काली-परिचयः / Himagiri Presents Kālī (Pārvatī) to Śiva
अस्मिन्नध्याये ब्रह्मा कथां प्रवर्तयति। हिमगिरिराजः शुभपुष्पफलादीनि संगृह्य त्रैलोक्यनाथं शिवं प्रति गत्वा प्रणम्य, स्वदुहितुः कालीत्यभिधायाः शिवपूजन-सेवाभिलाषं निवेदयति। सः शङ्करस्य अनुग्रहं संमतिं च याचते—सखीभिः सह नित्यं सेवां कर्तुं अनुमतिं देहीति। ततः शिवः यौवनसन्ध्यां प्राप्तां कन्यां पश्यति; रूपवर्णनेन तस्याः पद्मवर्णं चन्द्रमुखं विशालनेत्रे सुललिताङ्गानि अद्भुतलावण्यं च वर्ण्यते, यत् ध्याननिष्ठानामपि चित्तं दर्शनात् चलयेत्। एवं सेवाभक्तिः देवीरूपस्य सौन्दर्य-शक्तिस्वरूपेण सह संबध्यते, परवतीकथायाः अग्रिमविकासाय भूमिका निर्मीयते।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथ शैलपतिर्हृष्टः सत्पुष्पफलसंचयम् । समादाय स्वतनयासहितोऽगाद्धरांतिकम्
ब्रह्मोवाच। अथ शैलपतिः हृष्टः सत्पुष्पफलसञ्चयम्। समादाय स्वतनयासहितोऽगाद् धरान्तिकम्॥
Verse 2
स गत्वा त्रिजगन्नाथं प्रणम्य ध्यानतत्परम् । अर्थयामास तनयां कालीं तस्मै हृदाद्भुताम्
स गत्वा त्रिजगन्नाथं प्रणम्य ध्यानतत्परम्। अर्थयामास तनयां कालीं तस्मै हृदाद्भुताम्॥
Verse 3
फलपुष्पादिकं सर्वं तत्तदग्रे निधाय सः । अग्रे कृत्वा सुतां शम्भुमिदमाह च शैलराट्
फलपुष्पादिकं सर्वं तत्तदग्रे निधाय सः। अग्रे कृत्वा सुतां शम्भुमिदमाह च शैलराट्॥
Verse 4
हिमगिरिरुवाच । भगवंस्तनया मे त्वां सेवितुं चन्द्रशेखरम् । समुत्सुका समानीता त्वदाराधनकांक्षया
हिमगिरिरुवाच— भगवन्, मम तनया चन्द्रशेखरं त्वां सेवितुं समुत्सुका; त्वदाराधनकाङ्क्षया समानीता।
Verse 5
सखीभ्यां सह नित्यं त्वां सेवतामेव शंकरम् । अनुजानीहि तां नाथ मयि ते यद्यनुग्रहः
सखीभ्यां सह नित्यं त्वां सेवतामेव शंकरम् । अनुजानीहि तां नाथ मयि ते यद्यनुग्रहः ॥
Verse 6
ब्रह्मोवाच । अथ तां शंकरोऽपश्यत्प्रथमारूढयौवनाम् । फुल्लेन्दीवरपत्राभा पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
ब्रह्मोवाच । अथ तां शंकरोऽपश्यत् प्रथमारूढयौवनाम् । फुल्लेन्दीवरपत्राभां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥
Verse 7
समस्तलीलासंस्थानशुभवेषविजृम्भिकाम् । कम्बुग्रीवां विशालाक्षीं चारुकर्णयुगोज्ज्वलाम्
समस्तलीलासंस्थानशुभवेषविजृम्भिकाम् । कम्बुग्रीवां विशालाक्षीं चारुकर्णयुगोज्ज्वलाम् ॥
Verse 8
मृणालायतपर्य्यन्तबाहुयुग्ममनोहराम् । राजीवकुड्मलप्रख्यौ घनपीनौदृढौस्तनौ
मृणालसदृशसुकुमारौ जानुपर्यन्तविस्तृतौ तस्याः मनोहरौ बाहुयुग्मौ। राजीवकुड्मलसन्निभौ घनपीनौ दृढौ सुगोलौ स्तनौ दिव्यमातुः शुभदेहसम्पदं प्रकाशयामासतुः॥
Verse 9
बिभ्रतीं क्षीणमध्यां च त्रिवलीमध्यराजिताम् । स्थलपद्मप्रतीकाशपादयुग्मविराजिताम्
क्षीणमध्यां बिभ्रतीं त्रिवलीमध्यराजिताम्। स्थलपद्मप्रतीकाशैः पादयुग्मैर्विराजितां देवीं पार्वतीं शुभसगुणरूपेण वर्णयामासुः॥
Verse 10
ध्यानपंजरनिर्बद्धमुनिमानसमप्यलम् । दर्शनाद्भ्रंशने शक्तां योषिद्गणशिरोमणिम्
ध्यानपञ्जरनिर्बद्धमुनिमानसमप्यलम्। दर्शनाद्भ्रंशने शक्तां योषिद्गणशिरोमणिम्॥
Verse 11
दृष्ट्वा तां तादृशीं तात ध्यानिनां च मनोहराम् । विग्रहे तन्त्रमन्त्राणां वर्द्धिनीं कामरूपिणीम्
