सतीचरिते पितृगृहे आशीर्वाद-वचनम् तथा यौवनारम्भः — Satī at her father’s house: blessings and the onset of youth

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथैकदा पितुः पार्श्वे तिष्ठंतीं तां सतीमहम् । त्वया सह मुनेद्राक्षं सारभूतां त्रिलोकके

ब्रह्मोवाच—अथैकदा मुनेन्द्र, अहं त्वया सह त्रिलोके सारभूतां सतीं पितुः पार्श्वे स्थिताम् अद्राक्षम्।

Verse 2

पित्रा नमस्कृतं वीक्ष्य सत्कृतं त्वां च मां सती । प्रणनाम मुदा भक्त्या लोकलीलानुसारिणी

पित्रा नमस्कृतं दृष्ट्वा सत्कृतं त्वां च मां तथा। सती लोकलीलानुसारिणी मुदा भक्त्या प्रणनाम॥

Verse 3

प्रणामांते सतीं वीक्ष्य दक्षदत्तशुभासने । स्थितोहं नारद त्वं च विनतामहमागदम्

प्रणामान्ते सतीं दृष्ट्वा दक्षदत्तशुभासने। अहं स्थितोऽस्मि नारद त्वं च; विनतामहमागदम्॥

Verse 4

त्वामेव यः कामयते यन्तु कामयसे सति । तमाप्नुहि पतिं देवं सर्वज्ञं जगदीश्वरम्

सति, यः त्वां कामयते, यं च त्वमेव कामयसे, तमेव पतिं प्राप्नुहि—देवं सर्वज्ञं जगदीश्वरम्।

Verse 5

यो नान्यां जगृहे नापि गृह्णाति न ग्रहीष्यति । जायां स ते पतिर्भूयादनन्यसदृशश्शुभे

शुभे, यो नान्यां जग्राह, न गृह्णाति, न ग्रहीष्यति च; स एव तव पतिः भूयात्, त्वं च तस्य जायाऽनन्यसदृशी।

Verse 6

इत्युक्त्वा सुचिरं तां वै स्थित्वा दक्षालये पुनः । विसृष्टौ तेन संयातौ स्वस्थानं तौ च नारद

इत्युक्त्वा सुचिरं तत्र दक्षालये स्थित्वा पुनः । तेन विसृष्टौ तौ सम्यक् स्वस्थानं जग्मतुर्नारद ॥

Verse 7

दक्षोभवच्च सुप्रीतः तदाकर्ण्य गतज्वरः । आददे तनयां स्वां तां मत्वा हि परमेश्वरीम्

तदाकर्ण्य दक्षोऽपि सुप्रीतो गतज्वरः । तां स्वतनयां परमेश्वरीमिति मत्वा स्वीकृतवान् ॥

Verse 8

इत्थं विहारै रुचिरैः कौमारैर्भक्तवत्सला । जहाववस्थां कौमारीं स्वेच्छाधृतनराकृतिः

एवं रुचिरैः कौमारविहारैः भक्तवत्सला सा देवी स्वेच्छाधृतनराकृतिः शनैः कौमारीमवस्थां जहौ।

Verse 9

अतीव तपसांगेन सर्वांगेषु मनोहरा

अतीवतपसां तेजसा सा सर्वाङ्गेषु मनोहरा बभूव, सर्वतः प्रसन्नकान्तिमयी।

Verse 10

दक्षस्तां वीक्ष्य लोकेशः प्रोद्भिन्नांतर्वयस्थिताम् । चिंतयामास भर्गाय कथं दास्य इमां सुताम्

दक्षः तां वीक्ष्य लोकेशः प्रौढयौवनमध्यस्थाम्, चिन्तयामास—‘भर्गाय कथं इमां सुतां दास्यामि?’

