Śiva-nāma-sahasraka-kathana (The Recital/Teaching of the Thousand Names of Śiva)
अध्यायः ३५ सूतवचनरूपेण प्रवर्तते। सूतः ऋषीन् प्रति निवेदयति यत् विष्णोः प्रार्थनया परमेश्वरः प्रसन्नोऽभवत्, तस्य पुण्यप्रदस्य शिवनामसहस्रकस्योपदेशः प्राप्तः। ततः “श्रीविष्णुरुवाच” इति शीर्षेण शिवस्य नामावलिः प्रवर्तते, येन स्तोत्रस्य दैवी प्रामाण्यं जपयोग्यता च स्थापिते। पिनाकी, नीलकण्ठः, वृषवाहनः इत्यादि रूपलक्षणानि, अपरिच्छेद्यः, परात्परः इत्यादि तत्त्वार्थाः, समाधिवेद्यः इत्यादि योगगम्यता, विश्वरूपः, विश्वम्भरेश्वरः इत्यादि विश्वव्याप्तिः च नामसु संक्षिप्यते। रहस्यं तु—नामानि संक्षिप्त-तत्त्वसङ्ग्रहाः; तेषां ध्यानजपेन साधकः रूपातीतं तत्त्वं प्रति गच्छति, श्रद्धया पाठेन पुण्यं च वर्धते।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । श्रूयतामृषयः श्रेष्ठाः कथयामि यथा श्रुतम् । विष्णुना प्रार्थितो येन संतुष्टः परमेश्वरः । तदाहं कथयाम्यद्य पुण्यं नाम सहस्रकम्
सूत उवाच—श्रूयतां ऋषयः श्रेष्ठाः; यथा श्रुतं कथयामि। येन विष्णुना प्रार्थितः परमेश्वरः संतुष्टोऽभवत्, तदद्य पुण्यं नामसहस्रकं प्रवक्ष्यामि।
Verse 2
श्रीविष्णुरुवाच । शिवो हरो मृडो रुद्रः पुष्करः पुष्पलोचनः । अर्थिगम्यः सदाचारः शर्वः शंभुर्महेश्वरः
श्रीविष्णुरुवाच—शिवो हरो मृडो रुद्रः पुष्करः पुष्पलोचनः। अर्थिगम्यः सदाचारः शर्वः शंभुर्महेश्वरः॥
Verse 3
चंद्रापीडश्चंद्रमौलिर्विश्वं विश्वंभरेश्वरः । वेदांतसारसंदोहः कपाली नीललोहितः
चन्द्रापीडश्चन्द्रमौलिर्विश्वं विश्वम्भरेश्वरः। वेदान्तसारसन्दोहः कपाली नीललोहितः॥
Verse 4
ध्यानाधारोऽपरिच्छेद्यो गौरीभर्त्ता गणेश्वरः । अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस्त्रिवर्गस्वर्गसाधनः
ध्यानाधारोऽपरिच्छेद्यो गौरीभर्त्ता गणेश्वरः। अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस्त्रिवर्गस्वर्गसाधनः॥
Verse 5
ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः । वामदेवो महादेवः पटुः परिवृढो दृढः
ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः । वामदेवो महादेवः पटुः परिवृढो दृढः ॥
Verse 6
विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिसत्तमः । सर्वप्रमाणसंवादी वृषाङ्को वृषवाहनः
विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिसत्तमः । सर्वप्रमाणसंवादी वृषाङ्को वृषवाहनः ॥
Verse 7
ईशः पिनाकी खट्वांगी चित्रवेषश्चिरंतनः । तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्मा च धूर्जटिः
ईशः पिनाकी खट्वाङ्गी चित्रवेषश्चिरन्तनः। तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्मा च धूर्जटिः॥
Verse 8
कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणवात्मकः । उन्नध्रः पुरुषो जुष्यो दुर्वासाः पुरशासनः
कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणवात्मकः। उन्नध्रः पुरुषो जुष्यो दुर्वासाः पुरशासनः॥
Verse 9
दिव्यायुधः स्कंदगुरुः परमेष्ठीः परात्परः । अनादिमध्यनिधनो गिरीशो गिरिजाधवः
दिव्यायुधः स्कन्दगुरुः परमेष्ठी परात्परः। अनादिमध्यनिधनो गिरीशो गिरिजाधवः॥
Verse 10
कुबेरबंधुः श्रीकंठो लोकवर्णोत्तमो मृदुः । समाधिवेद्यः कोदंडी नीलकंठः परस्वधीः
कुबेरस्य बन्धुः सखा च श्रीकण्ठः, लोकेषु वर्ण्यः श्रेष्ठो मृदुश्च। समाधिना वेद्यः कोदण्डी नीलकण्ठः, परश्वधधारी शिवः पाशबद्धानां मोचकः॥
Verse 11
विशालाक्षो मृगव्याधः सुरेशः सूर्यतापनः । धर्मधाम क्षमाक्षेत्रं भगवान्भगनेत्रभित्
विशालाक्षः स भगवान् मृगव्याधः सुरेशः सूर्यतापनः। धर्मधाम क्षमाक्षेत्रं, भगवान् भगनेत्रभित्॥
Verse 12
उग्रः पशुपतिस्तार्क्ष्यः प्रियभक्तः परंतपः । दाता दयाकरो दक्षः कर्मंदीः कामशासनः
उग्रः पशुपतिस्तार्क्ष्यः प्रियभक्तः परंतपः । दाता दयाकरः दक्षः कर्मधीः कामशासनः ॥
Verse 13
श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः । लोककर्त्ता मृगपतिर्महाकर्त्ता महौषधिः
श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः । लोककर्त्ता मृगपतिर्महाकर्त्ता महौषधिः ॥
Verse 14
उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः । नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमः सोमरतः सुखी
उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः । नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमः सोमरतः सुखी ॥
Verse 15
सोमपोऽमृतपः सौम्यो महातेजा महाद्युतिः । तेजोमयोऽमृतमयोऽन्नमयश्च सुधापतिः
सोमपोऽमृतपः सौम्यो महातेजा महाद्युतिः । तेजोमयोऽमृतमयोऽन्नमयश्च सुधापतिः ॥
Verse 16
अजातशत्रुरालोकः संभाव्यो हव्यवाहनः । लोककरो वेदकरः सूत्रकारः सनातनः
अजातशत्रुरालोकः संभाव्यो हव्यवाहनः । लोककरो वेदकरः सूत्रकारः सनातनः ॥
Verse 17
महर्षिकपिलाचार्यो विश्वदीप्तिस्त्रिलोचनः । पिनाकपाणिर्भूदेवः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्सुधीः
महर्षिः कपिलाचार्यो विश्वदीप्तिस्त्रिलोचनः। पिनाकपाणिर्भूदेवः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्सुधीः॥
Verse 18
धातृधामा धामकरः सर्वगः सर्वगोचरः । ब्रह्मसृग्विश्वसृक्सर्गः कर्णिकारः प्रियः कविः
धातृधामा धामकरः सर्वगः सर्वगोचरः। ब्रह्मसृग्विश्वसृक्सर्गः कर्णिकारः प्रियः कविः॥
Verse 19
शाखो विशाखो गोशाखः शिवो भिषगनुत्तमः । गंगाप्लवोदको भव्यः पुष्कलः स्थपतिः स्थिरः
शाखो विशाखो गोशाखः शिवो भिषगनुत्तमः। गंगाप्लवोदको भव्यः पुष्कलः स्थपतिः स्थिरः॥
Verse 20
विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः । सगणो गणकायश्च सुकीर्तिच्छिन्नसंशयः
विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः। सगणो गणकायश्च सुकीर्तिच्छिन्नसंशयः॥
Verse 21
कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः । भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कांतः कृतागमः
कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः। भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कांतः कृतागमः॥
Verse 22
समावर्तोऽनिवृत्तात्मा धर्मपुंजः सदाशिवः । अकल्मषश्च पुण्यात्मा चतुर्बाहुर्दुरासदः
समावर्तः पूर्णसम्पन्नोऽनिवृत्तात्मा ध्रुवचेतनः; धर्मपुञ्जः स एव सदाशिवः। अकल्मषः पुण्यात्मा चतुर्बाहुर्दुरासदः।
Verse 23
दुर्लभो दुर्गमो दुर्गः सर्वायुधविशारदः । अध्यात्मयोगनिलयः सुतंतुस्तंतुवर्धनः
दुर्लभो दुर्गमो दुर्गः सर्वायुधविशारदः; अध्यात्मयोगनिलयः स सूक्ष्मतन्तुः तन्तुवर्धनश्च।
Verse 24
शुभांगो लोकसारंगो जगदीशो जनार्दनः । भस्मशुद्धिकरो मेरुरोजस्वी शुद्धविग्रहः
शुभाङ्गो लोकसाराङ्गो जगदीशो जनार्दनः; भस्मशुद्धिकरः मेरुरोजस्वी शुद्धविग्रहः।
Verse 25
असाध्यः साधुसाध्यश्च भृत्यमर्कटरूपधृक् । हिरण्यरेताः पौराणो रिपुजीवहरो बली
असाध्यः साधुसाध्यश्च भृत्यं मर्कटरूपधृक्; हिरण्यरेताः पौराणो रिपुजीवहरो बली।
Verse 26
महाह्रदो महागर्तस्सिद्धोवृंदारवंदितः । व्याघ्रचर्मांबरो व्याली महाभूतो महानिधिः
स महाह्रदः महागर्तश्च, सिद्धवृन्दैः देवैश्च वन्दितः। व्याघ्रचर्माम्बरधरो व्यालधारी, महाभूतो महानिधिः॥
Verse 27
अमृतोऽमृवपुः श्रीमान्पाञ्चजन्यः प्रभंजनः । पंचविंशतितत्त्वस्थः पारिजातः परात्परः
अमृतोऽव्ययवपुः श्रीमान् पाञ्चजन्यः प्रभञ्जनः । पञ्चविंशतितत्त्वस्थः पारिजातः परात्परः ॥
Verse 28
सुलभस्सुव्रतश्शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः । वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः
सुलभः सुव्रतः शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः । वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः ॥
Verse 29
आश्रमः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलेश्वरः । प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः
आश्रयः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलेश्वरः । प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः ॥
Verse 30
धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणः शशिगुणाकरः । सत्यस्सत्यपरोऽदीनो धर्मो गोधर्मशासनः
धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणः शशिगुणाकरः । सत्यः सत्यपरोऽदीनो धर्मो गोधर्मशासनः ॥
Verse 31
अनंतदृष्टिरानंदो दंडो दमयिता दमः । अभिचार्य्यो महामायो विश्वकर्म विशारदः
