ईश्वरागमनं हिमवदादि-समागमश्च / The Arrival of Īśvara and the Assembly of Himālaya, Devas, and Mountains

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथाकर्ण्य गिरीशश्च निजपुर्य्युपकण्ठतः । प्राप्तमीशं सर्वगं वै मुमुदेति हिमालयः

ब्रह्मोवाच—निजपुर्युपकण्ठे गिरीशस्यागमनं श्रुत्वा हिमालयोऽतिमुदितोऽभवत्; सर्वव्यापिनं सर्वत्रस्थितमीश्वरं ज्ञात्वा हर्षं लेभे।

Verse 2

अथ सम्भृतसम्भार स्सम्भाषां कर्तुमीश्वरम् । शैलान्प्रस्थापयामास ब्राह्मणानपि सर्वशः

अथ सम्भृतसम्भारः स ईश्वरं सम्भाषितुं कृतनिश्चयः; सर्वतो दिशि शैलान् ब्राह्मणांश्च प्रस्थापयामास।

Verse 3

स्वयं जगाम सद्भक्त्या प्राणेप्सुन्द्रष्टुऽमीश्वरम् । भक्त्युद्रुतमनाश्शैलः प्रशंसन् स्वविधिम्मुदा

स स्वयं सद्भक्त्या प्राणानपि तृणीकृत्य ईश्वरं द्रष्टुं जगाम; भक्त्युद्रुतमनाः शैलः स्वविधिं प्रशंसन् मुदा ययौ।

Verse 4

देवसेनां तदा दृष्ट्वा हिमवान्वि स्मयं गतः । जगाम सम्मुखस्तत्र धन्योऽहमिति चिन्तयन्

देवसेनां तदा दृष्ट्वा हिमवान् विस्मयं गतः; “धन्योऽहम्” इति चिन्तयन् सम्मुखस्तत्र जगाम।

Verse 5

देवा हि तद्बलं दृष्ट्वा विस्मयम्परमं गताः । आनन्दम्परमम्प्रापुर्देवाश्च गिरयस्तथा

देवास्तद्बलं दृष्ट्वा विस्मयपरमं गताः। आनन्दपरमं प्रापुर्देवाश्च गिरयस्तथा॥

Verse 6

पर्वतानां महासेना देवानां च तथा मुने । मिलित्वा विरराजेव पूर्वपश्चिमसागरौ

पर्वतानां महासेना देवानां च तथा मुने। मिलित्वा विरराजेव पूर्वपश्चिमसागरौ॥

Verse 7

परस्परं मिलित्वा ते देवाश्च पर्वतास्तथा । कृतकृत्यन्तथात्मानम्मेनिरे परया मुदा

परस्परं मिलित्वा ते देवाश्च पर्वतास्तथा। कृतकृत्यं तथात्मानं मेनिरे परया मुदा॥

Verse 8

अथेश्वरम्पुरो दृष्ट्वा प्रणनाम हिमालयः । सर्वे प्रणेमुर्गिरयो ब्राह्मणाश्च सदाशिवम्

अथेश्वरं पुरो दृष्ट्वा प्रणनाम हिमालयः। सर्वे प्रणेमुर्गिरयो ब्राह्मणाश्च सदाशिवम्॥

Verse 9

वृषभस्थम्प्रसन्नास्यन्नानाभरणभूषितम् । दिव्यावयवलावण्यप्रकाशितदिगन्तरम्

वृषभस्थं प्रसन्नास्यं नानाभरणभूषितम्। दिव्यावयवलावण्यप्रकाशितदिगन्तरम्॥

Verse 10

सुसूक्ष्माहतसत्पट्टवस्त्रशोभितविग्रहम् । सद्रत्नविलसन्मौलिं विहसन्तं शुचिप्रभम्

सुसूक्ष्माहतसत्पट्टवस्त्रैः शोभितविग्रहम्। सद्रत्नविलसन्मौलिं विहसन्तं शुचिप्रभम्॥