Verse 11

अथ सापि स्वयं भर्गं प्राप्तुमैच्छत्तदान्वहम् । पितुर्मनोगतिं ज्ञात्वा मातुर्निकटमागमत्

अथ सा अपि स्वयमेव तदा भर्गं प्राप्तुमैच्छत्। पितुर्मनोगतिं ज्ञात्वा मातुर्निकटमागमत्।

Verse 12

पप्रच्छाज्ञां तपोहेतोश्शंकरस्य विनीतधीः । मातुश्शिवाथ वैरिण्यास्सा सखी परमेश्वरी

पप्रच्छाज्ञां तपोहेतोः शङ्करस्य विनीतधीः । मातुः शिवाया वैरिण्यास्सा सखी परमेश्वरी ॥

Verse 13

ततस्सती महेशानं पतिं प्राप्तुं दृढव्रता । सा तमाराधयामास गृहे मातुरनुज्ञया

ततः सती महेशानं पतिं प्राप्तुं दृढव्रता । तमाराधयामास गृहे मातुरनुज्ञया ॥

Verse 14

आश्विने मासि नन्दायां तिथावानर्च भक्तितः । गुडौदनैस्सलवणैर्हरं नत्वा निनाय तम्

आश्विनमासे नन्दातिथौ सा भक्त्या सम्यगर्चयामास। ततः हरं प्रणम्य गुडौदनं सलवणान्नं च निवेद्य तद्व्रतमकरोत्॥

Verse 15

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे नंदाव्रतविधानशिवस्तुति वर्णनं नाम पंचदशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे ‘नन्दाव्रतविधान-शिवस्तुतिवर्णनम्’ नाम पञ्चदशोऽध्यायः समाप्तः॥

Verse 16

मार्गशीर्षेऽसिताष्टम्यां सतिलैस्सयवौदनैः । पूजयित्वा हरं कीलैर्निनाय दिवसान् सती

मार्गशीर्षेऽसिताष्टम्यां सतिलैः सयवौदनैः हरं पूजयित्वा, कीलैर्नियमैश्च सती दिवसान् निनाय।

Verse 17

पौषे तु शुक्लसप्तम्यां कृत्वा जागरणं निशि । अपूजयच्छिवं प्रातः कृशरान्नेन सा सती

पौषमासे शुक्लपक्षस्य सप्तम्यां सती निशि जागरणं कृत्वा, प्रातः कृशरान्नेन शिवं सम्यगपूजयत्।

Verse 18

माघे तु पौर्णमास्यां स कृत्वा जागरणं निशि । आर्द्रवस्त्रा नदीतीरेऽकरोच्छंकरपूजनम्

माघमासे पौर्णमास्यां स निशि जागरणं कृत्वा, आर्द्रवस्त्रधरो नदीतीरे शंकरपूजनमकरोत्।

Verse 19

तपस्यसितभूतायां कृत्वा जागरणं निशि । विशेषतस्समानर्च शैलूषैस्सर्वयामसु

तपस्यसितभूतायां निशि जागरणं कृत्वा, सर्वयामेषु विशेषतः शैलूषैः सह शिवं समानर्चेत् स्तुतिपूर्वकम्।

Verse 20

चैत्रे शुक्लचतुर्दश्यां पलाशैर्दमनैश्शिवम् । अपूजयद्दिवारात्रौ संस्मरन् सा निनाय तम्

चैत्रमासे शुक्लपक्षस्य चतुर्दश्यां सती पलाशैर्दमनैश्च शिवमपूजयत्; दिवानिशं तं संस्मरन्ती भक्त्या तमकालं निनाय।

Verse 21

राधशुक्लतृतीयायां तिलाहारयवौदनैः । पूजयित्वा सती रुद्रं नव्यैर्मासं निनाय तम्

राधमासस्य शुक्लपक्षे तृतीयायां सती तिलाहारैः यवौदनैश्च रुद्रं सम्यक् पूजयित्वा नव्यैः शुद्धव्रतैः तं मासं निनाय।

Verse 22

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां वै रात्रै संपूज्य शंकरम् । वसनैर्बृहतीपुष्पैर्निराहारा निनाय तम्

ज्येष्ठमासस्य पूर्णिमायां रात्रौ सती शंकरं रात्रिं सम्यक् संपूज्य वसनैर्बृहतीपुष्पैश्च निराहारा तां रात्रिं निनाय।

