Sarga 27

Verse 1

तांस्तुतेऽहंप्रवक्ष्यामिप्रेक्षमाणस्ययूथपान् ।राघवार्थेपराक्रान्तायेनरक्षन्तिजीवितम् ।।।।

तान् तु तेऽहं प्रवक्ष्यामि प्रेक्षमाणस्य यूथपान् । राघवार्थे पराक्रान्ता ये न रक्षन्ति जीवितम् ॥

Verse 2

स्निग्धायस्यबहुव्यामावालालाङ्गूलमाश्रिताः ।ताम्राःपीतास्सिताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरकर्मणः ।।।।प्रगृहीताःप्रकाशन्तेसूर्यस्येवमरीचयः ।पृथिव्यांचानुकृष्यन्तेहरोनामैषयूथपः ।।।।

यस्यान्तं स्निग्धरोमाढ्यं बहुव्यामप्रमाणकम् । लाङ्गूलमाश्रिताः केचिद् रोमाणि तत्र प्रकीर्णकाः । ताम्रपीतसितश्वेतवर्णा घोरकर्मणः ॥

Verse 3

स्निग्धायस्यबहुव्यामावालालाङ्गूलमाश्रिताः ।ताम्राःपीतास्सिताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरकर्मणः ।।6.27.2।।प्रगृहीताःप्रकाशन्तेसूर्यस्येवमरीचयः ।पृथिव्यांचानुकृष्यन्तेहरोनामैषयूथपः ।।6.27.3।।

प्रगृहीताः प्रकाशन्ते सूर्यस्येव मरीचयः; पृथिव्यां चानुकृष्यन्ते—हरो नामैष यूथपः।

Verse 4

यंपृष्ठतोऽनुगच्छन्तिशतशोऽथसहस्रशः ।द्रुमानुद्यम्यसहसालङ्कारोहणतत्पराः ।।।।यूथपाहरिराजस्यकिङ्करास्समुपस्थिताः ।

तस्य पृष्ठतो हरीन्द्रस्य किङ्कराः यूथपाश्च शतशोऽथ सहस्रशः समनुगच्छन्ति। ते सहसा द्रुमान् उद्यम्य लङ्कारोहणतत्पराः समुपस्थिताः॥

Verse 5

नीलानिवमहामेघांस्तिष्ठतोयांस्तुपश्यसि ।।।।असिताञ्जनसङ्काशान् युद्धेसत्यपराक्रमान् ।असङ् ख्येयाननिर्देश्यान्परंपारमिवोदधेः ।।।।पर्वतेषुचयेकेचिद्विषमेषुनदीषुच ।एतेत्वामभिवर्तन्तेराजन्नृक्षास्सुदारुणाः ।।।।

नीलानिव महामेघान् तिष्ठतो यान् त्वं पश्यसि। असिताञ्जनसङ्काशान् युद्धे सत्यपराक्रमान्॥ असङ्ख्येयाननिर्देश्यान् परं पारमिवोदधेः। पर्वतेषु च ये केचिद्विषमेषु नदीषु च॥ एते त्वामभिवर्तन्ते राजन् ऋक्षाः सुदारुणाः॥

Verse 6

नीलानिवमहामेघांस्तिष्ठतोयांस्तुपश्यसि ।।6.27.5।।असिताञ्जनसङ्काशान् युद्धेसत्यपराक्रमान् ।असङ् ख्येयाननिर्देश्यान्परंपारमिवोदधेः ।।6.27.6।।पर्वतेषुचयेकेचिद्विषमेषुनदीषुच ।एतेत्वामभिवर्तन्तेराजन्नृक्षास्सुदारुणाः ।।6.27.7।।

एषां मध्ये स्थितो राजन् भीमाक्षो भीमदर्शनः। पर्जन्य इव जीमूतैः समन्तात् परिवारितः॥ ऋक्षवन्तं गिरिश्रेष्ठमध्यास्ते नर्मदां पिबन्। सर्वऋक्षाणामधिपतिर्धूम्रो नामैष यूथपः॥

