Sarga 56

Verse 1

तद्दृष्टवासुमहत्कर्मकृतंवानरतस्तमैः ।क्रोधमाहारयामासयुधितीव्रमकम्पनः ।।6.56.1।।

तद् दृष्ट्वा सुमहत् कर्म वानरतत्तमैः युधि कृतम्, अकम्पनः तीव्रं क्रोधम् आहारयामास।

Verse 2

क्रोधमूर्चितरूपस्तुधून्वन्परमकार्मुकम् ।दृष्टवातुकर्मशत्रूणांसारथिंवाक्यमब्रवीत् ।।6.56.2।।

क्रोधमूर्च्छितरूपः स परं कार्मुकं धून्वन्, शत्रूणां कर्म दृष्ट्वा स्वसारथिं प्रति वाक्यमब्रवीत्।

Verse 3

तत्त्त्वैतावत्त्वरितंरथंप्रापयसारथे ।यत्रैतेबहवोघ्नन्तिसुबहून्राक्षसान्रणे ।।6.56.3।।

तत्त्वैतावत् त्वरितं रथं प्रापय सारथे । यत्रैते बहवो रणे सुबहून् राक्षसान् घ्नन्ति ॥

Verse 4

एतेऽत्रबलवन्तोहिभीमकोपाश्चवानराः ।द्रुमशैलप्रहरणास्तिष्ठन्तिप्रमुखेमम ।।6.56.4।।

एतेऽत्र बलवन्तो हि भीमकोपाश्च वानराः। द्रुमशैलप्रहरणास् तिष्ठन्ति प्रमुखे मम॥

Verse 5

एतान्निहन्तुमिच्छामिसमरश्लाघिनोह्यहम् ।एतैःप्रमथितंसर्वंदृश्यतेराक्षसांबलम् ।।6.56.5।।

एतान् निहन्तुम् इच्छामि समरश्लाघिनो ह्यहम्। एतैः प्रमथितं सर्वं दृश्यते राक्षसां बलम्॥

Verse 6

ततःप्रजवनाश्वेनरथेनरथिनांवरः ।हरीनभ्यहनत्क्रोधाच्छरजालैकम्पनः ।।6.56.6।।

ततः प्रजवनाश्वेन रथेन रथिनां वरः। हरीन् अभ्यहनत् क्रोधाच् छरजालैकम्पनः॥

Verse 7

नस्थातुंवानराश्शेकुःकिंपुनर्योद्धुमाहवे ।अकम्पनशरैर्भग्नास्सर्वएवविदुद्रुवुः ।।6.56.7।।

न स्थातुं वानराः शेकुः किं पुनर् योद्धुम् आहवे । अकम्पनशरैर्भग्नाः सर्व एव विदुद्रुवुः ॥

Verse 8

तान्मृत्युवशमापन्नानकम्पनवंशगतान् ।समीक्ष्यहनुमान्ज्ञातीनुपतस्थेमहाबलः ।।6.56.8।।

तान् मृत्युवशम् आपन्नान् अकम्पनवंशगतान् । समीक्ष्य हनुमान् ज्ञातीन् उपतस्थे महाबलः ॥

Verse 9

तंमहाप्लवगंदृष्टवासर्वेतेप्लवगयूथपा: ।समेत्यसमरेवीरास्सहिताःपर्यवारयन् ।।6.56.9।।

तं महाप्लवगं दृष्ट्वा सर्वे ते प्लवगयूथपाः । समरे वीराः समेत्य सहिताः तं पर्यवारयन् ॥

Verse 10

अवस्थितंहनूमन्तंतेदृष्टवाहरियूथपा: ।बभूवुर्बलवन्तोहिबलवन्तंसमाश्रिताः ।।6.56.10।।

अवस्थितं हनूमन्तं दृष्ट्वा ते हरियूथपाः । तस्मिन् बलवति शूरं शरणं समुपागमन् ॥ तदाश्रयात् स्वयम् अपि बलवन्तो बभूवुः ॥