Verse 23

आषाढस्य चतुर्दश्यां शुक्लायां कृष्णवाससा । बृहतीकुसुमैः पूजा रुद्रस्याकारि वै तया

आषाढमासस्य शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां सती कृष्णवाससा बृहतीकुसुमैः रुद्रस्य पूजां तया वै कृतवती।

Verse 24

श्रावणस्य सिताष्टम्यां चतुर्दश्यां च सा शिवम् । यज्ञोपवीतैर्वासोभिः पवित्रैरप्यपूजयत्

श्रावणमासस्य सिताष्टम्यां च चतुर्दश्यां च सा शिवं यज्ञोपवीतैर्वासोभिः पवित्रैरपि सम्यगपूजयत्।

Verse 25

भाद्रे कृष्णत्रयोदश्यां पुष्पैर्नानाविधैः फलैः । संपूज्य च चतुर्दश्यां चकार जलभो जनम्

भाद्रपदमासस्य कृष्णपक्षे त्रयोदश्यां नानाविधैः पुष्पैः फलैश्च संपूज्य, चतुर्दश्यां जलभो जननं चकार।

Verse 26

नानाविधैः फलैः पुष्पैस्सस्यैस्तत्कालसंभवैः । चक्रे सुनियताहारा जपन्मासे शिवार्चनम्

नानाविधैः फलैः पुष्पैः सस्यैश्च तत्कालसम्भवैः। सुनियताहारा सती मासं जपन्नेव शिवार्चनं चक्रे॥

Verse 27

सर्वमासे सर्वदिने शिवार्चनरता सती । दृढव्रताभवद्देवी स्वेच्छाधृतनराकृतिः

सर्वमासे सर्वदिने शिवार्चनरता सती। दृढव्रता भवद्देवी स्वेच्छाधृतनराकृतिः॥

Verse 28

इत्थं नंदाव्रतं कृत्स्नं समाप्य सुसमाहिता । दध्यौ शिवं सती प्रेम्णा निश्चलाभूदनन्यधीः

इत्थं नन्दाव्रतं कृत्स्नं समाप्य सुसमाहिता। दध्यौ शिवं सती प्रेम्णा निश्चलाभूदनन्यधीः॥

Verse 29

एतस्मिन्नंतरे देवा मुनयश्चाखिला मुने । विष्णुं मां च पुरस्कृत्य ययुर्द्रष्टुं सतीतपः

एतस्मिन्नन्तरे देवा मुनयश्चाखिला मुने। विष्णुं मां च पुरस्कृत्य ययुर्द्रष्टुं सतीतपः॥

Verse 30

दृष्टागत्य सती देवैर्मूर्ता सिद्धिरिवापरा । शिवध्यानमहामग्ना सिद्धावस्थां गता तदा

दृष्टागत्य सती देवैः सिद्धिरिवापरा मूर्ता बभूव । शिवध्यानमहामग्ना सा तदा सिद्धावस्थां जगाम ॥

Verse 31

चक्रुः सर्वे सुरास्सत्ये मुदा सांजलयो नतिम् । मुनयश्च नतस्कंधा विष्ण्वाद्याः प्रीतमानसाः

ततः सर्वे सुराः सत्यै मुदा साञ्जलयो नतिं चक्रुः। मुनयश्च नतस्कन्धा विष्ण्वाद्याः प्रीतमानसाः।

Verse 32

अथ सर्वे सुप्रसन्ना विष्ण्वाद्याश्च सुरर्षयः । प्रशशंसुस्तपस्तस्यास्सत्यास्तस्मात्सविस्मयाः

अथ सर्वे सुप्रसन्ना विष्ण्वाद्याश्च सुरर्षयः। तस्याः सत्यास्तपः प्रशशंसुः तस्मात् सविस्मयाः।

Verse 33

ततः प्रणम्य तां देवीं पुनस्ते मुनयस्सुराः । जग्मुर्गिरिवरं सद्यः कैलासं शिववल्लभम्

ततः पुनस्तां देवीं प्रणम्य ते मुनयः सुराश्च सद्य एव गिरिवरं कैलासं शिववल्लभं जग्मुः।