Verse 7

नीलानिवमहामेघांस्तिष्ठतोयांस्तुपश्यसि ।।6.27.5।।असिताञ्जनसङ्काशान् युद्धेसत्यपराक्रमान् ।असङ् ख्येयाननिर्देश्यान्परंपारमिवोदधेः ।।6.27.6।।पर्वतेषुचयेकेचिद्विषमेषुनदीषुच ।एतेत्वामभिवर्तन्तेराजन्नृक्षास्सुदारुणाः ।।6.27.7।।

पर्वतेषु च ये केचिद्विषमेषु नदीषु च। एते त्वामभिवर्तन्ते राजन् ऋक्षाः सुदारुणाः॥

Verse 8

एषांमध्येस्थितोराजन्भीमाक्षोभीमदर्शनः ।पर्जन्यइवजीमूतैस्समन्तात्परिवारितः ।।।।ऋक्षवन्तंगिरिश्रेष्ठमध्यास्तेनर्मदांपिबन् ।सर्वऋक्षाणामधिपतिर्धूम्रोनामैषयूथपः ।।।।

एषां मध्ये स्थितो राजन् भीमाक्षो भीमदर्शनः। पर्जन्य इव जीमूतैः समन्तात् परिवारितः॥ ऋक्षवन्तं गिरिश्रेष्ठमध्यास्ते नर्मदां पिबन्। सर्वऋक्षाणामधिपतिर्धूम्रो नामैष यूथपः॥

Verse 9

एषांमध्येस्थितोराजन्भीमाक्षोभीमदर्शनः ।पर्जन्यइवजीमूतैस्समन्तात्परिवारितः ।।6.27.8।।ऋक्षवन्तंगिरिश्रेष्ठमध्यास्तेनर्मदांपिबन् ।सर्वऋक्षाणामधिपतिर्धूम्रोनामैषयूथपः ।।6.27.9।।

ऋक्षवन्तं गिरिश्रेष्ठम् अध्यास्ते नर्मदां पिबन्। सर्वऋक्षाणामधिपतिर्धूम्रो नामैष यूथपः॥

Verse 10

यवीयानस्यतुभ्रातापश्यैनंपर्वतोपमम् ।भ्रात्रासमानोरूपेणविशिष्टस्तुपराक्रमैः ।।।।सएषजाम्बवान्नाममहायूथपयूथपः ।प्रक्रान्तोगुरुवर्तीचसम्प्रहारेष्वमर्षण ।।।।

पश्यतैनं पर्वतोपमं—अस्य यूथपस्य यवीयान् भ्राता। भ्रात्रा रूपेण समानः, पराक्रमैस्तु विशिष्टः। स एष जाम्बवान्नाम महायूथपयूथपः—प्रक्रान्तः, गुरुवर्ती, सम्प्रहारेष्वमर्षणश्च।

Verse 11

यवीयानस्यतुभ्रातापश्यैनंपर्वतोपमम् ।भ्रात्रासमानोरूपेणविशिष्टस्तुपराक्रमैः ।।6.27.10।।सएषजाम्बवान्नाममहायूथपयूथपः ।प्रक्रान्तोगुरुवर्तीचसम्प्रहारेष्वमर्षण ।।6.27.11।।

पश्यतैनं पर्वतोपमं—अस्य यूथपस्य यवीयान् भ्राता। भ्रात्रा रूपेण समानः, पराक्रमैस्तु विशिष्टः। स एष जाम्बवान्नाम महायूथपयूथपः—प्रक्रान्तः, गुरुवर्ती, सम्प्रहारेष्वमर्षणश्च।

Verse 12

एतेनसाह्यंसुमहत्कृतंशक्रस्यधीमता ।देवासुरेजाम्बवतालब्धाश्चबहवोवराः ।।।।

एतेन धीमता जाम्बवता देवासुरे महति संग्रामे शक्रस्य सुमहत् साह्यं कृतम्। तेन च बहवो वराः लब्धाः।