दृष्ट्वा तां तादृशीं तात ध्यानिनां च मनोहराम्। विग्रहे तन्त्रमन्त्राणां वर्द्धिनीं कामरूपिणीम्॥
Verse 12
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवहिमाचलसम्वादवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवहिमाचलसम्वादवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः॥
Verse 14
ववन्द शीर्ष्णा च पुनर्हिमाचलः स संशयं प्रापददीनसत्त्वः । उवाच वाक्यं जगदेकबन्धुं गिरीश्वरो वाक्यविदां वरिष्ठः
ववन्द शीर्ष्णा च पुनर्हिमाचलः स संशयं प्रापददीनसत्त्वः। उवाच वाक्यं जगदेकबन्धुं गिरीश्वरो वाक्यविदां वरिष्ठः॥
Verse 15
हिमाचल उवाच । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । पश्य मां शरणम्प्राप्तमुन्मील्य नयने विभो
हिमाचल उवाच— देवदेव महादेव करुणाकर शंकर। पश्य मां शरणं प्राप्तम्, उन्मील्य नयने विभो॥
Verse 16
शिव शर्व महेशान जगदानन्दकृत्प्रभो । त्वां नतोऽहं महादेव सर्वापद्विनिवर्तकम्
शिव शर्व महेशान जगदानन्दकृत्प्रभो। त्वां नतोऽहं महादेव सर्वापद्विनिवर्तकम्॥
Verse 17
न त्वां जानंति देवेश वेदाश्शास्त्राणि कृत्स्नशः । अतीतो महिमाध्वानं तव वाङ्मनसोः सदा
न त्वां जानन्ति देवेश वेदाः शास्त्राणि कृत्स्नशः। अतीतो महिमाध्वानं तव वाङ्मनसोः सदा॥
Verse 18
अतद्व्यावृत्तितस्त्वां वै चकितं चकितं सदा । अभिधत्ते श्रुतिः सर्वा परेषां का कथा मता
अतद्व्यावृत्तितस्त्वं वै सर्वोपाधिविवर्जितः। तस्मात् श्रुतिः समस्ता त्वां सदा चकितमेव वदेत्॥ परेषां तु मता का स्यात् त्वद्वर्णनविचक्षणे॥
Verse 19
जानंति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः । शरणागत भक्तानां न कुत्रापि भ्रमादिकम्
बहवो भक्ताः भक्तितः त्वत्कृपां प्राप्य तां विदुः। शरणागतभक्तानां न कुत्रापि भ्रमादिकम्॥
Verse 20
विज्ञप्तिं शृणु मत्प्रीत्या स्वदासस्य ममाधुना । तव देवाज्ञया तात दीनत्वाद्वर्णयामि हि
मत्प्रीत्या विज्ञप्तिं शृणु, स्वदासस्य ममाधुना। तव देवाज्ञया तात, दीनत्वाद्वर्णयामि हि॥
Verse 21
सभाग्योहं महादेव प्रसादात्तव शंकर । मत्वा स्वदासं मां नाथ कृपां कुरु नमोऽस्तु ते
सभाग्योऽहं महादेव प्रसादात्तव शंकर। मत्वा स्वदासं मां नाथ कृपां कुरु नमोऽस्तु ते॥
Verse 22
प्रत्यहं चागमिष्यामि दर्शनार्थं तव प्रभो । अनया सुतया स्वामिन्निदेशं दातुमर्हसि
प्रत्यहं चागमिष्यामि दर्शनार्थं तव प्रभो। अनया सुतया स्वामिन् निदेशं दातुमर्हसि॥
Verse 23
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्योन्मील्य नेत्रे महेश्वरः । त्यक्तध्यानः परामृश्य देवदेवोऽब्रवीद्वचः
ब्रह्मोवाच—इति तस्य वचः श्रुत्वा महेश्वर उन्मील्य नेत्रे। ध्यानं विहाय क्षणं परामृश्य देवदेवो वच इदमब्रवीत्॥
Verse 24
महेश्वर उवाच । आगंतव्यं त्वया नित्यं दर्शनार्थं ममाचल । कुमारीं सदने स्थाप्य नान्यथा मम दर्शनम्
महेश्वर उवाच—अचल! त्वया नित्यं मम दर्शनार्थमागन्तव्यम्। कुमारीं स्वसदने स्थाप्य, नान्यथा मम दर्शनं लभसे॥
Verse 25
ब्रह्मोवाच । महेशवचनं श्रुत्वा शिवातातस्तथाविधम् । अचलः प्रत्युवाचेदं गिरिशं नतकमधरः
ब्रह्मोवाच । महेशवचनं श्रुत्वा शिवतातोऽचलस्तथा । नतकामधरः प्राह गिरिशं प्रत्युवाच ह ॥
Verse 26
हिमाचल उवाच । कस्मान्मयानया सार्द्धं नागंतव्यं तदुच्यताम् । सेवने किमयोग्येयं नाहं वेद्म्यत्र कारणम्
