अनरण्य-वंशवर्णनम् तथा पिप्पलादस्य कामोत्पत्तिः (Genealogy of King Anaraṇya and Pippalāda’s arousal of desire)

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । मनोर्वंशोद्भवो राजा सोऽनरण्यो नृपेश्वर । इन्द्रसावर्णिसंज्ञस्य चतुर्दशमितस्य हि

वसिष्ठ उवाच—हे नृपेश्वर, मनोर्वंशोद्भवो राजा सोऽनरण्यः। स इन्द्रसावर्णिसंज्ञस्य चतुर्दशमन्वन्तरस्य हि (अन्तर्गतः) आसीत्।

Verse 2

अनरण्यो नृपश्रेष्ठस्स प्तद्वीपमहीपतिः । शम्भुभक्तो विशेषेण मङ्गलारण्यजो बली

अनरण्यो नृपश्रेष्ठः सप्तद्वीपमहीपतिः। मङ्गलारण्यसम्भूतो बली शम्भोर्विशेषभक्तः॥

Verse 3

भृगुं पुरोधसं कृत्वा शतं यज्ञांश्चकार सः । न स्वीचकार शक्रत्वं दीयमानं सुरैरपि

भृगुं पुरोधसं कृत्वा शतं यज्ञान् अकारयत्। सुरैरपि प्रदत्तं तु शक्रत्वं न जग्राह सः॥

Verse 4

बभूवश्शतपुत्राश्च राज्ञस्तस्य हिमालय । कन्यैका सुन्दरी नाम्ना पद्मा पद्मालया समा

बभूव तस्य राज्ञो हि पुत्राः शतं हिमालय। कन्यैका सुन्दरी पद्मा पद्मालयासमा शुभा॥

Verse 5

यस्स्नेहः पुत्रशतके कन्यायाञ्च ततोऽधिकः । नृपस्य तस्य तस्यां हि बभूव नगसत्तम

पुत्रशतेऽपि यः स्नेहः स तस्याः कन्यकायाः अधिकः। तस्य राज्ञो हि तस्यां वै बभूवातिशयोऽनुरागः॥

Verse 6

प्राणाधिकाः प्रियतमा महिष्यस्सर्वयोषितः । नृपस्य पत्न्यः पञ्चासन्सर्वास्सौभाग्यसंयुता

प्राणाधिकाः प्रियतमा महिष्यः सर्वयोषितः । नृपस्य पत्न्यः पञ्चासन् सर्वाः सौभाग्यसंयुताः ॥

Verse 7

सा कन्या यौवनस्था च बभूव स्वपितुर्गृहे । पत्रं प्रस्थापयामास सुवरान यनायसः

सा कन्या यौवनस्था सती स्वपितुर्गृहेऽवसत् । तदा सुवरान् दूतान् प्रेषयित्वा पत्रं प्रस्थापयामास ॥

Verse 8

एकदा पिप्पलादर्षिर्गर्न्तुं स्वाश्रममुत्सुकः । तपःस्थाने निर्जने च गन्धर्वं स ददर्श ह

एकदा पिप्पलादऋषिः स्वाश्रमं गन्तुमुत्सुकः । तपःस्थाने निर्जने च गन्धर्वं स ददर्श ह ॥

Verse 9

स्त्रीयुतं मग्नचित्तं च शृङ्गारे रससागरे । विहरन्तं महाप्रेम्णा कामशास्त्रविशारदम्

स्त्रीयुतं मग्नचित्तं च शृङ्गार-रससागरे । विहरन्तं महाप्रेम्णा कामशास्त्रविशारदम् ॥

Verse 10

दृष्ट्वा तं मुनिशार्दूलः सकामः संबभूव सः । तपत्स्वदत्तचित्तश्चाचिंतयद्दारसंग्रहम्

दृष्ट्वा तं मुनिशार्दूलः सकामः संबभूव सः । तपःस्वदत्तचित्तोऽपि दारसंग्रहमचिन्तयत् ॥

Verse 11

एवंवृत्तस्य तस्यैव पिप्पलादस्य सन्मुनेः । कियत्कालो गतस्तत्र कामोन्मथितचेतसः

एवंवृत्तस्य तस्यैव सन्मुनेः पिप्पलादस्य कामोन्मथितचेतसः तत्र कियत्कालो व्यतीतः?

