कामदाहोत्तरवृत्तान्तः / Aftermath of Kāma’s Burning (Pārvatī’s Fear and Himavān’s Consolation)

Verse 1

नारद उवाच । विधे तात महाप्राज्ञ विष्णुशिष्य त्रिलोककृत् । अद्भुतेयं कथा प्रोक्ता शंकरस्य महात्मनः

नारद उवाच—विधे तात महाप्राज्ञ विष्णुशिष्य त्रिलोककृत्; अद्भुतेयं कथा प्रोक्ता शंकरस्य महात्मनः।

Verse 2

भस्मीभूते स्मरे शंभुतृतीयनयनाग्निना । तस्मिन्प्रविष्टे जलधौ वद त्वं किमभूत्ततः

भस्मीभूते स्मरे शंभोस्तृतीयनयनाग्निना; तस्मिन्प्रविष्टे जलधौ वद त्वं किमभूत्ततः।

Verse 3

किं चकार ततो देवी पार्वती कुधरात्मजः । गता कुत्र सखीभ्यां सा तद्वदाद्य दयानिधे

ततः किं चकार देवी पार्वती गिरिजा? कुत्र गता सा सखीभ्यां सह? हे दयानिधे, अद्य तदस्मान् वद।

Verse 4

ब्रह्मोवाच । शृणु तात महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः । महोतिकारकस्यैव स्वामिनो मम चादरात्

ब्रह्मोवाच—शृणु तात, महाप्राज्ञ, शशिमौलिनः श्रीशिवस्य पावनं चरितम्। महोपकारकस्य ममापि स्वामिनोऽस्यादरात् भक्त्या कथयामि।

Verse 5

यदाहच्छंभुनेत्रोद्भवो हि मदनं शुचिः । महाशब्दोऽद्भुतोऽभूद्वै येनाकाशः प्रपूरितः

यदा शम्भुनेत्रोद्भवो विशुद्धोऽग्निः मदनं समाहतवान्, तदा महाशब्दोऽद्भुतोऽभूद् येन सर्वमाकाशं प्रपूरितम्।

Verse 6

तेन शब्देन महता कामं दग्धं समीक्ष्य च । सखीभ्यां सह भीता सा ययौ स्वगृहमाकुला

तेन महता शब्देन भीता सा कामं दग्धं निरीक्ष्य; सखीभ्यां सहाकुला स्वगृहं ययौ।

Verse 7

तेन शब्देन हिमवान्परिवारसमन्वितः । विस्मितोऽभूदतिक्लिष्टस्सुतां स्मृत्वा गतां ततः

तेन शब्देन हिमवान् परिवारसमन्वितः विस्मितोऽभूत्; गतां सुतां स्मृत्वा स अतिशयक्लिष्टोऽभवत्।

Verse 8

जगाम शोकं शैलेशो सुतां दृष्ट्वातिविह्वलाम् । रुदतीं शंभुविरहादाससादाचलेश्वरः

शंभुविरहात् अतिविह्वलां रुदतीं सुतां दृष्ट्वा शैलेशो हिमवान् शोकमगात्; अचलेश्वरः करुणया तामुपससाद।

Verse 9

आसाद्य पाणिना तस्या मार्जयन्नयनद्वयम् । मा बिभीहि शिवेऽरोदीरित्युक्त्वा तां तदाग्रहीत्

तामासाद्य पाणिना तस्या नयनद्वयं मार्जयन् उवाच—“मा बिभीहि शिवे, मा रोदीः” इति; एवमुक्त्वा तां तदाग्रहीत्।

Verse 10

क्रोडे कृत्वा सुतां शीघ्रं हिम वानचलेश्वरः । स्वमालयमथानिन्ये सांत्वयन्नतिविह्वलाम्

हिमवानचलेश्वरः शीघ्रं सुतां क्रोडे कृत्वा, अतिविह्वलां तां सांत्वयन्, अथ स्वमालयं निन्ये।

Verse 11

अंतर्हिते स्मरं दग्ध्वा हरे तद्विरहाच्छिवा । विकलाभूद् भृशं सा वै लेभे शर्म न कुत्रचित्

हरेऽन्तर्हिते स्मरं दग्ध्वा, तद्विरहात् शिवा भृशं विकला बभूव; न कुत्रचित् शर्म लेभे सा।

Verse 12

पितुर्गृहं तदा गत्वा मिलित्वा मातरं शिवा । पुनर्जातं तदा मेने स्वात्मानं सा धरात्मजा

पितुर्गृहं तदा गत्वा मिलित्वा मातरं शिवा । पुनर्जातं तदा मेने स्वात्मानं सा धरात्मजा ॥

Verse 13

निनिंद च स्वरूपं सा हा हतास्मीत्यथाब्रवीत् । सखीभिर्बोधिता चापि न बुबोध गिरीन्द्रजा

निनिन्द च स्वरूपं सा हा हतास्मीत्यथाब्रवीत् । सखीभिर्बोधिता चापि न बुबोध गिरीन्द्रजा ॥