Verse 13

आरुह्यपर्वताग्रेभ्योमहाभ्रविपुला: शिलाः ।मुञ्चन्तिविपुलाकारानमृत्योरुद्विजन्तिच ।।।।राक्षसानांचसदृशाःपिशाचानांचरोमशाः ।एतस्यसैन्याबहवोविचरन्त्यग्नितेजसः ।।।।

पर्वताग्रेभ्य आरुह्य महाभ्रविपुलाः शिलाः मुञ्चन्ति; विपुलाकाराः सन्तो मृत्योरपि नोद्विजन्ति। राक्षसानां सदृशाः पिशाचानां च रोमशाः—एतस्य सैन्ये बहवोऽग्नितेजसो विचरन्ति।

Verse 14

आरुह्यपर्वताग्रेभ्योमहाभ्रविपुला: शिलाः ।मुञ्चन्तिविपुलाकारानमृत्योरुद्विजन्तिच ।।6.27.13।।राक्षसानांचसदृशाःपिशाचानांचरोमशाः ।एतस्यसैन्याबहवोविचरन्त्यग्नितेजसः ।।6.27.14।।

पर्वताग्रेभ्य आरुह्य महाभ्रविपुलाः शिलाः मुञ्चन्ति; विपुलाकाराः सन्तो मृत्योरपि नोद्विजन्ति। राक्षसानां सदृशाः पिशाचानां च रोमशाः—एतस्य सैन्ये बहवोऽग्नितेजसो विचरन्ति।

Verse 15

यंत्वेनमभिसम्रब्धंप्लवमानमिवस्थितम् ।प्रेक्षन्तेवानरास्सर्वेस्थितायूथपयूथपम् ।।।।एषराजन् सहस्राक्षंपर्युपास्तेहरीश्वरः ।बलेनबलसम्पन्नोदम्भोनामैषयूथपः ।।।।

यं त्वेनमभिसंरब्धं प्लवमानमिव स्थितं प्रेक्षन्ते वानराः सर्वे—स्थितं यूथपयूथपम्। एष राजन् सहस्राक्षं पर्युपास्ते हरीश्वरः; बलेन बलसम्पन्नो दम्भो नामैष यूथपः।

Verse 16

यंत्वेनमभिसम्रब्धंप्लवमानमिवस्थितम् ।प्रेक्षन्तेवानरास्सर्वेस्थितायूथपयूथपम् ।।6.27.15।।एषराजन् सहस्राक्षंपर्युपास्तेहरीश्वरः ।बलेनबलसम्पन्नोदम्भोनामैषयूथपः ।।6.27.16।।

यं त्वेनमभिसंरब्धं प्लवमानमिव स्थितं प्रेक्षन्ते वानराः सर्वे—स्थितं यूथपयूथपम्। एष राजन् सहस्राक्षं पर्युपास्ते हरीश्वरः; बलेन बलसम्पन्नो दम्भो नामैष यूथपः।

Verse 17

यःस्थितंयोजनेशैलंगच्छन्पार्श्वेनसेवते ।ऊर्ध्वंतथैवकायेनगतःप्राप्नोतियोजनम् ।।।।यस्मान्नपरमंरूपंचतुष्पादेषुविद्यते ।श्रुतस्संन्नादनोनामवानराणांपितामहाः ।।।।येनयुद्धंपुरादत्तंरणेशक्रस्यधीमता ।पराजयश्चनप्राप्तस्सोऽयंयूथपयूथपः ।।।।

यः स्थितं योजने शैलं गच्छन् पार्श्वेन सेवते । ऊर्ध्वं तथैव कायेन गतः प्राप्नोति योजनम् ॥

Verse 18

यःस्थितंयोजनेशैलंगच्छन्पार्श्वेनसेवते ।ऊर्ध्वंतथैवकायेनगतःप्राप्नोतियोजनम् ।।6.27.17।।यस्मान्नपरमंरूपंचतुष्पादेषुविद्यते ।श्रुतस्संन्नादनोनामवानराणांपितामहाः ।।6.27.18।।येनयुद्धंपुरादत्तंरणेशक्रस्यधीमता ।पराजयश्चनप्राप्तस्सोऽयंयूथपयूथपः ।।6.27.19।।

