष्ठ मुनयो, युष्माभिः इह किं कृतम्?
Verse 23
भिक्षाटनं च कृतवान् पुरा दारुवने विभुः । शप्तो यद्भिक्षुको रुद्रो भवद्भिर्मुनिभिस्तदा
पुरा दारुवने विभुः भिक्षाटनं कृतवान्। तदा भवद्भिः मुनिभिः भिक्षुकवेषधारी रुद्रः शप्तः।
Verse 24
शप्तेनापि च रुद्रेण यत्कृतं विस्मृतं कथम् । तल्लिंगेनाखिलं दग्धं भुवनं सचराचरम्
रुद्रशापेनापि यत्कृतं तत्कथं विस्मृतं भवेत्। तेनैव लिङ्गेन सकलं भुवनं सचराचरं सम्यग्दग्धम्॥
Verse 25
सर्वे मूढाश्च संजाता विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । मुनयोऽन्ये विना शंभुमागता यदिहाध्वरे
विष्णुब्रह्मादयः सर्वे सुरा मूढत्वमागताः। अन्ये मुनयश्चेह यज्ञं प्राप्ताः शम्भुवर्जिताः॥
Verse 26
सर्वे वेदाश्च संभूताः सांगाश्शास्त्राणि वाग्यतः । योसौ वेदांतगश्शम्भुः कैश्चिज्ज्ञातुं न पार्यते
तस्मादेव समुत्पन्नाः सर्वे वेदाः ससाङ्गकाः। वाङ्मयाश्च शास्त्रजाताः; स वेदान्तगतः शम्भुः कैश्चिज्ज्ञातुं न शक्यते।
Verse 27
ब्रह्मोवाच । इत्यनेकविधा वाणीरगदज्जगदम्बिका । कोपान्विता सती तत्र हृदयेन विदूयता
ब्रह्मोवाच—एवं नानाविधया वाचा जगदम्बिका सती कोपसमन्विता तत्रैव तस्थौ, अन्तर्हृदये दह्यमानेन विदूयता।
Verse 28
विष्ण्वादयोखिला देवा मुनयो ये च तद्वचः । मौनीभूतास्तदाकर्ण्य भयव्याकुलमानसाः
तद्वचः श्रुत्वा विष्ण्वादयः समस्ताः देवाः मुनयश्च, भयव्याकुलमानसाः मौनीभूता बभूवुः।
Verse 29
इतिश्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीवाक्यवर्णनं नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे ‘सतीवाक्यवर्णनम्’ नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः।
Verse 30
दक्ष उवाच । तव किं बहुनोक्तेन कार्यं नास्तीह सांप्रतम् । गच्छ वा तिष्ठ वा भद्रे कस्मात्त्वं हि समागता
दक्ष उवाच। तव किं बहुनोक्तेन कार्यं नास्तीह सांप्रतम्। गच्छ वा तिष्ठ वा भद्रे कस्मात्त्वं हि समागता॥
Verse 31
अमंगलस्तु ते भर्ता शिवोसौ गम्यते बुधैः । अकुलीको वेदबाह्यो भूतप्रेतपिशाचराट्
अमङ्गलस्तु ते भर्ता शिवोऽसौ गम्यते बुधैः। अकुलीको वेदबाह्यो भूतप्रेतपिशाचराट्॥
Verse 32
तस्मान्नाह्वारितो रुद्रो यज्ञार्थं सुकुवेषभृत् । देवर्षिसंसदि मया ज्ञात्वा पुत्रि विपश्चिता
तस्माद् यज्ञार्थं सुकुवेषभृतापि रुद्रो नाह्वारितः। देवर्षिसंसदि पुत्रि विपश्चिते मया तत् स्पष्टं ज्ञातम्॥
Verse 33
विधिना प्रेरितेन त्वं दत्ता मंदेन पापिना । रुद्रायाविदितार्थाय चोद्धताय दुरात्मने
विधिना प्रेरितेन त्वं मंदेन पापिना दत्ता। रुद्रायाविदितार्थाय चोद्धताय दुरात्मने॥
Verse 34
तस्मात्कोपं परित्यज्य स्वस्था भव शुचिस्मिते । यद्यागतासि यज्ञेस्मिन् दायं गृह्णीष्व चात्मना
तस्मात् कोपं परित्यज्य स्वस्था भव शुचिस्मिते। यद्यागतासि यज्ञेस्मिन् दायं गृह्णीष्व चात्मना॥
Verse 35
ब्रह्मोवाच । दक्षेणोक्तेति सा पुत्री सती त्रैलोक्यपू जिता । निंदायुक्तं स्वपितरं दृष्ट्वासीद्रुषिता भृशम्
ब्रह्मोवाच—दक्षेणोक्ते तथा सती त्रैलोक्यपूजिता स्वपितरं निन्दायुक्तं दृष्ट्वा भृशं रुषिता बभूव।
Verse 36
अर्चितयत्तदा सेति कथं यास्यामि शंकरम् । शंकरं द्रष्टुकामाहं पृष्टा वक्ष्ये किमुत्तरम्
“अर्चय तर्हि” इति सा वदति; कथं शङ्करं यास्यामि? शङ्करं द्रष्टुकामा अहं, पृष्टा सती किमुत्तरं वक्ष्यामि?