अनन्तदृष्टिरानन्दः दण्डो दमयिता दमः। अभिचार्य्यो महामायो विश्वकर्मा विशारदः॥
Verse 32
वीतरागो विनीतात्मा तपस्वीभूतभावनः । उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामोऽजितप्रियः
वीतरागो विनीतात्मा तपस्वीभूतभावनः । उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामोऽजितप्रियः ॥
Verse 33
कल्याणप्रकृतिः कल्पः सर्वलोकप्रजापतिः । तरस्वी तारको धीमान्प्रधानः प्रभुरव्ययः
स कल्याणप्रकृतिः, स एव कल्पः; सर्वलोकानां प्रजापतिः। स तरस्वी तारकः, धीमान्, प्रधानः प्रभुः, अव्ययश्च॥
Verse 34
लोकपालोंऽतर्हितात्मा कल्पादिः कमलेक्षणः । वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञोऽनियमो नियताश्रयः
स लोकपालः, स्वात्मनि अन्तर्हितात्मा; कल्पादिः कमलेक्षणः। वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः; अनियमोऽपि नियताश्रयः॥
Verse 35
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां शिवसहस्रनामवर्णनं नाम पञ्चत्रिंशोध्यायः
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां “शिवसहस्रनामवर्णनम्” नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः समाप्तः॥
Verse 36
अद्रिरद्र्यालयः कांतः परमात्मा जगद्गुरुः । सर्वकर्मालयस्तुष्टो मंगल्यो मंगलावृतः
अद्रिरद्र्यालयः कान्तः परमात्मा जगद्गुरुः। सर्वकर्मालयस्तुष्टो मंगल्यो मंगलावृतः॥
Verse 37
महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठ स्थविरो ध्रुवः । अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः
महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः। अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः॥
Verse 38
संवत्सरकरो मंत्रः प्रत्ययः सर्वतापनः । अजः सर्वेश्वरस्सिद्धो महातेजा महाबलः
संवत्सरकरो मन्त्रः प्रत्ययः सर्वतापनः। अजः सर्वेश्वरः सिद्धो महातेजा महाबलः॥
Verse 39
योगी योग्यो महारेता सिद्धिः सर्वादिरग्रहः । वसुर्वसुमनाः सत्यः सर्वपापहरो हरः
स योगी योग्यो महारेता सिद्धिः सर्वादिरग्रहः । वसुर्वसुमनाः सत्यः सर्वपापहरो हरः ॥
Verse 40
सुकीर्ति शोभनस्स्रग्वी वेदांगो वेदविन्मुनिः । भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता लोकनाथो दुराधरः
सुकीर्तिः शोभनस्स्रग्वी वेदाङ्गो वेदविन्मुनिः । भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता लोकनाथो दुराधरः ॥
Verse 41
अमृतश्शाश्वतश्शांतो बाणहस्तः प्रतापवान् । कमंडलुधरो धन्वी ह्यवाङ्मनसगोचरः
स अमृतः शाश्वतः शान्तो बाणहस्तः प्रतापवान्। कमण्डलुधरो धन्वी च वाङ्मनसातीतगोचरः॥
Verse 42
अतींद्रियो महामायस्सर्ववासश्चतुष्पथः । कालयोगी महानादो महोत्साहो महाबलः
स अतीन्द्रियः महामायः सर्ववासो चतुष्पथः। कालयोगी महानादो महोत्साहो महाबलः॥
Verse 43
महाबुद्धिर्महावीर्यो भूतचारी पुरं दरः । निशाचरः प्रेतचारी महाशक्तिर्महाद्युतिः
स महाबुद्धिर्महावीर्यो भूतचारी पुरंदरः। निशाचरः प्रेतचारी महाशक्तिर्मহাদ्युतिः॥
Verse 44
अनिर्देश्यवपुः श्रीमान्सर्वाचार्यमनोगतिः । बहुश्रुतिर्महामायो नियतात्मा ध्रुवोऽध्रुवः
स अनिर्देश्यवपुः श्रीमान् सर्वाचार्यमनोगतिः। बहुश्रुतिर्महामायो नियतात्मा ध्रुवोऽध्रुवः॥
Verse 45
तेजस्तेजो द्युतिधरो जनकः सर्वशासकः । नृत्यप्रियो नृत्यनित्यः प्रकाशात्मा प्रकाशकः
स तेजस्तेजो द्युतिधरो जनकः सर्वशासकः। नृत्यप्रियो नृत्यनित्यः प्रकाशात्मा प्रकाशकः॥
Verse 46
स्पष्टाक्षरो बुधो मंत्रः समानः सारसंप्लवः । युगादिकृद्युगावर्तो गंभीरो वृषवाहनः
स स्पष्टाक्षरो बुधो मन्त्रः समः सारसंप्लवः। युगादिकृद्युगावर्तो गम्भीरो वृषवाहनः॥
Verse 47
इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः सुलभः सारशो धनः । तीर्थरूपस्तीर्थनामा तीर्थादृश्यस्तु तीर्थदः
इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः सुलभः सारशो धनः। तीर्थरूपस्तीर्थनामा तीर्थादृश्यस्तु तीर्थदः॥
Verse 48
अपांनिधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित् । प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः
अपां निधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित्। प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः॥