Verse 11

भूषाभूताहियुक्तांगमद्भुतावयवप्रभम् । दिव्यद्युतिं सुरेशैश्च सेवितं करचामरैः

भूषाभूताहियुक्ताङ्गमद्भुतावयवप्रभम्। दिव्यद्युतिं सुरेशैश्च सेवितं करचामरैः॥

Verse 12

वामस्थिताच्युतन्दक्षभागस्थितविभुम्प्रभुम् । पृष्ठस्थितहरिं पृष्ठपार्श्वस्थितसुरादिकम्

वामस्थिताच्युतं दक्षभागस्थितविभुं प्रभुम्। पृष्ठस्थितहरिं पृष्ठपार्श्वस्थितसुरादिकम्॥

Verse 13

नानाविधिसुराद्यैश्च संस्तुतं लोकशंकरम् । स्वहेत्वात्ततनुम्ब्रह्मसर्वेशं वरदायकम्

नानाविधैः सुराद्यैश्च संस्तुतो लोकशंकरः। स्वेच्छया तनुमास्थाय ब्रह्म सर्वेश्वरः सदा, वरदायकः॥

Verse 14

सगुणं निर्गुणं चापि भक्ताधीनं कृपाकरम् । प्रकृतेः पुरुषस्यापि परं सच्चित्सुखात्मकम्

सगुणो निर्गुणश्चैव भक्ताधीनः कृपाकरः। प्रकृतेः पुरुषस्यापि परः सच्चित्सुखात्मकः॥

Verse 15

प्रभोर्दक्षिणभागे तु ददर्श हरिमच्युतम् । विनतातनयारूढं नानाभूषणभूषितम्

प्रभोर्दक्षिणभागे तु ददर्श हरिमच्युतम्। विनतातनयारूढं नानाभूषणभूषितम्॥

Verse 16

प्रभोश्च वामभागे तु मुने मां सन्ददर्श ह । चतुर्मुखं महाशोभं स्वपरीवारसंयुतम्

प्रभोश्च वामभागे तु मुने मां सन्ददर्श ह। चतुर्मुखं महाशोभं स्वपरीवारसंयुतम्॥

Verse 17

एतौ सुरेश्वरौ दृष्ट्वा शिवस्याति प्रियौ सदा । प्रणनाम गिरीशश्च सपरीवार आदरात्

एतौ सुरेश्वरौ दृष्ट्वा शिवस्यातिप्रियौ सदा। प्रणनाम गिरीशश्च सपरीवार आदरात्॥

Verse 18

तथा शिवस्य पृष्ठे च पार्श्वयोस्तु विराजितान् । देवादीन्प्रणनामासौ दृष्ट्वा गिरिवरेश्वरः

ततः शिवस्य पृष्ठे पार्श्वयोश्च विराजमानान् देवादीन् दिव्यगणान् दृष्ट्वा गिरिवरेश्वरः (हिमवान्) तान् सादरं प्रणनाम।

Verse 19

शिवाज्ञया पुरो भूत्वा जगाम स्वपुरं गिरिः । शेषहर्यात्मभूश्शीघ्रं मुनिभिः निर्जरादिभिः

शिवाज्ञया पुरो भूत्वा गिरिः स्वपुरं जगाम। ततो मुनिभिर्निर्जरादिभिश्च सह शेषो हरिरात्मभूश्च शीघ्रं पृष्ठतः समन्वयुः।

Verse 20

सर्वे मुनिसुराद्याश्च गच्छन्तः प्रभुणा सह । गिरेः पुरं समुदिताः शशंसुर्बहु नारद

सर्वे मुनयः सुराद्याश्च प्रभुणा सह गच्छन्तः। गिरेः पुरं समागत्य समुदिताः, बहु नारद, शशंसुः॥

Verse 21

रचिते शिखरे रम्ये संस्थाप्य देवतादिकम् । जगाम हिमवांस्तत्र यत्रास्ति विधिवेदिका

रचिते रम्यशिखरे देवतादिकं संस्थाप्य। हिमवान् तत्र जगाम यत्र विधिवेदिका वर्तते॥

Verse 22

कारयित्वा विशेषेण चतुष्कन्तो रणैर्युतम् । स्नानदानादिकं कृत्वा परीक्षामकरोत्तदा

तदा विशेषेण चतुष्कोणं रणोपकरणसमन्वितं मण्डलं कारयित्वा स्नानदानादिकं विधिवत्कृत्वा पश्चात् परीक्षां तत्रैव अकरोत्।