Verse 14

स्वपती च पिबंती च सा स्नाती गच्छती शिवा । तिष्ठंती च सखीमध्ये न किंचित्सुखमाप ह

स्वपती च पिबन्ती च सा स्नाती गच्छती शिवा । तिष्ठन्ती च सखीमध्ये न किंचित्सुखमाप ह ॥

Verse 15

धिक्स्वरूपं मदीयं च तथा जन्म च कर्म च । इति ब्रुवंती सततं स्मरंती हरचेष्टितम्

धिक् स्वरूपं मदीयं च तथा जन्म च कर्म च—इति ब्रुवन्ती सततं स्मरन्ती हरचेष्टितम्।

Verse 16

एवं सा पार्वती शंभुविरहोत्क्लिष्टमानसा । सुखं न लेभे किंचिद्राऽब्रवीच्छिवशिवेति च

एवं सा पार्वती शम्भुविरहोत्क्लिष्टमानसा । सुखं न लेभे किञ्चिद् ब्रवीच्छिवशिवेति च॥

Verse 17

निवसंती पितुर्ग्गेहे पिनाकिगतचेतना । शुशोचाथ शिवा तात मुमोह च मुहुर्मुहुः

पितुर्गृहे निवसन्ती पिनाकिध्यानेनैकचित्ता शिवा। सा तात, शुशोच घोरं च मुहुर्मुहुः मोहं जगाम।

Verse 18

शैलाधिराजोप्यथ मेनकापि मैनाकमुख्यास्तनयाश्च सर्वे । तां सांत्वयामासुरदीनसत्त्वा हरं विसस्मार तथापि नो सा

शैलाधिराजो हिमवान् मेनका च, मैनाकमुख्याः सर्वे च तनयाः। अदीनसत्त्वाः तां सांत्वयामासुः; तथापि सा हरं न विसस्मार।

Verse 19

अथ देवमुने धीमन्हिमव त्प्रस्तरे तदा । नियोजितो बलभिदागमस्त्वं कामचारतः

अथ देवमुने धीमन्, तदा हिमवतः प्रस्तरे बलभिदा (इन्द्रेण) त्वं कामचारतः स्वेच्छया गन्तुं नियोजितोऽभूः।

Verse 20

ततस्त्वं पूजितस्तेन भूधरेण महात्मना । कुशलं पृष्टवांस्तं वै तदाविष्टो वरासने

ततः स महात्मना भूधरेण तेन पूजितस्त्वं वरासने समासीनः, तदाविष्टः सन्, तं वै कुशलं पृष्टवान्।

Verse 21

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे नारदोपदेशो नामैकविंशोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे ‘नारदोपदेशः’ नामैकविंशोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 22

श्रुत्वावोचो मुने त्वं तु तं शैलेशं शिवं भज । तमामंत्र्योदतिष्ठस्त्वं संस्मृत्य मनसा शिवम्

श्रुत्वा तद्वचनं मुने त्वं तु अवोचः—“तं शैलेशं शिवं भज।” तमामन्त्र्य उदतिष्ठस्त्वं मनसा शिवं संस्मरन्।

Verse 23

तं समुत्सृज्य रहसि कालीं तामगमंस्त्वरा । लोकोपकारको ज्ञानी त्वं मुने शिववल्लभः

तं समुत्सृज्य रहसि कालीं तामगमंस्त्वरा; लोकोपकारको ज्ञानी त्वं मुने शिववल्लभः।

Verse 24

आसाद्य कालीं संबोध्य तद्धिते स्थित आदरात् । अवोचस्त्वं वचस्तथ्यं सर्वेषां ज्ञानिनां वरः

आसाद्य कालीं संबोध्य तद्धिते स्थित आदरात्; अवोचस्त्वं वचस्तथ्यं सर्वेषां ज्ञानिनां वरः।

Verse 25

नारद उवाच । शृणु कालि वचो मे हि सत्यं वच्मि दयारतः । सर्वथा ते हितकरं निर्विकारं सुकामदम्

नारद उवाच—हे कालि, मम वचः शृणु; दयारतः सत्यं वदामि। सर्वथा तव हितकरं, निर्विकारं, सत्कामसिद्धिदम्।

Verse 26

सेवितश्च महादेवस्त्वयेह तपसा विना । गर्ववत्या यदध्वंसीद्दीनानुग्रहकारकः

सेवितश्च महादेवस्त्वयेह तपसा विना । गर्ववत्या यदध्वंसीद्दीनानुग्रहकारकः ॥

Verse 27

विरक्तश्च स ते स्वामी महायोगी महेश्वरः । विसृष्टवान्स्मरं दग्ध्वा त्वां शिवे भक्तवत्सलः

विरक्तो हि स ते स्वामी महायोगी महेश्वरः। स्मरं दग्ध्वा स विसृष्टवान् त्वां, शिवे भक्तवत्सलः॥

Verse 28

तस्मात्त्वं सुतपोयुक्ता चिरमाराधयेश्वरम् । तपसा संस्कृतां रुद्रस्स द्वितीयां करिष्यति

तस्मात् त्वं सुतपोयुक्ता चिरमाराधयेश्वरम्। तपसा संस्कृता भूत्वा रुद्रो द्वितीयां करिष्यति॥