Verse 11

अकम्पनस्तुशैलाभंहनूमन्तमवस्थितम् ।महेन्द्रइवदाराभिश्शरैरभिववर्षह ।।6.56.11।।

अकम्पनस् तु शैलाभं हनूमन्तम् अवस्थितम् । महेन्द्र इव धाराभिः शरवृष्ट्या अभ्यवर्षत् ॥

Verse 12

अचिन्तयित्वाबाणौघान् शरीरेपतितान्शितान् ।अकम्पनवधार्थायमनोदध्रेमहाबलः ।।6.56.12।।

शरीरे पतितान् तीक्ष्णान् बाणौघान् अचिन्तयन् । अकम्पनवधार्थाय मनो दध्रे महाबलः ॥

Verse 13

सप्रहस्यमहातेजाहनुमान् मारुतात्मजः ।अभिदुद्रावतद्रक्षःकम्पयन्निवमेदिनीम् ।।6.56.13।।

स प्रहस्य महातेजा हनुमान् मारुतात्मजः । तद् रक्षः अभिदुद्राव मेदिनीं कम्पयन्न् इव ॥

Verse 14

तस्याभिनर्दमानस्यदीप्यमानस्यतेजसा ।बभूवरूपंदुर्धर्षंदीप्तस्येवविभावसोः ।।6.56.14।।

तस्याभिनर्दमानस्य तेजसा दीप्यमानस्य च । रूपं दुर्धर्षं बभूव दीप्तस्येव विभावसोः ॥

Verse 15

आत्मानंमप्रहरणंज्ञात्वाक्रोधसमन्वितः ।शैलमुत्पाटयामासवेगेनहरिपुङ्गवः ।।6.56.15।।

आत्मानम् अप्रहरणं ज्ञात्वा क्रोधसमन्वितः । शैलम् उत्पाटयामास वेगेन हरिपुङ्गवः ॥

Verse 16

गृहीत्वातंमहाशैलंपाणिनैकेनमारुतिः ।सविनद्यमहानादंभ्रामयामासवीर्यवान् ।।6.56.16।।

गृहीत्वा तं महाशैलं पाणिनैकेन मारुतिः । सविनद्य महानादं भ्रामयामास वीर्यवान् ॥

Verse 17

ततस्तमभिदुद्रावराक्षसेन्द्रमकम्पनम् ।पुराहिनमुचिंसङ् ख्येवज्रेणेवपुरन्दरः ।।6.56.17।।

ततस्तमभिदुद्राव राक्षसेन्द्रमकम्पनम् । पुरा नमुचिं सङ्ख्ये वज्रेणेव पुरन्दरः ॥

Verse 18

अकम्पनस्तुतद्दृष्टवागिरिशृङ्गंसमुद्यतम् ।दूरादेवमहाबाणैरर्धचन्द्रैर्व्यदारयत् ।।6.56.18।।

अकम्पनस्तु तद्दृष्ट्वा गिरिशृङ्गं समुद्यतम् । दूरादेव महाबाणैरर्धचन्द्रैर्व्यदारयत् ॥

Verse 19

तत्पर्वताग्रमाकाशेरक्षोबाणविदारितम् ।विकीर्णंपतितंदृष्टवाहनुमान्क्रोधमूर्छितः ।।6.56.19।।

तत् पर्वताग्रमाकाशे रक्षोबाणविदारितम् । विकीर्णं पतितं दृष्ट्वा हनुमान् क्रोधमूर्छितः ॥

Verse 20

सोऽश्वकर्णंसमासाद्यरोषदर्पान्वितोहरिः ।तूर्णमुत्पाटयामासमहागिरिमिवोच्छ्रितम् ।।6.56.20।।

अथ हरिः रोषदर्पान्वितः सोऽश्वकर्णं समासाद्य, महागिरिमिवोच्छ्रितं तं तूर्णमुत्पाटयामास।