Verse 49
विमोचनस्सुरगणो विद्येशो बिंदुसंश्रयः । वातरूपोऽमलोन्मायी विकर्ता गहनो गुहः
स विमोचनः सुरगणो विद्येशो बिन्दुसंश्रयः। वातरूपोऽग्रह्योऽव्यापी निर्मलोन्मायिविकर्ता; गहनो गुहाशयी॥
Verse 50
करणं कारणं कर्ता सर्वबंधविमोचनः । व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदो जगदादिजः
स करणं कारणं कर्ता सर्वबन्धविमोचनः। व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदो जगदादिजः॥
Verse 51
गुरुदो ललितोऽभेदो भावात्मात्मनि संस्थितः । वीरेश्वरो वीरभद्रो वीरासनविधिर्गुरुः
गुरुदो ललितोऽभेदो भावात्मात्मनि संस्थितः । वीरेश्वरो वीरभद्रो वीरासनविधिर्गुरुः ॥
Verse 52
वीरचूडामणिर्वेत्ता चिदानंदो नदीधरः । आज्ञाधारस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः
वीरचूडामणिर्वेत्ता चिदानन्दो नदीधरः । आज्ञाधारस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः ॥
Verse 53
बालखिल्यो महावीरस्तिग्मांशुर्बधिरः खगः । अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधापतिः
बालखिल्यो महावीरस्तिग्मांशुर्बधिरः खगः । अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधापतिः ॥
Verse 54
मघवान्कौशिको गोमान्विरामः सर्वसाधनः । ललाटाक्षो विश्वदेहः सारः संसारचक्रभृत्
स मघवान् कौशिको गोमान् विरामः सर्वसाधनः । ललाटाक्षो विश्वदेहः सारः संसारचक्रभृत्॥
Verse 56
रुचिर्बहुरुचिर्वेद्यो वाचस्पतिरहस्पतिः । रविर्विरोचनः स्कंदः शास्ता वैवस्वतो यमः
रुचिर्बहुरुचिर्वेद्यो वाचस्पतिरहस्पतिः । रविर्विरोचनः स्कन्दः शास्ता वैवस्वतो यमः॥
Verse 57
युक्तिरुन्नतकीर्तिश्च सानुरागः पुरंजयः । कैलासाधिपतिः कांतः सविता रविलोचनः
स युक्तिरुन्नतकीर्तिश्च सानुरागः पुरंजयः। कैलासाधिपतिः कान्तः सविता रविलोचनः॥
Verse 58
विश्वोत्तमो वीतभयो विश्वभर्त्ताऽनिवारितः । नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्त्तनः
स विश्वोत्तमो वीतभयो विश्वभर्ताऽनिवारितः। नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तनः॥
Verse 59
दूरश्रवो विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः । उत्तारणो दुष्कृतिहा विज्ञेयो दुःसहोऽभवः
स दूरश्रवो विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः। उत्तारणो दुष्कृतिहा विज्ञेयो दुःसहोऽभवः॥
Verse 60
अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः किरीटी त्रिदशाधिपः । विश्वगोप्ता विश्वकर्त्ता सुवीरो रुचिरांगदः
अनादिर्भूर्भुवो मूलं लक्ष्मीः शिवः शुभप्रदः । किरीटी त्रिदशाधीशो विश्वगोप्ता विश्वकर्तृ च । सुवीरो रुचिराङ्गदः
Verse 61
जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान्नीतिमान्ध्रुवः । वशिष्ठः कश्यपो भानुर्भीमो भीमपराक्रमः
जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान् नीतिमान् ध्रुवः । वशिष्ठः कश्यपो भानुर्भीमो भीमपराक्रमः
Verse 62
प्रणवः सत्पथाचारो महाकोशो महाधनः । जन्माधिपो महा देवः सकलागमपारगः
प्रणवः स एव सत्पथाचारो महाकोशो महाधनम्। जन्माधिपो महादेवः सकलागमपारगः॥
Verse 63
तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा विभुर्विष्णुर्विभूषणः । ऋषिर्ब्राह्मण ऐश्वर्यजन्ममृत्युजरातिगः
स एव तत्त्वं तत्त्वविदां एकात्मा; विभुः विष्णुः विभूषणश्च। ऋषिर्ब्राह्मणरूप ऐश्वर्यवान्, जन्ममृत्युजरातीतः॥
Verse 64
पंचयज्ञसमुत्पत्तिर्विश्वेशो विमलोदयः । आत्मयोनिरनाद्यंतो वत्सलो भक्तलोकधृक्
पञ्चयज्ञसमुत्पत्तिः स विश्वेशो विमलोदयः। आत्मयोनिरनाद्यन्तो वत्सलो भक्तलोकधृक्॥
Verse 65
गायत्रीवल्लभः प्रांशुर्विश्वावासः प्रभाकरः । शिशुर्गिरिरतः सम्राट् सुषेणः सुरशत्रुहा
गायत्रीवल्लभः प्रांशुर्विश्वावासः प्रभाकरः। शिशुर्गिरिरतः सम्राट् सुषेणः सुरशत्रुहा॥
Verse 66
अनेमिरिष्टनेमिश्च मुकुन्दो विगतज्वरः । स्वयंज्योतिर्महाज्योतिस्तनुज्योतिरचंचलः
अनेमिरिष्टनेमिश्च मुकुन्दो विगतज्वरः। स्वयंज्योतिर्महाज्योतिस्तनुज्योतिरचञ्चलः॥
Verse 67
पिंगलः कपिलश्मश्रुर्भालनेत्रस्त्रयीतनुः । ज्ञानस्कंदो महानीतिर्विश्वोत्पत्तिरुपप्लवः
स पिङ्गलः कपिलश्मश्रुः भालनेत्रः त्रयीतनुः। ज्ञानस्कन्धो महानीतिः विश्वोत्पत्तिरुपप्लवः॥