Verse 29

त्वं चापि शंकरं शम्भुं न त्यक्ष्यसि कदाचन । नान्यं पतिं हठाद्देवि ग्रहीष्यसि शिवादृते

त्वं चापि शंकरं शम्भुं न त्यक्ष्यसि कदाचन। नान्यं पतिं हठाद् देवि ग्रहीष्यसि शिवादृते॥

Verse 30

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यवचस्ते हि मुने सा भूधरात्मजा । किंचिदुच्छ्वसिता काली प्राह त्वां सांजलिर्मुदा

ब्रह्मोवाच। इत्याकर्ण्य वचस्ते मुने सा भूधरात्मजा। किंचिदुच्छ्वसिता काली प्राह त्वां साञ्जलिर्मुदा॥

Verse 31

शिवोवाच । त्वं तु सर्वज्ञ जगतामुपकारकर प्रभो । रुद्रस्याराधनार्थाय मंत्रं देहि मुने हि मे

शिव उवाच—त्वं तु सर्वज्ञो जगतामुपकारकः प्रभो। रुद्रस्याराधनार्थाय मन्त्रं देहि मुने मम॥

Verse 32

न सिद्यति क्रिया कापि सर्वेषां सद्गुरुं विना । मया श्रुता पुरा सत्यं श्रुतिरेषा सनातनी

सद्गुरुं विना सर्वेषां कापि क्रिया न सिध्यति। मया पुरा श्रुतं सत्यं श्रुतिरेषा सनातनी॥

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्याः पार्वत्या मुनिसत्तमः । पंचाक्षरं शम्भुमन्त्रं विधिपूर्वमुपादिशः

ब्रह्मोवाच—इति श्रुत्वा वचस्तस्याः पार्वत्याः मुनिसत्तमः। पञ्चाक्षरं शम्भुमन्त्रं विधिपूर्वमुपादिशत्॥

Verse 34

अवोचश्च वचस्तां त्वं श्रद्धामुत्पादयन्मुने । प्रभावं मन्त्रराजस्य तस्य सर्वाधिकं मुने

अवोचश्च वचस्तानि त्वं श्रद्धामुत्पादयन् मुने। मन्त्रराजस्य तस्यैव प्रभावं सर्वाधिकं मुने॥

Verse 35

नारद उवाच । शृणु देवि मनोरस्य प्रभावं परमाद्भुतम् । यस्य श्रवणमात्रेण शंकरस्तु प्रसीदति

नारद उवाच—हे देवि, मनोरस्य परमाद्भुतं प्रभावं शृणु; यस्य श्रवणमात्रेणापि शंकरः प्रसन्नो भवति।

Verse 36

मंत्रोयं सर्वमंत्राणामधिराजश्च कामदः । भुक्तिमुक्तिप्रदोऽत्यंतं शंकरस्य महाप्रियः

अयं मन्त्रः सर्वमन्त्राणामधिराजः कामदश्च। भुक्तिमुक्तिप्रदोऽत्यन्तं शंकरस्य महाप्रियः॥

Verse 37

सुभगे येन जप्तेन विधिना सोऽचिराद् द्रुतम् । आराधितस्ते प्रत्यक्षो भविष्यति शिवो ध्रुवम्

सुभगे, येन विधिना जपः कृतः, तेन शिवः शीघ्रम् एव प्रसन्नो भविष्यति; अचिराद् द्रुतं ते प्रत्यक्षोऽपि प्रादुर्भविष्यति—एतद्ध्रुवम्।

Verse 38

चिंतयती च तद्रूपं नियमस्था शराक्षरम् । जप मन्त्रं शिवे त्वं हि संतुष्यति शिवो द्रुतम्

नियमस्थाः सती त्वं तद्रूपं निरन्तरं चिन्तय; षडक्षरं शिवमन्त्रं जप। देवि, एतेनैव जपेन शिवो द्रुतं संतुष्यति।

Verse 39

एवं कुरु तप साध्वि तपस्साध्यो महेश्वरः । तपस्येव फलं सर्वैः प्राप्यते नान्यथा क्वचित्

एवं कुरु, साध्वि—तपः समाचर। तपसा साध्यो महेश्वरः; तपस्येव सर्वैः फलं प्राप्यते, नान्यथा कदाचन।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तदा कालीं नारद त्वं शिवप्रियः । यादृच्छिकोऽगमस्त्वं तु स्वर्गं देवहिते रतः

ब्रह्मोवाच—एवमुक्त्वा तदा कालीं, नारद त्वं शिवप्रियः; यादृच्छिकमिहागतस्त्वं, देवहिते रतः, ततः स्वर्गं जगाम।

Verse 41

पार्वती च तदा श्रुत्वा वचनं तव नारद । सुप्रसन्ना तदा प्राप पंचाक्षरमनूत्तमम्

नारद, तदा पार्वती तव वचनं श्रुत्वा सुप्रसन्ना बभूव; ततः सा भक्तिसारं शिवपञ्चाक्षरमनूत्तमं प्राप।