Verse 21

तंगृहीत्वामहास्कन्धंसोऽश्वकर्णंमहाद्युतिः ।प्रहस्यपरयाप्रीत्याभ्रामयामासभूतले ।।6.56.21।।

तं महास्कन्धं अश्वकर्णं गृहीत्वा महाद्युतिः, परया प्रीत्या प्रहस्य भूतले भ्रामयामास।

Verse 22

प्रधावन्नूरुवेगेनप्रभञ्जंस्तरसाद्रुमान् ।हनूमान्परमक्रुद्धश्चरणैर्दारयत्क्षितम् ।।6.56.22।।

अतिपरमक्रुद्धो हनूमान् ऊरुवेगेन प्रधावन्, तरसा द्रुमान् प्रभञ्जन्, चरणैः क्षितिं दारयत्।

Verse 23

गजांश्चसगजारोहान्सरथान्रथिनस्तथा ।जघानहनुमान् भीमान् राक्षसांश्चपदातिगान् ।।6.56.23।।

हनूमान् भीमान् गजान् सगजारोहान्, सरथान् रथिनः तथा, पदातिगान् राक्षसान् च जघान।

Verse 24

तमन्तकमिवक्रुद्धंसद्रुमंप्राणहारिणम् ।हनूमन्तमभिप्रेक्ष्यराक्षसाविप्रदुद्रुवुः ।।6.56.24।।

तमन्तकमिव क्रुद्धं सद्रुमं प्राणहारिणम् । हनूमन्तमभिप्रेक्ष्य राक्षसा विप्रदुद्रुवुः ॥

Verse 25

तमापतन्तंसङ्कृद्धंराक्षसानांभयावहम् ।ददर्शाकम्पनोवीरश्चुक्षोधचननादच ।।6.56.25।।

तमापतन्तं सङ्कृद्धं राक्षसानां भयावहम् । ददर्शाकम्पनो वीरश्चुक्षोध च ननाद च ॥

Verse 26

सचतुर्दशभिर्बाणैश्शितैर्देहविदारणैः ।निर्बिभेदहनूमन्तंमहावीर्यमकम्पनः ।।6.56.26।।

स चतुर्दशभिर्बाणैः शितैर्देहविदारणैः । निर्बिभेद हनूमन्तं महावीर्यमकम्पनः ॥

Verse 27

सतदाप्रतिविद्धस्तुबह्वीभिश्शरवृष्टभिः ।हनूमान्ददृशेवीरःप्ररूढइवसानुमान् ।।6.56.27।।

स तदा प्रतिविद्धस्तु बह्वीभिश्शरवृष्टभिः । हनूमान्ददृशे वीरः प्ररूढ इव सानुमान् ॥

Verse 28

विरराजमहाकायोमहावीर्योमहामना: ।पुष्पिताशोकसङ्काशोविधूमइवपावकः ।।6.56.28।।

विरराज महाकायो महावीर्यो महामनाः । पुष्पिताशोकसङ्काशो विधूम इव पावकः ॥

Verse 29

ततोऽन्यंवृक्षमुत्पाट्यकृत्वावेगमनुत्तमम् ।शिरस्यभिजघानाशुराक्षसेन्द्रमकम्पनम् ।।6.56.29।।

ततोऽन्यं वृक्षमुत्पाट्य वेगमनुत्तमं समादाय । शीघ्रं शिरसि राक्षसेन्द्रमकम्पनमभिजघान ॥

Verse 30

सवृक्षेणहतस्तेनसक्रोधेनमहात्मना ।राक्षसोवानरेन्द्रेणपपातचममारच ।।6.56.30।।

स तेन वृक्षेण महात्मना सक्रोधेन वानरेन्द्रेण हतः । राक्षसः पपात च ममार च ॥

Verse 31

तंदृष्टवानिहतंभूमौराक्षसेन्द्रमकम्पनम् ।व्यथिताराक्षसास्सर्वेक्षितिकम्पइवद्रुमाः ।।6.56.31।।