यस्मान् न परं रूपं चतुष्पादेषु विद्यते । श्रुतः संन्नादनो नाम वानराणां पितामहः ॥

Verse 19

यःस्थितंयोजनेशैलंगच्छन्पार्श्वेनसेवते ।ऊर्ध्वंतथैवकायेनगतःप्राप्नोतियोजनम् ।।6.27.17।।यस्मान्नपरमंरूपंचतुष्पादेषुविद्यते ।श्रुतस्संन्नादनोनामवानराणांपितामहाः ।।6.27.18।।येनयुद्धंपुरादत्तंरणेशक्रस्यधीमता ।पराजयश्चनप्राप्तस्सोऽयंयूथपयूथपः ।।6.27.19।।

येन युद्धं पुरा दत्तं रणे शक्रस्य धीमता । पराजयश्च न प्राप्तः सोऽयं यूथपयूथपः ॥

Verse 20

यस्यविक्रममाणस्यशक्रस्येवपराक्रमः ।एषगन्धर्वकन्यायामुत्पन्नःकृष्णवर्त्मनः ।।।।तदादेवासुरेयुद्धेसाह्यार्थंत्रिदिवौकसाम्

यस्मिन् विक्रममाणे तु शक्रस्येव पराक्रमः । एष गन्धर्वकन्यायामुत्पन्नः कृष्णवर्त्मनः । पुरा देवासुरे युद्धे साह्यार्थं त्रिदिवौकसाम् ॥

Verse 21

यस्यवैश्रवणोराजाजम्बूमुपनिषेवते ।।।।योराजापर्वतेन्द्राणांबहुकिन्नरसेविनाम् ।विहारसुखदोनित्यंभ्रातुस्तेराक्षसाधिप ।।।।तत्रैषवसतिश्रीमान्बलवान्वानरर्षभः ।युद्धेष्वकत्थनोनित्यंक्रोधनोनामयूथपः ।।।।

यस्यान्तिके जम्बुवृक्षं वैश्रवणो नृपो राजा उपनिषेवते ॥

Verse 22

यस्यवैश्रवणोराजाजम्बूमुपनिषेवते ।।6.27.21।।योराजापर्वतेन्द्राणांबहुकिन्नरसेविनाम् ।विहारसुखदोनित्यंभ्रातुस्तेराक्षसाधिप ।।6.27.22।।तत्रैषवसतिश्रीमान्बलवान्वानरर्षभः ।युद्धेष्वकत्थनोनित्यंक्रोधनोनामयूथपः ।।6.27.23।।

यो राजा पर्वतेन्द्राणां बहुकिन्नरसेविनाम् । विहारसुखदो नित्यं भ्रातुस्ते राक्षसाधिप ॥

Verse 23

यस्यवैश्रवणोराजाजम्बूमुपनिषेवते ।।6.27.21।।योराजापर्वतेन्द्राणांबहुकिन्नरसेविनाम् ।विहारसुखदोनित्यंभ्रातुस्तेराक्षसाधिप ।।6.27.22।।तत्रैषवसतिश्रीमान्बलवान्वानरर्षभः ।युद्धेष्वकत्थनोनित्यंक्रोधनोनामयूथपः ।।6.27.23।।

तत्रैष वसति श्रीमान् बलवान् वानरर्षभः । युद्धेष्वकत्थनो नित्यं क्रोधनो नाम यूथपः ॥

Verse 24

वृतःकोटिसहस्रेणहरीणांसमुपस्थितः ।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।।।

कोटिसहस्रैः कपिसैन्यैः परिवृतः समुपस्थितः सः। स्वेनैवानीकेन लङ्कां मर्दितुम् एष निश्चयं करोति॥

