Devīkṛta-praśna-varṇana (Description of the Goddess’s Questions) / देवीकृतप्रश्नवर्णनम्

Verse 1

व्यास उवाच । साधु पृष्टमिदं विप्रा भवद्भिर्भाग्यवत्तमैः । दुर्लभं हि शिवज्ञानं प्रणवार्थप्रकाशकम्

व्यास उवाच—विप्राः, भवद्भिः भाग्यवत्तमैः साधु पृष्टमिदम्; दुर्लभं हि शिवज्ञानं, यत् प्रणवार्थं प्रकाशयति।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलास संहितायां देवीदेवसंवादे देवीकृतप्रश्नवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाससंहितायां देवीदेवसंवादे देवीकृतप्रश्नवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः समाप्तः।

Verse 3

जायते न हि सन्देहो नेतरेषामिति श्रुतिः । शिवभक्तिविहीनानामिति तत्त्वार्थनिश्चयः

जायते न हि सन्देहो नेतरेषामिति श्रुतिः। शिवभक्तिविहीनानां न तत्त्वार्थनिश्चयः॥

Verse 4

दीर्घसत्रेण युष्माभिर्भगवानम्बिकापतिः । उपासित इतीदं मे दृष्टमद्य विनिश्चितम्

दीर्घसत्रेण युष्माभिर्भगवानम्बिकापतिः। उपासित इतीदं मे दृष्टमद्य विनिश्चितम्॥

Verse 5

तस्माद्वक्ष्यामि युष्माकमितिहासम्पुरातनम् । उमामहेशसम्वादरूपमद्भुतमास्तिकाः

तस्माद्वक्ष्यामि युष्माकमितिहासं पुरातनम्। उमामहेशसंवादरूपमद्भुतमास्तिकाः॥

Verse 6

पुराखिलजगन्माता सती दाक्षायणी तनुम् । शिवनिन्दाप्रसङ्गेन त्यक्त्वा च जनकाध्वरे

पुराखिलजगन्माता सती दाक्षायणी तनुम् । शिवनिन्दाप्रसङ्गेन त्यक्त्वा च जनकाध्वरे ॥

Verse 7

ततः प्रभावात्सा देवी सुताऽभूद्धिमवद्गिरेः । शिवार्थमतपत्सा वै नारदस्योपदेशतः

ततः प्रभावात्सा देवी सुताऽभूद्धिमवद्गिरेः । शिवार्थमतपत्सा वै नारदस्योपदेशतः ॥

Verse 8

तस्मिन्भूधरवर्य्ये तु स्वयंवरविधानतः । देवेशे च कृतोद्वाहे पार्वती सुखमाप सा

तस्मिन्भूधरवर्ये तु स्वयंवरविधानतः । देवेशे च कृतोद्वाहे पार्वती सुखमाप सा ॥

Verse 9

तथैकस्मिन्महादेवी समये पतिना सह । सूपविष्टा महाशैले गौरी देवमभाषत

तथैकस्मिन्महादेवी समये पतिना सह । सूपविष्टा महाशैले गौरी देवमभाषत ॥

Verse 10

महादेव्युवाच । भगवन्परमेशान पञ्चकृत्यविधायक । सर्वज्ञ भक्तिसुलभ परमामृतविग्रह

महादेव्युवाच । भगवन्परमेशान पञ्चकृत्यविधायक । सर्वज्ञ भक्तिसुलभ परमामृतविग्रह ॥

Verse 12

दाक्षायणीन्तनुं त्यक्त्वा तव निन्दाप्रसंगतः । आसमद्य महेशान पुत्री हिमवतो गिरेः । कृपया परमेशान मंत्रदीक्षाविधानतः । मां विशुद्धात्मतत्त्वस्थां कुरु नित्यं महेश्वर

दाक्षायणीतनुं त्यक्त्वा तव निन्दाप्रसङ्गतः । इदानीं हिमवद्गिरिपुत्री भूत्वा त्वां शरणं गता, महेशान । कृपया परमेशान मन्त्रदीक्षाविधानतः मां विशुद्धात्मतत्त्वस्थां नित्यं कुरु महेश्वर ॥

Verse 13

इति सम्प्रार्थितो देव्या देवः शीतांशु भूषणः । प्रत्युवाच ततो देवीं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

इति देव्या समभ्यर्थितो देवः शीतांशुभूषणः । ततो देवीं प्रत्युवाच प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥

Verse 14

महादेव उवाच । धन्या त्वं देवदेवशि यदि जातेदृशी मतिः । कैलास शिखरं गत्वा करिष्ये त्वां च तादृशीम्

महादेव उवाच । धन्या त्वं देवदेवेशि यद्येवं जातधीर्मतिः । कैलासशिखरं गत्वा करिष्ये त्वां तथाविधाम् ॥

Verse 15

ततो हिमवतो गत्वा कैलासम्भूधरेश्वरम् । जगौ दीक्षाविधानेन प्रणवादीन्मनून् क्रमात्

ततो हिमवतो गत्वा कैलासम्भूधरेश्वरम् । दीक्षाविधानेन जगौ प्रणवादीन् मनून् क्रमात् ॥