Verse 34

सावित्रीसहितश्चाहं सह लक्ष्म्या मुदान्वितः । वासुदेवोपि भगवाञ्जगामाथ हरांतिकम्

अहं च सावित्रीसहितः लक्ष्म्या सह मुदान्वितो हरान्तिकं जगाम; भगवांश्च वासुदेवोऽपि शिवालयं प्रस्थितवान्।

Verse 35

गत्वा तत्र प्रभुं दृष्ट्वा सुप्रणम्य सुसंभ्रमाः । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैः करौ बद्ध्वा विनम्रकाः

तत्र गत्वा प्रभुं दृष्ट्वा सुसंभ्रमाः सुप्रणम्य, करौ बद्ध्वा विनम्रकाः विविधैः स्तोत्रैस्तं तुष्टुवुः।

Verse 36

देवा ऊचुः । नमो भगवते तुभ्यं यत एतच्चराचरम् । पुरुषाय महेशाय परेशाय महात्मने

देवा ऊचुः—नमो भगवते तुभ्यं, यत एतच्चराचरं जगदुद्भवति। पुरुषाय महेशाय परेशाय महात्मने नमः॥

Verse 37

आदिबीजाय सर्वेषां चिद्रूपाय पराय च । ब्रह्मणे निर्विकाराय प्रकृतेः पुरुषस्य च

आदिबीजाय सर्वेषां चिद्रूपाय पराय च। ब्रह्मणे निर्विकाराय प्रकृतेः पुरुषस्य चातीताय नमः॥

Verse 38

य इदं प्रतिपंच्येदं येनेदं विचकास्ति हि । यस्मादिदं यतश्चेदं यस्येदं त्वं च यत्नतः

य इदं प्रतिपञ्च्येदं येनेदं विचकास्ति हि। यस्मादिदं यतश्चेदं यस्येदं त्वं च—तं तत्त्वं यत्नतः विजानीहि॥

Verse 39

योस्मात्परस्माच्च परो निर्विकारी महाप्रभुः । ईक्षते यस्स्वात्मनीदं तं नताः स्म स्वयंभुवम्

योऽस्मात्परस्माच्च परो निर्विकारी महाप्रभुः। ईक्षते यः स्वात्मनीदं तं स्वयंभुवं नताः स्म॥

Verse 40

अविद्धदृक् परः साक्षी सर्वात्मा ऽनेकरूपधृक् । आत्मभूतः परब्रह्म तपंतं शरणं गताः

अविद्धदृक् परः साक्षी सर्वात्माऽनेकरूपधृक्। आत्मभूतः परब्रह्म तपन्तं शरणं गताः॥

Verse 41

न यस्य देवा ऋषयः सिद्धाश्च न विदुः पदम् । कः पुनर्जंतुरपरो ज्ञातुमर्हति वेदितुम्

न यस्य देवा ऋषयः सिद्धाश्च न विदुः पदम् । कः पुनर्जंतुरपरो ज्ञातुमर्हति वेदितुम् ॥

Verse 42

दिदृक्षवो यस्य पदं मुक्तसंगास्सुसाधवः । चरितं सुगतिर्नस्त्वं सलोकव्रतमव्रणम्

दिदृक्षवो यस्य पदं मुक्तसंगास्सुसाधवः । चरितं सुगतिर्नस्त्वं सलोकव्रतमव्रणम् ॥

Verse 43

त्वज्जन्मादिविकारा नो विद्यंते केपि दुःखदा । तथापि मायया त्वं हि गृह्णासि कृपया च तान्

त्वज्जन्मादिविकारा नो विद्यंते केपि दुःखदा । तथापि मायया त्वं हि गृह्णासि कृपया च तान् ॥