Verse 25

योगङ्गामनुपर्येतित्रासयन्गजयूथपान् ।हस्तिनांवानराणांचपूर्ववैरमनुस्मरन् ।।।।एषयूथपतिर्नेतागच्छन् गिरिगुहाशयः ।गजान्योधयतेवन्यान्गिरींश्चैवमहीरुहान् ।।।।

गङ्गामनुपर्येति सः, गजयूथपान् त्रासयन्। हस्तिनां वानराणां च पूर्ववैरम् अनुस्मरन्॥

Verse 26

योगङ्गामनुपर्येतित्रासयन्गजयूथपान् ।हस्तिनांवानराणांचपूर्ववैरमनुस्मरन् ।।6.27.25।।एषयूथपतिर्नेतागच्छन् गिरिगुहाशयः ।गजान्योधयतेवन्यान्गिरींश्चैवमहीरुहान् ।।6.27.26।।

एष यूथपतिः नेता गिरिगुहाशयः सन् गच्छति। वन्यान् गजान् योधयते, गिरीन् महीरुहांश्चैव सञ्चरन्॥

Verse 27

हरीणांवाहिनीमुख्योनदींहैमवतीमनु ।उशीरबीजमाश्रित्यपर्वतंमन्दरोपमम् ।।।।रमतेवानरश्रेष्ठोदिविशक्रइवस्वयम् ।

हरीणां वाहिनीमुख्यः वानरश्रेष्ठः सः। हैमवतीं नदीमनु, उशीरबीजमाश्रित्य मन्दरोपमे पर्वते रमते—दिवि शक्र इव स्वयम्॥

Verse 28

एनंशतसहस्राणांसहस्रमनुवर्तते ।वीर्यविक्रमदृप्तानांनर्दतांबलशालिनाम् ।।।।

शतसहस्रेषु तेषां मध्ये सहस्रम् एनम् अनुवर्तते। वीर्यविक्रमदृप्ताः, नर्दन्तो बलशालिनः॥

Verse 29

सएषनेताचैतेषांवानराणांमहात्मनाम् ।सएषदुर्धरोराजन्प्रमाथीनामयूथपः ।।।।

स एष महात्मनां वानराणाम् एतेषां नेता; स एष राजन् दुर्धरः प्रमाथी नाम यूथपः।

Verse 30

वातेनेवोद्धतंमेघंयमेनमनुपश्यसि ।अनीकमभिसंरब्धंवानराणांतरस्विनाम् ।।।।उद्दूतमरुणाभासंपवनेनसमन्ततः ।विवर्तमानंबहुधायत्रैतद्बहुळंरजः ।।।।

वातेनेवोद्धतं मेघं यथा पश्यसि, तथैव तरस्विनां वानराणाम् अनीकं यमेनाभिसंरब्धम्। पवनेन समन्ततोद्दूतमरुणाभासं बहुलं रजः बहुधा विवर्तमानं यत्रैतद्बलम्।

Verse 31

वातेनेवोद्धतंमेघंयमेनमनुपश्यसि ।अनीकमभिसंरब्धंवानराणांतरस्विनाम् ।।6.27.30।।उद्दूतमरुणाभासंपवनेनसमन्ततः ।विवर्तमानंबहुधायत्रैतद्बहुळंरजः ।।6.27.31।।

एतेऽसितमुखा घोरा गोलाङ्गूला महाबलाः शतं शतहस्राणि सेतुबन्धनं दृष्ट्वा; गोलाङ्गूलं महावेगं गवाक्षं नाम यूथपं परिवार्य लङ्कां मर्दितुमोजसा अभिवर्तन्ते।

Verse 32

एतेऽसितमुखाघोरागोलाङ्गूलामहाबलाः ।शतंशतहस्राणिदृष्ट्वावैसेतुबन्धनम् ।।।।गोलाङ्गूलंमहावेगंगवाक्षंनामयूधपम् ।परिवार्याभिवर्तन्तेलङ्कांमर्दितुमोजसा ।।।।