Verse 68
भगो विवस्वानादित्यो गतपारो बृहस्पतिः । कल्याणगुणनामा च पापहा पुण्यदर्शनः
स भगो विवस्वानादित्यो गतपारो बृहस्पतिः। कल्याणगुणनामा च पापहा पुण्यदर्शनः॥
Verse 69
उदारकीर्तिरुद्योगी सद्योगी सदसत्त्रपः । नक्षत्रमाली नाकेशः स्वाधिष्ठानः षडाश्रयः
उदारकीर्तिरुद्योगी सद्योगी सदसत्त्रपः। नक्षत्रमाली नाकेशः स्वाधिष्ठानः षडाश्रयः॥
Verse 70
पवित्रः पापहारी च मणिपूरो नभोगतिः । हृत्पुंडरीकमासीनः शक्रः शांतो वृषाकपिः
स पवित्रः पापहारी च मणिपूरो नभोगतिः। हृत्पुण्डरीकमासीनः शक्रः शान्तो वृषाकपिः॥
Verse 71
उष्णो गृहपतिः कृष्णः समर्थोऽनर्थनाशनः । अधर्मशत्रुरज्ञेयः पुरुहूतः पुरुश्रुतः
स उष्णो गृहपतिः कृष्णः समर्थोऽनर्थनाशनः। अधर्मशत्रुरज्ञेयः पुरुहूतः पुरुश्रुतः॥
Verse 72
ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः । जगद्धितैषी सुगतः कुमारः कुशलागमः
ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः । जगद्धितैषी सुगतः कुमारः कुशलागमः ॥
Verse 73
हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान्नानाभूतरतो ध्वनिः । आरोग्यो नमनाध्यक्षो विश्वामित्रो धनेश्वरः
हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान्नानाभूतरतो ध्वनिः । आरोग्यो नमनाध्यक्षो विश्वामित्रो धनेश्वरः ॥
Verse 74
ब्रह्मज्योतिर्वसुधामा महाज्योतिरनुत्तमः । मातामहो मातरिश्वा नभस्वान्नागहारधृक्
स एव ब्रह्मज्योतिः, वसुधायाः धाम तेजोमयम्; महाज्योतिरनुत्तमः। स भूतानां मातामहः, मातरिश्वा प्राणरूपः, नभस्वान् व्योमव्यापी, नागहारधृक् शिवः॥
Verse 75
पुलस्त्यः पुलहोऽगस्त्यो जातूकर्ण्यः पराशरः । निरावरणनिर्वारो वैरंच्यो विष्टरश्रवाः
पुलस्त्यः पुलहश्चागस्त्यः जातूकर्ण्यः पराशरः। निरावरणनिर्वारौ वैरंच्यो विष्टरश्रवाश्च—एतेऽपि मुनयः पूज्याः अस्मिन्पुण्याख्याने संख्याताः॥
Verse 76
आत्मभूरनिरुद्धोऽत्रिर्ज्ञानमूर्तिर्महायशाः । लोकवीराग्रणीर्वीरश्चण्डः सत्यपराक्रमः
अत्रात्मभूर्ब्रह्मा अनिरुद्धोऽत्रिश्च; ज्ञानमूर्तिर्महायशाः। लोकवीराग्रणीर्वीरश्चण्डः सत्यपराक्रमः—एते नाम्ना निर्दिष्टाः॥
Verse 77
व्यालकल्पो महाकल्पः कल्पवृक्षः कलाधरः । अलंकरिष्णुरचलो रोचिष्णुर्विक्रमोन्नतः
स व्यालकल्पो महाकल्पः कल्पवृक्षः कलाधरः । अलंकरिष्णुरचलो रोचिष्णुर्विक्रमोन्नतः ॥
Verse 78
आयुः शब्दपतिर्वाग्मी प्लवनश्शिखिसारथिः । असंसृष्टोऽतिथिश्शत्रुः प्रमाथी पादपासनः
स एव आयुः, शब्दानां पतिः, वाग्मी च; प्लवनः संसारसागरात् तारकः, शिखिसारथिः। असंसृष्टोऽस्पृष्टः; अतिथिरिव पूज्यः, शत्रुनाशकः; प्रमाथी महाबलः, यस्य पादयोः सर्वे प्राणिनः आसनं शरणं च लभन्ते।
Verse 79
वसुश्रवा कव्यवाहः प्रतप्तो विश्वभोजनः । जप्यो जरादिशमनो लोहितश्च तनूनपात्
स वसुश्रवाः कीर्तिमान् समृद्धश्च; कव्यवाहः पितृभ्यः हविर्वाहकः; प्रतप्तो दीप्तिमान्; विश्वभोजनः जगदाधारः। स जप्यः जपेनाराध्यः; जरादिदुःखशमनः; लोहितः अरुणवर्णः; तनूनपात् देहेषु स्थितः स्वयम्भूरग्निः।
Verse 80
पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस्तमिस्रहा । निदाघस्तपनो मेघभक्षः परपुरंजयः
स पृषदश्वः; नभोयोनिः व्योमगर्भः; सुप्रतीकः शुभदीप्तिमूर्तिः; तमिस्रहा अन्धकारहन्ता। स निदाघः ग्रीष्मतापः; तपनः सर्वपाककरः सूर्यः; मेघभक्षः; परपुरंजयः शत्रुपुरविजयी।
Verse 81
सुखानिलस्सुनिष्पन्नस्सुरभिश्शिशिरात्मकः । वसंतो माधवो ग्रीष्मो नभस्यो बीजवाहनः
स सुखानिलः सुखस्पर्शो वायुः; सुनिष्पन्नः सम्यगाविर्भूतः; सुरभिः सुगन्धिमान्; शिशिरात्मकः शीतस्वभावः। स वसन्तः, माधवो मासः; स ग्रीष्मः; नभस्यो ऋतुः; बीजवाहनः सृष्टिबीजधारकः।
Verse 82
अंगिरा गुरुरात्रेयो विमलो विश्वपावनः । पावनः पुरजिच्छक्रस्त्रैविद्यो नववारण
अङ्गिरा गुरुरात्रेयः विमलो विश्वपावनः । पावनः पुरजिच्छक्रः त्रैविद्यो नववारणः ॥
Verse 83
मनोबुद्धिरहंकारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः । जमदग्निर्बलनिधिर्विगालो विश्वगालवः
मनोबुद्धिरहंकारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः । जमदग्निर्बलनिधिर्विगालो विश्वगालवः ॥
Verse 84
अघोरोऽनुत्तरो यज्ञः श्रेयो निःश्रेयसप्रदः । शैलो गगनकुंदाभो दानवारिररिंदमः