हिमाचल उवाच—कस्मान्मया अनया सह तत्र न गन्तव्यम्? तत् मे ब्रूहि। सेवायामहं किमयोग्यः? अत्र कारणं नाहं वेद्मि।
Verse 27
ब्रह्मोवाच । ततोऽब्रवीद्गिरिं शंभुः प्रहसन्वृषभध्वजः । लोकाचारं विशेषेण दर्शयन्हि कुयोगिनाम्
ब्रह्मोवाच—ततः वृषभध्वजः शम्भुः प्रहसन् गिरिं प्रति अब्रवीत्। कुयोगिनां लोकाचारं विशेषेण दर्शयन्।
Verse 28
शंभुरुवाच । इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चन्द्रानना शुभा । नानेतव्या मत्समीपे वारयामि पुनः पुनः
शम्भुरुवाच—इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चन्द्रानना शुभा। मत्समीपे नानेतव्या; वारयामि पुनः पुनः।
Verse 29
मायारूपा स्मृता नारी विद्वद्भिर्वेदपारगैः । युवती तु विशेषेण विघ्नकर्त्री तपस्विनाम्
मायारूपा स्मृता नारी विद्वद्भिर्वेदपारगैः। युवती तु विशेषेण विघ्नकर्त्री तपस्विनाम्।
Verse 30
अहं तपस्वी योगी च निर्लिप्तो मायया सदा । प्रयोजनं न युक्त्या वै स्त्रिया किं मेस्ति भूधर
अहं तपस्वी योगी च सदा मायया निर्लिप्तः। स्त्रीसम्बन्धेन मे किं प्रयोजनं, भूधर, ब्रूहि॥
Verse 31
एवं पुनर्न वक्तव्यं तपस्विवरसंश्रित । वेदधर्मप्रवीणस्त्वं यतो ज्ञानिवरो बुधः
एवं पुनर्न वक्तव्यं तपस्विवरसंश्रित। वेदधर्मप्रवीणस्त्वं तस्माद् ज्ञानिवरो बुधः॥
Verse 32
भवत्यचल तत्संगाद्विषयोत्पत्तिराशु वै । विनश्यति च वैराग्यं ततो भ्रश्यति सत्तपः
भवत्यचल तत्सङ्गाद् विषयोत्पत्तिराशु वै। विनश्यति च वैराग्यं ततो भ्रश्यति सत्तपः॥
Verse 33
अतस्तपस्विना शैल न कार्या स्त्रीषु संगतिः । महाविषयमूलं सा ज्ञानवैराग्यनाशिनी
अतस्तपस्विना शैल न कार्या स्त्रीषु सङ्गतिः। महाविषयमूलं सा ज्ञानवैराग्यनाशिनी॥
Verse 34
ब्रह्मोवाच । इत्याद्युक्त्वा बहुतरं महायोगी महेश्वरः । विरराम गिरीशं तं महायोगिवरः प्रभुः
ब्रह्मोवाच—इत्यादि बहु उक्त्वा स महायोगी महेश्वरः प्रभुः; स गिरीशो महायोगिवरः तदा विरराम मौनमुपागमत्।
Verse 35
एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोर्निरामयं निःस्पृहं निष्ठुरं च । कालीतातश्चकितोऽभूत्सुरर्षे तद्वत्किंचिद्व्याकुलश्चास तूष्णीम्
तस्य शम्भोर्वचनं निरामयं निःस्पृहं निष्ठुरं च श्रुत्वा, सुरर्षे, कालीतातः चकितोऽभूत्; तथैव किंचिद्व्याकुलो भूत्वा तूष्णीं स्थितवान्।
Verse 36
तपस्विनोक्तं वचनं निशम्य तथा गिरीशं चकितं विचार्य्य । अतः प्रणम्यैव शिवं भवानी जगाद वाक्यं विशदन्तदानीम्
तपस्विनोक्तं वचनं निशम्य गिरीशं चकितं विचार्य; ततः शिवं प्रणम्य भवानी तदानीं विशदं वाक्यं जगाद।
Frequently Asked Questions
Himagiri approaches Śiva with offerings and formally petitions that his daughter Kālī be allowed to worship and serve Śiva; Śiva then views her and the text elaborates her divine form.
It encodes śakti as a metaphysical force: the Goddess’s form is not merely aesthetic but spiritually efficacious, capable of unsettling even meditative minds, underscoring darśana as transformative.
Śiva is invoked as Trijagannātha, Śaṅkara, and Candraśekhara; the daughter is explicitly named Kālī while functioning within the Pārvatī narrative framework.