Verse 37
अथ प्रोवाच पितरं दक्षं तं दुष्टमानसम् । निश्श्वसंती रुषाविष्टा सा सती त्रिजगत्प्रसूः
अथ प्रोवाच पितरं दक्षं तं दुष्टमानसम् । निश्श्वसंती रुषाविष्टा सा सती त्रिजगत्प्रसूः
Verse 38
सत्युवाच । यो निंदति महादेवं निंद्यमानं शृणोति वा । तावुभौ नरकं यातौ यावच्चन्द्रदिवाकरौ
सत्युवाच । यो निंदति महादेवं निंद्यमानं शृणोति वा । तावुभौ नरकं यातौ यावच्चन्द्रदिवाकरौ
Verse 39
तस्मात्त्यक्ष्याम्यहं देवं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । किं जीवितेन मे तात शृण्वंत्यानादरं प्रभोः
तस्मात्त्यक्ष्याम्यहं देवं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । किं जीवितेन मे तात शृण्वंत्यानादरं प्रभोः
Verse 40
यदि शक्तस्स्वयं शंभोर्निंदकस्य विशेषतः । छिंद्यात् प्रसह्य रसनां तदा शुद्ध्येन्न संशयः
यदि शक्तस्स्वयं शंभोर्निंदकस्य विशेषतः । छिंद्यात् प्रसह्य रसनां तदा शुद्ध्येन्न संशयः ॥
Verse 41
यद्यशक्तो जनस्तत्र निरयात्सुपिधाय वै । कर्णौ धीमान् ततश्शुद्ध्येद्वदंतीदं बुधान्वरान्
यद्यशक्तो जनस्तत्र निरयात्सुपिधाय वै । कर्णौ धीमान् ततश्शुद्ध्येद्वदंतीदं बुधान्वरान् ॥
Verse 42
ब्रह्मोवाच । इत्थमुक्त्वा धर्मनीतिं पश्चात्तापमवाप सा । अस्मरच्छांकरं वाक्यं दूयमानेन चेतसा
ब्रह्मोवाच । इत्थमुक्त्वा धर्मनीतिं पश्चात्तापमवाप सा । अस्मरच्छांकरं वाक्यं दूयमानेन चेतसा ॥
Verse 43
ततस्संकुद्ध्य सा दक्षं निश्शंकं प्राह तानपि । सर्वान्विष्ण्वादिकान्देवान्मुनीनपि सती ध्रुवम्
ततस्संकुद्ध्य सा दक्षं निश्शंकं प्राह तानपि । सर्वान्विष्ण्वादिकान्देवान्मुनीनपि सती ध्रुवम् ॥
Verse 44
सत्युवाच । तात त्वं निंदकश्शंभोः पश्चात्तापं गमिष्यसि । इह भुक्त्वा महादुःखमंते यास्यसि यातनाम्
सत्युवाच । तात त्वं निंदकश्शंभोः पश्चात्तापं गमिष्यसि । इह भुक्त्वा महादुःखमंते यास्यसि यातनाम् ॥
Verse 45
यस्य लोकेऽप्रियो नास्ति प्रियश्चैव परात्मनः । तस्मिन्नवैरे शर्वेस्मिन् त्वां विना कः प्रतीपकः
यस्मिन् लोके न कश्चिद् अप्रियः, स च परात्मनः प्रिय एव; तस्मिन् सर्वेषामवैरे शर्वे सति, त्वां विना कः तस्य प्रतीपकः?