Verse 44

तस्मै नमः परेशाय तुभ्यमाश्चर्यकर्मणे । नमो गिरां विदूराय ब्रह्मणे परमात्मने

तस्मै नमः परेशाय तुभ्यमाश्चर्यकर्मणे । नमो गिरां विदूराय ब्रह्मणे परमात्मने ॥

Verse 45

अरूपायोरुरूपाय परायानंतशक्तये । त्रिलोकपतये सर्वसाक्षिणे सर्वगाय च

अरूपाय च बहुरूपाय परायानन्तशक्तये । त्रिलोकपतये सर्वसाक्षिणे सर्वगाय च नमः ॥

Verse 46

नम आत्मप्रदीपाय निर्वाणसुखसंपदे । ज्ञानात्मने नमस्तेऽस्तु व्यापकायेश्वराय च

नम आत्मप्रदीपाय निर्वाणसुखसंपदे । ज्ञानात्मने नमस्तेऽस्तु व्यापकायेश्वराय च ॥

Verse 47

नैष्कर्म्येण सुलभ्याय कैवल्यपतये नमः । पुरुषाय परेशाय नमस्ते सर्वदाय च

नैष्कर्म्येण सुलभ्याय कैवल्यपतये नमः । पुरुषाय परेशाय नमस्ते सर्वदाय च ॥

Verse 48

क्षेत्रज्ञायात्मरूपाय सर्वप्रत्ययहेतवे

क्षेत्रज्ञायात्मरूपाय सर्वप्रत्ययहेतवे नमः।

Verse 49

सर्वाध्यक्षाय महते मूलप्रकृतये नमः । पुरुषाय परेशाय नमस्ते सर्वदाय च

सर्वाध्यक्षाय महते मूलप्रकृतये नमः। पुरुषाय परेशाय नमस्ते सर्वदाय च॥

Verse 50

त्रिनेत्रायेषुवक्त्राय सदाभासाय ते नमः । सर्वेन्द्रियगुणद्रष्ट्रे निष्कारण नमोस्तु ते

त्रिनेत्रायेषुवक्त्राय सदाभासाय ते नमः। सर्वेन्द्रियगुणद्रष्ट्रे निष्कारण नमोऽस्तु ते॥

Verse 51

त्रिलोककारणायाथापवर्गाय नमोनमः । अपवर्गप्रदायाशु शरणागततारिणे

त्रिलोककारणायाथ अपवर्गाय नमो नमः। अपवर्गप्रदायाशु शरणागततारिणे॥

Verse 52

सर्वाम्नायागमानां चोदधये परमेष्ठिने । परायणाय भक्तानां गुणानां च नमोस्तु ते

सर्वाम्नायागमानां चोदधये परमेष्ठिने। परायणाय भक्तानां गुणानां च नमोऽस्तु ते॥

Verse 53

नमो गुणारणिच्छन्न चिदूष्माय महेश्वर । मूढदुष्प्राप्तरूपाय ज्ञानिहृद्वासिने सदा

नमो गुणारणिच्छन्नचिदूष्मणे महेश्वराय। मूढैर्दुष्प्राप्यरूपाय ज्ञानिहृद्वासिने सदा॥

Verse 54

पशुपाशविमोक्षाय भक्तसन्मुक्तिदाय च । स्वप्रकाशाय नित्यायाऽव्ययायाजस्रसंविदे

पशुपाशविमोक्षाय भक्तसन्मुक्तिदाय च। स्वप्रकाशाय नित्यायाव्ययायाजस्रसंविदे॥

Verse 55

प्रत्यग्द्रष्ट्रैऽविकाराय परमैश्वर्य धारिणे । यं भजन्ति चतुर्वर्गे कामयंतीष्टसद्गतिम् । सोऽभूदकरुणस्त्वं नः प्रसन्नो भव ते नमः

प्रत्यग्द्रष्ट्रेऽविकाराय परमैश्वर्यधारिणे। यं भजन्ति चतुर्वर्गे कामयन्तीष्टसद्गतिम्॥ सोऽभूदकरुणस्त्वं नः प्रसन्नो भव ते नमः॥

Verse 56

एकांतिनः कंचनार्थं भक्ता वांछंति यस्य न । केवलं चरितं ते ते गायंति परमंगलम्

एकान्तिनो ये भक्ताः काञ्चनार्थं न वाञ्छन्ति। केवलं तस्य चरितं गायन्ति परममङ्गलम्॥