Verse 12

एकदा पुष्पभद्रायां स्नातुं गच्छन्मुनीश्वरः । ददर्श पद्मां युवतीं पद्मामिव मनोरमाम्

एकदा पुष्पभद्रायां स्नातुं गच्छन् मुनीश्वरः पद्मामिव मनोरमां युवतीं पद्मां ददर्श।

Verse 13

केयं कन्येति पप्रच्छ समीपस्थाञ्जनान्मुनिः । जना निवेदयांचक्रुर्नत्वा शापनियन्त्रिताः

केयं कन्येति समीपस्थान् जनान् मुनिः पप्रच्छ; ते च शापनियन्त्रिताः नत्वा तस्मै निवेदयामासुः।

Verse 14

जना ऊचुः । अनरण्यसुतेयं वै पद्मा नाम रमापरा । वरारोहा प्रार्थ्यमाना नृपश्रेष्ठैर्गुणालया

जनाः ऊचुः—एषा वै अनरण्यसुता, पद्मा नाम रमापरा। वरारोहा गुणालया, नृपश्रेष्ठैः प्रार्थ्यमाना।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा स मुनिर्वाक्यं जनानां तथ्यवादिनाम् । चुक्षोभातीव मनसि तल्लिप्सुर भवच्च सः

ब्रह्मोवाच—तद्वाक्यं जनानां तथ्यवादिनां श्रुत्वा स मुनिः। मनसि चुक्षोभातीव, तदेव लिप्सुः अभवत् सः।

Verse 16

मुनिः स्नात्वाभीष्टदेवं सम्पूज्य विधिवच्छिवम् । जगाम कामी भिक्षार्थमनरण्यसभां गिरे

मुनिः स्नात्वाभीष्टदेवं सम्पूज्य विधिवच्छिवम्। जगाम कामी भिक्षार्थमनरण्यसभां गिरे॥

Verse 17

राजा शीघ्रं मुनिं दृष्ट्वा प्रणनाम भयाकुलः । मधुपर्कादिकं दत्त्वा पूजयामास भक्तितः

राजा शीघ्रं मुनिं दृष्ट्वा प्रणनाम भयाकुलः। मधुपर्कादिकं दत्त्वा पूजयामास भक्तितः॥

Verse 18

कामात्सर्वं गृहीत्वा च ययाचे कन्यकां मुनिः । मौनी बभूव नृपतिः किञ्चिनिर्वक्तुमक्षमः

कामात्सर्वं गृहीत्वा स मुनिः कन्यकां ययाचे । नृपतिस्तु मौनी बभूव किञ्चिदपि वक्तुमक्षमः ॥

Verse 19

मुनिर्ययाचे कन्यां स तां देहीति नृपेश्वर । अन्यथा भस्मसात्सर्वं करिष्यामि क्षणेन च

मुनिर्ययाचे कन्यां स तां देहीति नृपेश्वर । अन्यथा भस्मसात्सर्वं करिष्यामि क्षणेन च ॥

Verse 20

सर्वे बभूववुराच्छन्ना गणास्तत्तेजसा मुने । रुरोद राजा सगणो दृष्ट्वा विप्रं जरातुरम्

सर्वे बभूववुराच्छन्ना गणास्तत्तेजसा मुने । रुरोद राजा सगणो दृष्ट्वा विप्रं जरातुरम् ॥

Verse 21

महिष्यो रुरुदुस्सर्वा इतिकर्त्तव्यताक्षमाः । मूर्च्छामाप महाराज्ञी कन्यामाता शुचाकुला

महिष्यो रुरुदुः सर्वा इतिकर्तव्यताक्षमाः । मूर्च्छामाप महाराज्ञी कन्यामाता शुचाकुला ॥

Verse 22

बभूवुस्तनयास्सर्वे शोकाकुलि तमानसाः । सर्वं शोकाकुलं जातं नृपसम्बन्धि शैलप

बभूवुस्तनयाः सर्वे शोकाकुलितमानसाः । सर्वं शोकाकुलं जातं नृपसम्बन्धि शैलप ॥

Verse 23

एतस्मिन्नन्तरे प्राज्ञो द्विजो गुरुरनुत्तमः । पुरोहितश्च मतिमानागतो नृपसन्निधिम्

एतस्मिन्नन्तरे प्राज्ञो द्विजो गुरुरनुत्तमः । पुरोहितश्च मतिमान् आगतो नृपसन्निधिम् ॥

Verse 24

राजा प्रणम्य सम्पूज्य रुरोद च तयोः पुरः । सर्वं निवेदयांचक्रे पप्रच्छोचितमाशु तत्

राजा प्रणम्य सम्यक् सम्पूज्य च तयोः पुरः । रुरोद च, सर्वमाख्याय, तत्कर्तव्यमुचितं शीघ्रं पप्रच्छ ॥

Verse 25

अथ राज्ञो गुरुर्विप्रः पण्डितश्च पुरोहितः । अपि द्वौ शास्त्रनीतिज्ञौ बोधयामासतुर्नृपम्

अथ राज्ञो गुरुर्विप्रः पण्डितः पुरोहितोऽपि च । उभौ शास्त्रनीतिज्ञौ नृपं सम्यगबोधयताम् ॥

Verse 26

शोकाकुलाश्च महिषीर्नृपबालांश्च कन्यकाम् । उत्तमा नीतिमादृत्य सर्वेषां हितकारिणीम्