Verse 46
महद्विनिंदा नाश्चर्यं सर्वदाऽसत्सु सेर्ष्यकम् । महदंघ्रिरजो ध्वस्ततमस्सु सैव शोभना
महद्विनिन्दा नाश्चर्यं नित्यं ह्यसत्सु सर्ष्यकेषु। महेशपादरजसा ध्वस्ततमसां तदेव भूषणं भवति॥
Verse 47
शिवेति द्व्यक्षरं यस्य नृणां नाम गिरेरितम् । सकृत्प्रसंगात्सकलमघमाशु विहंति तत्
शिवेति द्व्यक्षरं नाम येषां नृणां गिरेरितम्। सकृत्प्रसङ्गमात्रेण सकलं पापमाशु हन्ति तत्॥
Verse 48
पवित्रकीर्तितमलं भवान् द्वेष्टि शिवेतरः । अलंघ्यशासनं शंभुमहो सर्वेश्वरं खलः
पवित्रकीर्तितमलं भवान् द्वेष्टि शिवेतरः। अलङ्घ्यशासनं शम्भुं महेशं सर्वेश्वरं खलः॥
Verse 49
यत्पादपद्मं महतां मनोऽलिसुनिषेवितम् । सर्वार्थदं ब्रह्मरसैः सर्वार्थिभिरथादरात्
यत्पादपद्मं महतां मनोऽलिभिः सुनिषेवितम्। सर्वार्थदं तदादृत्य सर्वार्थिनो ब्रह्मरसैः प्रसीदन्ति॥
Verse 50
यद्वर्षत्यर्थिनश्शीघ्रं लोकस्य शिवआदरात् । भवान् द्रुह्यति मूर्खत्वात्तस्मै चाशेषबंधवे
यद्वर्षत्यर्थिनश्शीघ्रं लोकस्य शिवआदरात् । भवान् द्रुह्यति मूर्खत्वात्तस्मै चाशेषबंधवे
Verse 51
किंवा शिवाख्यमशिवं त्वदन्ये न विदुर्बुधाः । ब्रह्मादयस्तं मुनयस्सनकाद्यास्तथापरे
किंवा शिवाख्यमशिवं त्वदन्ये न विदुर्बुधाः । ब्रह्मादयस्तं मुनयस्सनकाद्यास्तथापरे
Verse 52
अवकीर्य जटाभूतैश्श्मशाने स कपालधृक् । तन्माल्यभस्म वा ज्ञात्वा प्रीत्यावसदुदारधीः
अवकीर्य जटाभूतैश्श्मशाने स कपालधृक् । तन्माल्यभस्म वा ज्ञात्वा प्रीत्यावसदुदारधीः
Verse 53
ये मूर्द्धभिर्दधति तच्चरणोत्सृष्टमाराद् । निर्माल्यं मुनयो देवास्स शिवः परमेश्वरः
ये मूर्द्धभिर्दधति तच्चरणोत्सृष्टमाराद् । निर्माल्यं मुनयो देवास्स शिवः परमेश्वरः
Verse 54
प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्मचोदि तम् । वेदे विविच्य वृत्तं च तद्विचार्यं मनीषिभिः
प्रवृत्तिनिवृत्तिभेदेन द्विविधं कर्म वेदविहितं भवति। वेदे यथाविभागं विविच्य तदर्थं मनीषिभिः सम्यग्विचार्य यथोचितं ग्रहीतव्यं, यथा कर्म शुद्ध्युपायो भूत्वा पशुपतेः श्रीशिवस्य प्रसादेन मोक्षहेतुः स्यात्।
Verse 55
विरोधियौगपद्यैककर्तृके च तथा द्वयम् । परब्रह्मणि शंभो तु कर्मर्च्छंति न किंचन
विरोधिधर्मकथनं यौगपद्यं एककर्तृत्वं तथा द्वैतं च—परब्रह्मणि शंभौ कर्मणो न किञ्चिदपि अवकाशः।
Verse 56
मा वः पदव्यस्स्म पितर्या अस्मदास्थितास्सदा । यज्ञशालासु वो धूम्रवर्त्मभुक्तोज्झिताः परम्
मा वः पदव्यां तिष्ठत पितृसमाश्रयितायाम्। यज्ञशालासु धूम्रवर्त्मभोजिनो भूत्वा केवलकर्मपराः, परं शिवात् परित्यक्ताः स्थ।
Verse 57