अघोरोऽनुत्तरो यज्ञः श्रेयो निःश्रेयसप्रदः । शैलो गगनकुन्दाभो दानवारिररिंदमः ॥
Verse 85
चामुण्डो जनकश्चारुर्निश्शल्यो लोकशल्यधृक् । चतुर्वेदश्चतुर्भावश्चतुरश्चतुर प्रियः
चामुण्डो जनकश्चारुर्निश्शल्यो लोकशल्यधृक् । चतुर्वेदश्चतुर्भावश्चतुरश्चतुरप्रियः ॥
Verse 86
आम्नायोऽथ समाम्नायस्तीर्थदेवशिवालयः । बहुरूपो महारूपस्सर्वरूपश्चराचरः
आम्नायोऽथ समाम्नायस्तीर्थदेवशिवालयः । बहुरूपो महारूपः सर्वरूपश्चराचरः ॥
Verse 87
न्यायनिर्मायको नेयो न्यायगम्यो निरंजनः । सहस्रमूर्द्धा देवेंद्रस्सर्वशस्त्रप्रभंजनः
स एव न्यायनिर्माता, ज्ञेयो न्यायेन गम्यते। निरञ्जनः सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वशस्त्रप्रभञ्जनः॥
Verse 88
मुंडी विरूपो विकृतो दंडी नादी गुणोत्तमः । पिंगलाक्षो हि बह्वयो नीलग्रीवो निरामयः
मुण्डी विरूपो विकृतो दण्डी नादी गुणोत्तमः। पिङ्गलाक्षो बहुरूपो नीलग्रीवो निरामयः॥
Verse 89
सहस्रबाहुस्सर्वेशश्शरण्यस्सर्वलोकधृक् । पद्मासनः परं ज्योतिः पारम्पर्य्यफलप्रदः
सहस्रबाहुः सर्वेशः शरण्यः सर्वलोकधृक्। पद्मासनः परं ज्योतिः पारम्पर्यफलप्रदः॥
Verse 90
पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः । परावरज्ञो वरदो वरेण्यश्च महास्वनः
पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः । परावरज्ञो वरदो वरेण्यश्च महास्वनः ॥
Verse 91
देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः । देवासुरमहा मित्रो देवासुरमहेश्वरः
देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः । देवासुरमहामित्रो देवासुरमहेश्वरः ॥
Verse 92
देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहाश्रयाः । देवदेवोऽनयोऽचिंत्यो देवतात्मात्मसंभवः
देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहाश्रयाः । देवदेवोऽनयोऽचिंत्यो देवतात्मात्मसंभवः ॥
Verse 93
सद्यो महासुरव्याधो देवसिंहो दिवाकरः । विबुधामचरः श्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तम
सद्य एव स महासुरव्याधोऽभवत्—देवसिंहः, दिवाकरसदृशप्रभः; विबुधानां चरः श्रेष्ठः, सर्वदेवेषु उत्तमोत्तमः।
Verse 94
शिवज्ञानरतः श्रीमाञ्शिखी श्रीपर्वतप्रियः । वज्रहस्तस्सिद्धखङ्गो नरसिंहनिपातनः
शिवज्ञानरतो श्रीमान् शिखी श्रीपर्वतप्रियः। वज्रहस्तः सिद्धखङ्गो नरसिंहनिपातनः॥
Verse 95
ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः । नन्दी नंदीश्वरोऽनंतो नग्नव्रतधरश्शुचिः
ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः। नन्दी नंदीश्वरोऽनन्तो नग्नव्रतधरः शुचिः॥
Verse 96
लिंगाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगापहः । स्वधामा स्वगतः स्वर्गी स्वरः स्वरमयः स्वनः
लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगापहः । स्वधामा स्वगतः स्वर्गी स्वरः स्वरमयः स्वनः ॥
Verse 97
बाणाध्यक्षो बीजकर्ता कर्मकृद्धर्मसंभवः । दंभो लोभोऽथ वै शंभुस्सर्व भूतमहेश्वरः
बाणाध्यक्षो बीजकर्ता कर्मकृद्धर्मसंभवः । दंभो लोभोऽथ वै शंभुस्सर्वभूतमहेश्वरः ॥
Verse 98
श्मशाननिलयस्त्र्यक्षस्स तुरप्रतिमाकृतिः । लोकोत्तरस्फुटोलोकः त्र्यंबको नागभूषणः
श्मशाननिलयस्त्र्यक्षस्स तुरप्रतिमाकृतिः । लोकोत्तरस्फुटोलोकः त्र्यंबको नागभूषणः ॥
Verse 99
अंधकारि मखद्वेषी विष्णुकंधरपातनः । हीनदोषोऽक्षयगुणो दक्षारिः पूषदंतभित्
अंधकारि मखद्वेषी विष्णुकंधरपातनः । हीनदोषोऽक्षयगुणो दक्षारिः पूषदंतभित् ॥
Verse 100
पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः । सन्मार्गमप्रियो धूर्त्तः पुण्यकीर्तिरनामयः
पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः । सन्मार्गमप्रियो धूर्त्तः पुण्यकीर्तिरनामयः ॥
Verse 101
मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो नियमेश्वरः । जीवितांतकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रदः
स मनोजवः तीर्थकरः जटिलः नियमेश्वरः। जीवितान्तकरो नित्यः वसुरेता वसुप्रदः॥
Verse 102
सद्गतिः सिद्धिदः सिद्धिः सज्जातिः खलकंटकः । कलाधरो महाकालभूतः सत्यपरायणः
स सद्गतिः सिद्धिदः सिद्धिः सज्जातिः खलकण्टकः। कलाधरः महाकालभूतः सत्यपरायणः॥