शोकाकुलाः महिष्यो नृपबालाश्च कन्यका च। उत्तमा तु उत्तमां नीतिमादृत्य सर्वेषां हितकारिणी बभूव॥

Verse 27

गुरुपुरोधसावूचतुः । शृणु राजन्महाप्राज्ञ वचो नौ सद्धितावहम् । मा शुचः सपरीवारश्शास्त्रे कुरु मतिं सतीम्

गुरुपुरोधसावूचतुः—शृणु राजन् महाप्राज्ञ वचो नौ सद्धितावहम्। मा शुचः सपरीवारः, शास्त्रे कुरु मतिं सतीम्॥

Verse 28

अद्य वाब्ददिनान्ते वा दातव्या कन्यका नृप । पात्राय विप्रायान्यस्मै कस्मै चिद्वा विशेषतः

अद्य वा अब्ददिनान्ते वा, नृप, कन्यका दातव्या। पात्राय विप्राय विशेषतः, अथवा अन्यस्मै योग्याय कस्यचित्।

Verse 29

सत्पात्रं ब्राह्मणादन्यन्न पश्यावो जगत्त्रये । सुतां दत्त्वा च मुनये रक्ष स्वां सर्वसम्पदम्

जगत्त्रये ब्राह्मणात् अन्यत् सत्पात्रं न पश्यावः। तस्मात् मुनये सुतां दत्त्वा स्वां सर्वसम्पदं रक्ष।

Verse 30

राजन्नेकनिमित्तेन सर्वसंपद्विनश्यति । सर्वं रक्षति तं त्यक्त्वा विना तं शरणागतम्

राजन्, एकनिमित्तेन सर्वसम्पद् विनश्यति। सर्वं रक्षति तं त्यक्त्वा, विना तं शरणागतः शरणं हीयते।

Verse 31

वसिष्ठ उवाच । राजा प्राज्ञवचः श्रुत्वा विलप्य च मुहुर्मुहुः । कन्यां सालंकृतां कृत्वा मुनीन्द्राय ददौ किल

वसिष्ठ उवाच—प्राज्ञवचः श्रुत्वा राजा मुहुर्मुहुः विललाप। ततः सालङ्कृतां कन्यां कृत्वा मुनीन्द्राय ददौ किल।

Verse 32

कान्तां गृहीत्वा स मुनिर्विवाह्य विधिवद्गिरे । पद्मां पद्मोपमां तां वै मुदितस्स्वालयं ययौ

कान्तां पद्मां गृहीत्वा स मुनिः गिरौ विधिवद् विवाह्य। मुदितः स्वालयं ययौ, पद्मोपमां तां वै सह।

Verse 33

राजा सर्वान्परित्यज्य दत्त्वा वृद्धाय चात्मजाम् । ग्लानिं चित्ते समाधाय जगाम तपसे वनम्

राजा सर्वं परित्यज्य वृद्धायात्मजां प्रदाय च । चित्ते ग्लानिं समाधाय तपसे वनमगात् ॥

Verse 34

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डेऽनरण्यचरितवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डेऽनरण्यचरितवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः समाप्तः ॥

Verse 35

पूज्याः पुत्राश्च भृत्याश्च मूर्च्छामापुर्नृपं विना । शुशुचुः श्वाससंयुक्तं ज्ञात्वा सर्वेपरे जनाः

पूज्याः पुत्राश्च भृत्याश्च नृपं विना मूर्च्छिताः । श्वाससंयुक्तमित्येवं ज्ञात्वा सर्वे परे जनाः शुशुचुः ॥

Verse 36

अनरण्यो वनं गत्वा तपस्तप्त्वाति शंकरम् । समाराध्य ययौ भक्त्या शिवलोकमनामयम्

अनरण्यो वनं गत्वा घोरं तपोऽतितप्तवान् । भक्त्या शंकरमाराध्य शिवलोकमनामयम् अगात् ॥

Verse 37

नृपस्य कीर्तिमान्नाम्ना ज्येष्ठपुत्रोथ धार्मिकः । पुत्रवत्पालयामास प्रजा राज्यं चकार ह

नृपस्य ज्येष्ठपुत्रः कीर्तिमान्नाम धर्मात्मा आसीत्। स प्रजाः पुत्रवत् पालयन् राज्यं यथाविधि चकार॥

Verse 38

इति ते कथितं शैलानरण्यचरितं शुभम् । कन्यां दत्त्वा यथारक्षद्वंशं चाप्यखिलं धनम्

इति ते कथितं शुभं शैलस्य वनचरस्य च चरितम्। कन्यां दत्त्वा यथारक्षद्वंशं चाखिलं धनम्॥

Verse 39

शैलराज त्वमप्येवं सुतां दत्त्वा शिवाय च । रक्ष सर्वकुलं सर्वान्वशान्कुरु सुरानपि

शैलराज त्वमप्येवं सुतां दत्त्वा शिवाय च। रक्ष सर्वकुलं सर्वान्वशान्कुरु सुरानपि॥