एतेऽसितमुखा घोरा गोलाङ्गूला महाबलाः शतं शतहस्राणि सेतुबन्धनं दृष्ट्वा; गोलाङ्गूलं महावेगं गवाक्षं नाम यूथपं परिवार्य लङ्कां मर्दितुमोजसा अभिवर्तन्ते।

Verse 33

एतेऽसितमुखाघोरागोलाङ्गूलामहाबलाः ।शतंशतहस्राणिदृष्ट्वावैसेतुबन्धनम् ।।6.27.32।।गोलाङ्गूलंमहावेगंगवाक्षंनामयूधपम् ।परिवार्याभिवर्तन्तेलङ्कांमर्दितुमोजसा ।।6.27.33।।

गोलाङ्गूलो महावेगो गवाक्षनामा यूधपः । तं परिवार्य वानराः सर्वे लङ्कां मर्दितुमोजसा अभिवर्तन्ते ॥

Verse 34

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

यत्र भ्रमराचरिता सर्वकालफलद्रुमाः, सूर्यतुल्यपर्णाभं पर्वतम् अनुपर्येति; यस्य भासा सदा भान्ति तद्वर्णा मृगपक्षिणः; यस्य प्रस्थं महात्मानो महर्षयो न त्यजन्ति; यस्मिन् पर्वतसत्तमे महार्हाणि मधूनि—तत्र रम्ये काञ्चनपर्वते राजन् वानरमुख्यानां मुख्यो केसरी नाम यूथपः रमते।

Verse 35

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।6.27.34।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।6.27.35।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।6.27.36।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।6.27.37।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

भ्रमराचरिते तत्र सर्वकालफलद्रुमाः सन्ति; यं सूर्यस्तुल्यपर्णाभम् अनुपर्येति पर्वतम्। यस्य भासा सदा भान्ति तद्वर्णा मृगपक्षिणः; यस्य प्रस्थं महात्मानो न त्यजन्ति महर्षयः। सर्वकालफलवृक्षाः सदा फलसमन्विताः, मधूनि च महार्हाणि यस्मिन् पर्वतसत्तमे। तत्रैव रमते राजन् रम्ये काञ्चनपर्वते, वानरमुख्यानां मुख्यः केसरी नाम यूथपः ॥

Verse 36

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।6.27.34।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।6.27.35।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।6.27.36।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।6.27.37।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

भ्रमराचरिते तत्र सर्वकालफलद्रुमाः सन्ति; यं सूर्यस्तुल्यपर्णाभम् अनुपर्येति पर्वतम्। यस्य भासा सदा भान्ति तद्वर्णा मृगपक्षिणः; यस्य प्रस्थं महात्मानो न त्यजन्ति महर्षयः। सर्वकालफलवृक्षाः सदा फलसमन्विताः, मधूनि च महार्हाणि यस्मिन् पर्वतसत्तमे। तत्रैव रमते राजन् रम्ये काञ्चनपर्वते, वानरमुख्यानां मुख्यः केसरी नाम यूथपः ॥

Verse 37

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।6.27.34।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।6.27.35।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।6.27.36।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।6.27.37।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

भ्रमराचरिते तत्र सर्वकालफलद्रुमाः सन्ति; यं सूर्यस्तुल्यपर्णाभम् अनुपर्येति पर्वतम्। यस्य भासा सदा भान्ति तद्वर्णा मृगपक्षिणः; यस्य प्रस्थं महात्मानो न त्यजन्ति महर्षयः। सर्वकालफलवृक्षाः सदा फलसमन्विताः, मधूनि च महार्हाणि यस्मिन् पर्वतसत्तमे। तत्रैव रमते राजन् रम्ये काञ्चनपर्वते, वानरमुख्यानां मुख्यः केसरी नाम यूथपः ॥

Verse 38

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

षष्टिर्गिरिसहस्राणि रम्याः काञ्चनपर्वताः सन्ति। तेषां मध्ये गिरिवरः अयम् एव, यथा त्वम् अनघ रक्षसां मध्ये श्रेष्ठः॥

Verse 39

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।6.27.38।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।6.27.39।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.27.40।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.27.41।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।6.27.42।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