Verse 103
लोकलावण्यकर्ता च लोकोत्तरसुखालयः । चंद्रसंजीवनश्शास्ता लोकग्राहो महाधिपः
स लोकलावण्यकर्ता च लोकोत्तरसुखालयः। चन्द्रसंजीवनश्शास्ता लोकग्राहो महाधिपः॥
Verse 104
लोकबंधुर्लोकनाथः कृतज्ञः कृतिभूषितः । अनपायोऽक्षरः कांतः सर्वशस्त्रभृतां वरः
स लोकबन्धुः लोकनाथः कृतज्ञः कृतिभूषितः। अनपायोऽक्षरः कान्तः सर्वशस्त्रभृतां वरः॥
Verse 105
तेजोमयो श्रुतिधरो लोकमानी घृणार्णवः । शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा ह्यजेयो दुरतिक्रमः
तेजोमयो श्रुतिधरो लोकमानी घृणार्णवः । शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा ह्यजेयो दुरतिक्रमः ॥
Verse 106
ज्योतिर्मयो जगन्नाथो निराकारो जलेश्वरः । तुम्बवीणो महाकायो विशोकश्शोकनाशनः
स ज्योतिर्मयो जगन्नाथो निराकारो जलेश्वरः। तुम्बवीणाधरो महाकायो विशोकः शोकनाशनः॥
Verse 107
त्रिलोकपस्त्रिलोकेशः सर्वशुद्धिरधोक्षजः । अव्यक्तलक्षणो देवो व्यक्तोऽव्यक्तो विशांपतिः
त्रिलोकपः त्रिलोकेशः सर्वशुद्धिरधोक्षजः। अव्यक्तलक्षणो देवो व्यक्तोऽव्यक्तो विशांपतिः॥
Verse 108
परः शिवो वसुर्नासासारो मानधरो यमः । ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्वयः
परः शिवो वसुः प्राणसारो मानधरो यमः। ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिः वयः॥
Verse 109
वेधा विधाता धाता च स्रष्टा हर्त्ता चतुर्मुखः । कैलासशिखरावासी सर्वावासी सदागति
वेधा विधाता धाता च स्रष्टा हर्त्ता चतुर्मुखः। कैलासशिखरावासी सर्वावासी सदागति॥
Verse 110
हिरण्यगर्भो द्रुहिणो भूतपालोऽथ भूपतिः । सद्योगी योगविद्योगीवरदो ब्राह्मणप्रिय
स हिरण्यगर्भो द्रुहिणो भूतपालोऽथ भूपतिः। सद्योगी योगविद् योगी वरदो ब्राह्मणप्रिय इति स्तूयते प्रभुः।
Verse 111
देवप्रियो देवनाथो देवको देवचिंतकः । विषमाक्षो विरूपाक्षो वृषदो वृषवर्धनः
देवप्रियः स देवेशो देवको देवचिन्तकः । विषमाक्षो विरूपाक्षो वृषदो वृषवर्धनः ॥
Verse 112
निर्ममो निरहंकारो निर्मोहो निरुपद्रवः । दर्पहा दर्पदो दृप्तः सर्वार्थपरिवर्त्तकः
निर्ममो निरहंकारो निर्मोहो निरुपद्रवः । दर्पहा दर्पदो दृप्तः सर्वार्थपरिवर्त्तकः ॥
Verse 113
सहस्रार्चिर्भूतिभूषः स्निग्धाकृतिरदक्षिणः । भूतभव्यभवन्नाथो विभवो भूतिनाशनः
सहस्रार्चिर्भूतिभूषः स्निग्धाकृतिरदक्षिणः । भूतभव्यभवन्नाथो विभवो भूतिनाशनः ॥
Verse 114
अर्थोऽनर्थो महाकोश परकायैकपंडित । निष्कंटकः कृतानंदो निर्व्याजो व्याजमर्दनः
अर्थोऽनर्थो महाकोशः परकायैकपण्डितः । निष्कण्टकः कृतानन्दो निर्व्याजो व्याजमर्दनः ॥
Verse 115
सत्त्ववान्सात्त्विकः सत्यः कृतस्नेहः कृतागमः । अकंपितो गुणग्राही नैकात्मानैककर्मकृत्
स सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यः कृतस्नेहः कृतागमः। अकम्पितो गुणग्राही नैकात्मा नैककर्मकृत्॥
Verse 116
सुप्रीतः सुखदः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणानिलः । नंदिस्कंदो धरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः
स सुप्रीतः सुखदः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणानिलः । नन्दिस्कन्दो धरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः ॥
Verse 117
अपराजितः सर्वसहो गोविंदः सत्त्ववाहनः । अधृतः स्वधृतः सिद्धः पूतमूर्तिर्यशोधनः
अपराजितः सर्वसहो गोविन्दः सत्त्ववाहनः । अधृतः स्वधृतः सिद्धः पूतमूर्तिर्यशोधनः ॥
Verse 118
वाराहशृंगधृक् शृंगी बलवानेकनायकः । श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमाने कबंधुरनेकधृक्
वाराहशृंगधृक् शृंगी बलवानेकनायकः । श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमाने कबंधुरनेकधृक् ॥
Verse 119
श्रीवत्सलः शिवारंभः शांतभद्रः समो यशः । भूयशो भूषणो भूतिर्भूतिकृद्भूतभावनः
श्रीवत्सलः शिवारंभः शांतभद्रः समो यशः । भूयशो भूषणो भूतिर्भूतिकृद्भूतभावनः ॥
Verse 120
अकंपो भक्तिकायस्तु कालहानिः कलाविभुः । सत्यव्रती महात्यागी नित्यशांतिपरायणः
अकम्पो भक्तिकायस्तु कालहानिः कलाविभुः । सत्यव्रती महात्यागी नित्यशान्तिपरायणः ॥
Verse 121
परार्थवृत्तिर्वरदो विरक्तस्तु विशारदः । शुभदः शुभकर्ता च शुभनामा शुभः स्वयम्