Verse 57

अक्षरं परमं ब्रह्मतमव्यक्ताकृतिं विभुम् । अध्यात्मयोगगम्यं त्वां परिपूर्णं स्तुमो वयम्

अक्षरं परमं ब्रह्म, अव्यक्ताकृतिं विभुम्। अध्यात्मयोगगम्यं त्वां परिपूर्णं वयं स्तुमः॥

Verse 58

अतींद्रियमनाधारं सर्वाधारमहेतुकम् । अनंतमाद्यं सूक्ष्मं त्वां प्रणमामोऽखिलेश्वरम्

अतीन्द्रियम् अनाधारं सर्वाधारम् अहेतुकम्। अनन्तम् आद्यं सूक्ष्मं त्वां प्रणमामोऽखिलेश्वरम्॥

Verse 59

हर्यादयोऽखिला देवास्तथा लोकाश्चराचराः । नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृताः

हर्यादयोऽखिला देवाः तथा लोकाश्चराचराः। नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृताः॥

Verse 60

यथार्चिषोग्नेस्सवितुर्यांति निर्यांति वासकृत् । गभस्तयस्तथायं वै प्रवाहो गौण उच्यते

यथार्चिषोऽग्नेस्सवितुर्यान्ति निर्यान्ति वासकृत्। गभस्तयस्तथायं वै प्रवाहो गौण उच्यते॥

Verse 61

न त्वं देवो ऽसुरो मर्त्यो न तिर्यङ् न द्विजः प्रभो । न स्त्री न षंढो न पुमान्सदसन्न च किंचन

हे प्रभो! त्वं न देवो नासुरो न मर्त्यो न तिर्यङ् न द्विजोऽसि। न स्त्री न षण्डो न पुमान्; न सत् नासत्—न किंचनापि वस्तु त्वमेव।

Verse 62

निषेधशेषस्सर्वं त्वं विश्वकृद्विश्व पालकः । विश्वलयकृद्विश्वात्मा प्रणतास्स्मस्तमीश्वरम्

निषेधशेषरूपः सर्वं त्वमेव, विश्वकृद् विश्वपालकः। विश्वलयकृद् विश्वात्मा; हे परमेश्वर, त्वां वयं प्रणमामः।

Verse 63

योगरंधितकर्माणो यं प्रपश्यन्ति योगिनः । योगसंभाविते चित्ते योगेशं त्वां नता वयम्

योगेन रुद्धकर्माणो योगिनो यं प्रपश्यन्ति। योगसंभावितचित्ते, हे योगेश, त्वां वयं नताः।

Verse 64

नमोस्तु तेऽसह्यवेग शक्तित्रय त्रयीमय । नमः प्रसन्नपालाय नमस्ते भूरिशक्तये

नमोऽस्तु तेऽसह्यवेगाय शक्तित्रयत्रयीमये। नमः प्रसन्नपालाय, नमस्ते भूरिशक्तये।

Verse 65

कदिंद्रियाणां दुर्गेशानवाप्य परवर्त्मने । भक्तोद्धाररतायाथ नमस्ते गूढवर्चसे

इन्द्रियैर्दुरवाप्याय दुर्गेशाय परवर्त्मने। भक्तोद्धाररतायाथ नमस्ते गूढवर्चसे।

Verse 66

यच्छक्त्याहं धियात्मानं हंत वेद न मूढधी । तं दुरत्ययमाहात्म्यं त्वां नतः स्मो महाप्रभुम्

यया शक्त्या धिया चात्मानं वेदितुं शक्नोम्यहम्। नाहं मूढधीरिति; तव माहात्म्यं दुरत्ययम्। तस्मात्त्वां महाप्रभुं नतः स्मः॥

Verse 67

ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महादेवं सर्वे विष्ण्वादिकास्सुराः । तूष्णीमासन्प्रभोरग्रे सद्भक्तिनतकंधराः

ब्रह्मोवाच। इति स्तुत्वा महादेवं सर्वे विष्ण्वादिकाः सुराः। तूष्णीमासन् प्रभोरग्रे सद्भक्त्या नतकन्धराः॥