नोऽव्यक्तलिंगस्सततमवधूतसुसेवितः । अभिमानमतो न त्वं कुरु तात कुबुद्धिधृक्
न स केवलोऽव्यक्तलिङ्गचिह्नः; स सततमवधूतैः सुसेवितः। अतः तात, अभिमानं मा कुरु; सा कुबुद्धेः प्रवृत्तिः।
Verse 58
किंबहूक्तेन वचसा दुष्टस्त्वं सर्वथा कुधीः । त्वदुद्भवेन देहेन न मे किंचित्प्रयोजनम्
किं बहूक्तेन वचसा? दुष्टस्त्वं सर्वथा कुधीः। त्वदुद्भवेन देहेन मम किंचित् प्रयोजनं नास्ति।
Verse 59
तज्जन्म धिग्यो महतां सर्वथावद्यकृत्खलः । परित्याज्यो विशेषेण तत्संबंधो विपश्चिता
तज्जन्म धिग्—यो महतामपि लज्जां जनयति, सर्वथावद्यकृत् खलः। तस्मात् विशेषेण तद्सम्बन्धः परित्याज्यो विपश्चिता।
Verse 60
गोत्रं त्वदीयं भगवान् यदाह वृषभध्वजः । दाक्षायणीति सहसाहं भवामि सुदुर्मनाः
यदा वृषभध्वजो भगवान् त्वदीयं गोत्रमुदाहरन्। सहसा मां ‘दाक्षायणी’ इति ब्रूते, तदा अहं सुदुर्मना भवामि॥
Verse 61
तस्मात्त्वदंगजं देहं कुणपं गर्हितं सदा । व्युत्सृज्य नूनमधुना भविष्यामि सुखावहा
तस्मात् तवाङ्गसमुद्भूतं देहं कुणपवत् सदा गर्हितम् । अद्य नूनं व्युत्सृज्य तं त्यक्त्वा सुख-शान्ति-कल्याणकरी भविष्यामि ॥
Verse 62
हे सुरा मुनयस्सर्वे यूयं शृणुत मद्वचः । सर्वथानुचितं कर्म युष्माकं दुष्टचेतसाम्
हे सुराः सर्वे मुनयश्च, यूयं मम वचः शृणुत । युष्माकं दुष्टचेतसां कर्मैतत् सर्वथानुचितम् ॥
Verse 63
सर्वे यूयं विमूढा हि शिवनिंदाः कलिप्रियाः । प्राप्स्यंति दण्डं नियतमखिलं च हराद्ध्रुवम्
सर्वे यूयं विमूढा हि शिवनिन्दाः कलिप्रियाः । हरात् ध्रुवं नियतं दण्डमखिलं प्राप्स्यथ ॥
Verse 64
ब्रह्मोवाच । दक्षमुक्त्वाध्वरे तांश्च व्यरमत्सा सती तदा । अनूद्य चेतसा शम्भुमस्मरत्प्राणवल्लभम्
ब्रह्मोवाच । दक्षं तांश्चाध्वरे स्थितान् उक्त्वा सती तदा व्यरमत् । अन्तर्मुखचेतसा शम्भुं प्राणवल्लभं संस्मरन् ॥
Frequently Asked Questions
Satī’s arrival at Dakṣa’s yajña, her reception by family and assembly, and her confrontation over Dakṣa’s failure to honor Śiva and allot him a sacrificial share.
It articulates a Śaiva ritual theology: Śiva is the purifier and true agent of yajña; therefore, a sacrifice performed in pride and exclusion—without honoring Śiva—is structurally invalid, regardless of external magnificence.
Śiva is highlighted as Śambhu—the cosmic sanctifier—and as yajña’s internal principle (yajñavidāṃ śreṣṭha, yajñāṅga, yajñadakṣiṇā, yajñakartā), while Satī embodies righteous indignation against adharma within ritual space.