तत्र वानराः केचित् कपिलवर्णाः, केचित् श्वेताः, केचित् ताम्रास्याः, केचित् मधुपिङ्गलवर्णाश्च निवसन्ति॥

Verse 40

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।6.27.38।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।6.27.39।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.27.40।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.27.41।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।6.27.42।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

उत्तमगिरौ ते निवसन्ति, तीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः। सिंहा इव चतुर्दंष्ट्राः, व्याघ्रा इव दुरासदाः॥

Verse 41

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।6.27.38।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।6.27.39।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.27.40।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.27.41।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।6.27.42।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

सर्वे वैश्वानरसमाः, ज्वलिताशीविषोपमाः। सुदीर्घोन्नतलाङ्गूलाः, मत्तमातङ्गसन्निभाः॥

Verse 42

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।6.27.38।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।6.27.39।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.27.40।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.27.41।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।6.27.42।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

महापर्वतसङ्काशाः महाजीमूतनिस्स्वनाः। वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाः भीमाभीमगतिस्वराः। लङ्कां समीक्ष्य ते सर्वे मर्दयन्त इव तस्थुः॥

Verse 43

एषचैषामधिपतिर्मध्येतिष्ठतिवीर्यवान् ।।।।जयार्थीनित्यमादित्यमुपतिष्ठतिबुद्धिमान् ।नाम्नापृथिव्यांविख्यातोराजन् शतबलीतियः ।।।।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।

एष एषां मध्ये वीर्यवान् अधिपतिः तिष्ठति। जयार्थी बुद्धिमान् नित्यमादित्यमुपतिष्ठति। पृथिव्यां शतबलीति नाम्ना विख्यातः स राजन् स्वेनानीकेन लङ्कां मर्दितुमाशंसते॥

Verse 44

एषचैषामधिपतिर्मध्येतिष्ठतिवीर्यवान् ।।6.27.43।।जयार्थीनित्यमादित्यमुपतिष्ठतिबुद्धिमान् ।नाम्नापृथिव्यांविख्यातोराजन् शतबलीतियः ।।6.27.44।।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।

जयार्थी बुद्धिमान् नित्यमादित्यमुपतिष्ठति। राजन्, पृथिव्यां शतबलीति नाम्ना विख्यातः एष स्वेनानीकेन लङ्कां मर्दितुमाशंसते॥

Verse 45

विक्रान्तोबलवान् शूरःपौरुषेस्वेव्यवस्थितः ।रामप्रियार्थंप्राणानांदयांनकुरुतेहरिः ।।।।

विक्रान्तो बलवान् शूरः स्वपौरुषे व्यवस्थितः। रामप्रियार्थं हरिः प्राणानामपि दयां न करोति॥

Verse 46

गजोगवाक्षोगवयोनलोनीलश्चवानरः ।एकैकएवयोधानांकोटीभिर्दशभिर्वृतः ।।।।

गजः गवाक्षः गवयः नलः नीलश्च वानरः—एतेषां प्रत्येकः यूथानां दशकोटिभिर्वृतः॥

Verse 47

तथाऽऽन्येवानरश्रेष्ठाविन्ध्यपर्वतवासिनः ।नशक्यन्तेबहुत्वात्तुसङ् ख्यातुंलघुविक्रमाः ।।।।

तथैवान्ये वानरश्रेष्ठा विन्ध्यपर्वतनिवासिनः। बहुत्वात्तु न शक्यन्ते सङ्ख्यातुं लघुविक्रमाः॥

Verse 48

सर्वेमहाराजमहाप्रभावास्सर्वेमहाशैलनिकाशकायाः ।सर्वेसमर्थापृथिवींक्षणेनकर्तुंप्रविध्वस्तविकीर्णशैलाम् ।।।।

महाराज! सर्वे महाप्रभावाः, सर्वे महाशैलनिकाशकायाः। सर्वे समर्थाः क्षणेनैव पृथिवीं प्रविध्वस्तविकीर्णशैलां कर्तुम्॥