तं भूमौ निहतं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रमकम्पनम् । सर्वे राक्षसाः व्यथिताः क्षितिकम्प इव द्रुमाः ॥

Verse 32

त्यक्तप्रहरणास्सर्वेराक्षसास्तेपराजिताः ।लङ्कामभिययुस्त्रस्तावानरास्तैभिद्रुताः ।।6.56.32।।

त्यक्तप्रहरणाः सर्वे पराजिताः राक्षसास्ते । त्रस्ताः लङ्कामभिययुः वानरैस्तैः द्रुताः ॥

Verse 33

तेमुक्तकेशाःसम्भ्रान्ताभग्नमानाःपराजिताः ।स्रवच्छ्रमजलैरङ्गैश्श्वसन्तोविप्रदुद्रुवुः ।।6.56.33।।

ते मुक्तकेशाः सम्भ्रान्ता भग्नमानाः पराजिताः। स्रवच्छ्रमजलैरङ्गैः श्वसन्तो विप्रदुद्रुवुः॥

Verse 34

अन्योन्यंप्रममन्थुस्तेविविशुर्नगरंभयात् ।पृष्ठतस्तेतुसम्मूढाःप्रेक्षमाणामुहुर्मुहुः ।।6.56.34।।

अन्योन्यं प्रममन्थुस्ते विविशुर्नगरं भयात्। पृष्ठतस्ते तु सम्मूढाः प्रेक्षमाणा मुहुर्मुहुः॥

Verse 35

तेषुलङ्कांप्रविष्टेषुराक्षसेषुमहाबलाः ।समेत्यहरयस्सर्वेहनूमन्तमपूजयन् ।।6.56.35।।

तेषु लङ्कां प्रविष्टेषु राक्षसेषु महाबलाः । समेत्य हरयः सर्वे हनूमन्तम् अपूजयन् ॥

Verse 36

सोऽपिप्रहृष्टस्तान् सर्वान् हरीन् सम्प्रत्यपूजयत् ।हनुमान्सत्त्वसम्पन्नोयथार्हमनुकूलतः ।।6.56.36।।

सोऽपि प्रहृष्टस् तान् सर्वान् हरीन् सम्प्रत्यपूजयत् । हनुमान् सत्त्वसम्पन्नो यथार्हम् अनुकूलतः ॥

Verse 37

विनेदुश्चयथाप्राणंहरयोजितकाशिनः ।चकर्षुश्चपुनस्तत्रसप्राणानपिराक्षसान् ।।6.56.37।।

विनेदुश् च यथाप्राणं हरयो जितकाशिनः । चकर्षुश् च पुनस् तत्र सप्राणान् अपि राक्षसान् ॥

Verse 38

सवीरशोभामभजन्महाकपिःसमेत्यरक्षांसिनिहत्यमारुतिः ।महासुरंभीमममित्रनाशनःयथैवविष्णुर्बलिनंचमूमुखे ।।6.56.38।।

रक्षांसि समरे हत्वा समेत्य महाकपिः मारुतिः । वीरशोभाम् अभजत् शत्रुनाशनः, यथा विष्णुः रणाङ्गणे भीमान् महासुरान् बलिनः निहत्य दीप्तिमान् बभूव ॥

Verse 39

अपूजयन्देवगणास्तदाकपिंस्वयंचरामोऽतिबलश्चलक्ष्मणः ।तथैवसुग्रीवमुखाःप्लवङ्गमाविभीषणश्चैवमहाबलस्तथा ।।6.56.39।।

तदा देवगणाः कपिं सम्यग् अपूजयन्; स्वयं च रामोऽतिबलः सौमित्रिसहितः । सुग्रीवमुखाः प्लवङ्गमाः तथा महाबलः विभीषणश् चैव तं हनूमन्तं प्रशशंसुः ॥