Verse 23

स्वपुत्रान्प्रेषयामास शिवस्य निकटे तथा । हिमो विष्ण्वादिसम्पूर्णवर्गयुक्तस्य शैलराट्

ततः शैलराजो हिमवान् विष्ण्वादिदेवसम्पूर्णपरिवृतः स्वपुत्रान् शिवस्य निकटं प्रेषयामास।

Verse 24

कर्तुमेच्छद्वराचारं महोत्सवपुरस्सरम् । महाहर्षयुतस्सर्वबन्धुयुग्घिमशैलराट्

महोत्सवपुरस्सरं वराचारं कर्तुमिच्छन् महाहर्षसमन्वितः सर्वबन्धुसहितो हिमशैलराट् प्रवृत्तोऽभवत्।

Verse 25

अथ ते गिरिपु त्राश्च तत्र गत्वा प्रणम्य तम् । सस्ववर्गं प्रार्थनान्तामूचुश्शैलेश्वरस्य वै

अथ ते गिरिपुत्र्यस्तत्र गत्वा तं प्रणम्य, स्वस्ववर्गस्य हितार्थं शैलेश्वरं प्रति प्रार्थनां कृतवत्यः।

Verse 26

ततस्ते स्वालयं जग्मुश्शैलपुत्रास्तदाज्ञया । शैलराजाय संचख्युस्ते चायान्तीति हर्षिताः

ततः सा आज्ञया गिरिपुत्र्यः स्वालयं जग्मुः; हृष्टाः शैलराजाय न्यवेदयन्—“ते आगच्छन्तीति।”

Verse 27

अथ देवाः प्रार्थनान्तां गिरेः श्रुत्वातिहर्षिताः । मुने विष्ण्वादयस्सर्वे सेश्वरा मुमुदुर्भृशम्

अथ, मुने, गिरेः प्रार्थनान्तं श्रुत्वा विष्ण्वादयः सर्वे सेश्वरा देवाः अतिहृष्टा बभूवुः।

Verse 28

कृत्वा सुवेषं सर्वेपि निर्जरा मुनयो गणाः । गमनं चक्रुरन्येपि प्रभुणा गिरिराड्गृहम्

सर्वेऽपि निर्जरा मुनयो गणाश्च सुवेषं कृत्वा प्रस्थिताः; अन्येऽपि प्रभुणा सह गिरिराड्गृहं जग्मुः।

Verse 29

तस्मिन्नवसरे मेना द्रष्टुकामाभवच्छिवम् । प्रभोराह्वाययामास मुने त्वां मुनिसत्तमम्

तस्मिन्नवसरे मेना शिवं द्रष्टुकामा बभूव; ततो मुने, प्रभुमाहूय त्वां च मुनिसत्तमम् आह्वाययामास।

Verse 30

अगमस्त्वं मुने तत्र प्रभुणा प्रेरितस्तदा । मनसा शिवहृद्धेतुं पूर्णं कर्तुं तमिच्छता

अगमस्त्वं मुने तत्र तदा प्रभुणा प्रेरितः; स स्वेच्छया शिवहृद्गतं हेतुं पूर्णं कर्तुमैच्छत्।

Verse 31

त्वाम्प्रणम्य मुने मेना प्राह विस्मितमानसा । द्रष्टुकामा प्रभो रूपं शंकरस्य मदापहम्

त्वां प्रणम्य मुने मेना विस्मितमानसा प्राह—“प्रभो, शंकरस्य मदापहं रूपं द्रष्टुमिच्छामि।”

Verse 42

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायान्तृतीये पार्वतीखण्डे देवगिरिमेलवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे ‘देवगिरिमेलवर्णनम्’ नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः समाप्तः।