Verse 16

उक्त्वा मंत्रांश्च तान्देवीं कृत्वा शुद्धात्मनि स्थिताम् । सार्द्धं देव्या महादेवो देवोद्यानं गतोऽभवत्

उक्त्वा मन्त्रांश्च तान् देवीं कृत्वा शुद्धात्मनि स्थिताम् । सार्धं देव्या महादेवो देवोद्यानं गतोऽभवत् ॥

Verse 17

ततः सुमालिनीमुख्यैर्दैव्याः प्रियसखीजनैः । समाहृतैः प्रफुल्लैस्तैः पुष्पैः कल्पतरूद्भवैः

ततः सुमालिनीमुख्यैर्दैव्याः प्रियसखीजनैः समाहृतैः प्रफुल्लैस्तैः पुष्पैः कल्पतरूद्भवैः।

Verse 18

अलंकृत्य महादेवीं स्वांकमारोप्य शंकरः । प्रहृष्टवदनस्तस्थौ विलोक्य च तदाननम्

अलंकृत्य महादेवीं स्वाङ्कमारोप्य शङ्करः । प्रहृष्टवदनस्तस्थौ तदाननं विलोकयन् ॥

Verse 19

ततः प्रियकथा जाताः पार्वतीपरमेशयोः । हिताय सर्वलोकानां साक्षाच्छ्रुत्यर्थं सम्मिता

ततः प्रियकथा जाताः पार्वतीपरमेशयोः । हिताय सर्वलोकानां साक्षाच्छ्रुत्यर्थसम्मिताः ॥

Verse 20

तदा सर्वजगन्माता भर्तुरंकं समाश्रिता । विलोक्य वदनं भर्तुरिदमाहः तपोधनाः

तदा सर्वजगन्माता भर्तुरङ्कं समाश्रिता । विलोक्य वदनं भर्तुरिदमाह तपोधनाः ॥

Verse 22

कथम्प्रणव उत्पन्नः कथं प्रणव उच्यते । मात्राः कति समाख्याताः कथं वेदादिरुच्यते

कथं प्रणव उत्पन्नः कथं प्रणव उच्यते । मात्राः कति समाख्याताः कथं वेदादिरुच्यते ॥

Verse 23

देवताः कति च प्रोक्ताः कथं वेदादिभावना । क्रियाः कतिविधाः प्रोक्ता व्याप्यव्यापकता कथम्

देवताः कति प्रोक्ताः? वेदादिभावना कथं? क्रियाः कतिविधाः प्रोक्ताः? व्याप्यव्यापकता कथं?

Verse 24

ब्रह्माणि पंच मंत्रेऽस्मिन्कथं तिष्ठंत्यनुक्रमात् । कलाः कति समाख्याताः प्रपंचात्मकता कथम्

अस्मिन् मन्त्रे पञ्च ब्रह्माणि अनुक्रमात् कथं तिष्ठन्ति? कलाः कति समाख्याताः? मन्त्रः प्रपञ्चात्मकः कथं भवति?

Verse 25

वाच्यवाचकसम्बन्धस्थानानि च कथं शिव । कोऽत्राधिकारी विज्ञेयो विषयः क उदाहृतः

हे शिव, वाच्यवाचकसम्बन्धस्थानानि कथं बोध्यानि? अत्र अधिकारी कः विज्ञेयः? विषयः कः उदाहृतः?

Verse 26

सम्बन्धः कोत्र विज्ञेयः किंप्रयोजनमुच्यते । उपासकस्तु किंरूपः किं वा स्थानमुपासनम्

अत्र सम्बन्धः कः विज्ञेयः? तस्य प्रयोजनं किं उच्यते? उपासकः किंरूपः? उपासनस्य स्थानं विधिः वा कः?

Verse 27

उपास्यं वस्तु किंरूपं किं वा फलमुपासितुः । अनुष्ठान विधिः कोवा पूजास्थानं च किं प्रभो

उपास्यं वस्तु किंरूपं किं वा फलमुपासितुः। अनुष्ठानविधिः को वा पूजास्थानं च किं प्रभो॥

Verse 28

पूजायां मण्डलं किं वा किं वा ऋष्यादिकं हर । न्यासजातविधिः को वा को वा पूजाविधिक्रमः

पूजायां मण्डलं किं वा किं वा ऋष्यादिकं हर। न्यासजातविधिः को वा को वा पूजाविधिक्रमः॥

Verse 29

एतत्सर्वं महेशान समाचक्ष्व विशेषतः । श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यद्यस्ति मयि ते कृपा

एतत्सर्वं महेशान समाचक्ष्व विशेषतः। श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यद्यस्ति मयि ते कृपा॥

Verse 30

इति देव्या समापृष्टो भगवानिन्दुभूषणः । सम्प्रशस्य महेशानीं वक्तुं समुपचक्रमे

इति देव्या समापृष्टो भगवान् इन्दुभूषणः । महेशानीं सम्यक् सम्प्रशस्य ततः वक्तुं समुपचक्रमे ॥