परार्थवृत्तिर्वरदो विरक्तस्तु विशारदः । शुभदः शुभकर्ता च शुभनामा शुभः स्वयम् ॥
Verse 122
अनर्थितो गुणग्राही ह्यकर्ता कनकप्रभः । स्वभावभद्रो मध्यस्थ शत्रुघ्नो विघ्ननाशनः
अनर्थितो गुणग्राही ह्यकर्ता कनकप्रभः । स्वभावभद्रो मध्यस्थः शत्रुघ्नो विघ्ननाशनः ॥
Verse 123
शिखंडी कवची शूली जटी मुंडी च कुंडली । अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस्तेजोराशिर्महामणिः
स शिखण्डी कवची शूली जटी मुण्डी च कुण्डली। अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस्तेजोराशिर्महामणिः॥
Verse 124
असंख्येयोऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् वीर्यकोविदः । वेद्यश्च वै वियोगात्मा सप्तावरमुनीश्वरः
असङ्ख्येयोऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् वीर्यकोविदः। वेद्यश्च वै वियोगात्मा सप्तावरमुनीश्वरः॥
Verse 125
अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः । सुरेश स्मरणः सर्वः शब्दः प्रतपतां वरः
अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः । सुरेशस्मरणः सर्वः शब्दः प्रतपतां वरः ॥
Verse 126
कालपक्षः कालकालः सुकृती कृतवासुकिः । महेष्वासो महीभर्ता निष्कलंको विशृंखल
स एव कालपक्षः कालकालः; सुकृतकर्मकर्ता वासुकिविजयी। महेष्वासो महीभर्ता निष्कलङ्को विशृङ्खलश्च॥
Verse 127
द्युमणिस्तरणिर्धन्यः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः । विश्वतस्संवृतस्तु व्यूढोरस्को महाभुजः
द्युमणिरिव तेजस्वी तरणिरिव प्रभास्वरः, धन्यः। सिद्धिदः सिद्धिसाधनः; विश्वतः संवृतो व्यूढोरस्को महाभुजः॥
Verse 128
सर्वयोनिर्निरातंको नरनारायणप्रियः । निर्लेपो यतिसंगात्मा निर्व्यंगो व्यंगनाशनः
सर्वयोनिः निरातङ्को नरनारायणप्रियः। निर्लेपो यतिसङ्गात्मा निर्व्यङ्गो व्यङ्गनाशनः॥
Verse 129
स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिर्निरंकुलः । निरवद्यमयोपायो विद्याराशिश्च सत्कृतः
स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिर्निराकुलः। निरवद्यमयोपायो विद्याराशिश्च सत्कृतः॥
Verse 130
प्रशांतबुद्धिरक्षुण्णः संग्रहो नित्यसुंदरः । वैयाघ्रधुर्यो धात्रीशः संकल्पः शर्वरीपतिः
प्रशान्तबुद्धिरक्षुण्णः संग्रहो नित्यसुन्दरः। वैयाघ्रधुर्यो धात्रीशः संकल्पः शर्वरीपतिः॥
Verse 131
परमार्थगुरुर्दत्तः सूरिराश्रितवत्सलः । सोमो रसज्ञो रसदः सर्वसत्त्वावलंबनः
परमार्थप्रदः साक्षाद् गुरुर्दत्तोऽयमर्चितः । सूरिराश्रितवत्सलः सोमो रसज्ञो रसदः सर्वसत्त्वावलम्बनः ॥
Verse 132
एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव हि हरं हरिः । प्रार्थयामास शम्भुं वै पूजयामास पंकजः
एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव हरमीश्वरम् । हरिर्वै प्रार्थयामास शम्भुं पूजयामास पङ्कजः ॥
Verse 133
ततः स कौतुकी शम्भुश्चकार चरितं द्विजाः । महाद्भुतं सुखकरं तदेव शृणुतादरात्
ततः कौतुकवान् शम्भुः चकार चरितं द्विजाः । महाद्भुतं सुखकरं तदेव शृणुतादरात् ॥
Frequently Asked Questions
The chapter’s framing claim is theological authorization: Viṣṇu petitions and praises Śiva, and the resulting satisfaction of Parameśvara validates the nāma-sahasraka as a potent, meritorious recitation. The argument is that divine names are not ornamental; they are sanctioned vehicles of access to Śiva.
Iconic epithets function as meditative code: Nīlakaṇṭha signals the metabolization of poison into compassion and stability; Vṛṣavāhana/Vṛṣāṅka encodes dharma-support and steadfastness; Samādhivedya marks Śiva as known through contemplative absorption; Aparicchedya/Parātpara indicates the limit-transcending absolute behind all forms.
The litany foregrounds Śiva as Maheśvara/Parameśvara (supreme lord), as yogic lord (Mahāyogī), as the bearer of distinctive iconography (Pinākī, Kṛttivāsā, Kapālī, Dhūrjaṭi, Nīlakaṇṭha), and as relationally situated (Gaurī-bhartṛ; Gaṇeśvara; Skanda-guru), integrating family-theology with transcendence.